Alam seni lagu di Malaysia mengandungi pelbagai rentak dan corak atau irama. Sesetengah pihak membahagikan lagu-lagu di Malaysia khususnya lagu-lagu Melayu kepada dua kumpulan atau jenis iaitu lagu-lagu berirama langgam dan satu lagi dinamakan lagu-lagu berirama asli. Dalam kumpulan lagu-lagu berirama asli terdapat pula suatu corak irama yang dinamakan Irama Ghazal. Untuk kepentingan rencana ini disebut sebagai Seni Ghazal.

Sebenarnya lagu-lagu berirama ghazal adalah lagu-lagu Melayu asli juga. Perbezaan antara keduanya terletak pada cara lagu-lagu itu dinyanyikan. Selain daripada itu lagu-lagu Melayu berirama ghazal diiringi oleh muzik khas yang dinamakan Muzik atau Pancaragam Ghazal.

Lagu-lagu Melayu asli yang terkenal seperti lagu-lagu Seri Mersing, Siti Payung, Patah Hati, Laksamana Mati Dibunuh, Kuala Deli, Seri Banang dan banyak lagi, berbeza gaya atau iramanya jikalau didendangkan mengikut rentak asli dibandingkan dengan cara irama ghazal.

Gaya dan corak yang nyata dalam permainan Seni Ghazal ialah pada ciri-ciri bentuk dan gaya persembahannya. Seni Ghazal mengandungi unsur-unsur muzik dan nyanyian cara Hindustan.

Seperkara lagi yang harus diketahui tentang seni ghazal ialah terdapat dua jenis permainan muzik dan corak lagu yang berbeza. Seni Ghazal yang diiktiraf sebagai suatu permainan muzik yang tersendiri ialah yang memainkan lagu-lagu Melayu asli yang disebutkan di atas.

Satu jenis lagi lebih dikenali dengan nama Ghazal Parti. Muzik ghazal jenis yang kedua ini terdapat di daerah utara Pantai Barat Semenanjung iaitu di Kepala Batas, Pulau Pinang dan terdapat juga di Kedah. Pancaragam ini lazimnya membawakan lagu-lagu berirama Padang Pasir.

Permainan pancaragam berirama ghazal yang disebutkan dalam rencana ini ialah Seni Ghazal yang berkembang di Johor Darul Ta'azim. la merupakan suatu ciri kesenian daerah yang paling utama di negeri tersebut. Boleh dikatakan setiap daerah di negeri Johor mempunyai kumpulan ghazal, bahkan ada daerah yang mempunyai beberapa buah kumpulan ghazal. Allahyarham Tuan Haji Musa yang lebih dikenali dengan panggilan Pak Lomak dianggap oleh peminat-peminat ghazal dan masyarakat umum di Johor sebagai tokoh utama atau bapa ghazal di negeri itu.

Menurut Allahyarham Pak Lomak, permainan ghazal Melayu adalah suatu cara permainan bunyi-bunyian dan nyanyian sebagai hiburan di dalam kesenian Melayu yang ditiru menurut cara orang Hindustan. Dalam bahasa Hindustan permainan ghazal disebut Gamat.

Pancaragam Gamat menggunakan empat jenis alat bunyian iaitu Syaringgi, Sitar, Harmonium dan Tabla. Syaringgi berbentuk seperti tongkang kayu, bertali tiga, dimainkan dengan digesek dengan penggeseknya. Sitar berupa seperti buah labu, diberi berbatang panjang, talinya tujuh dipetik dengan pemetiknya. Harmonium adalah serupa dengan harmonium yang digunakan dalam pancaragam ghazal, demikian juga tabla.

Gamat dalam kesenian Hindustan di India pada masa dahulu selalu diadakan di majlis-majlis yang besar-besar lagi terhormat. Seorang penyanyi perempuan yang handal dan terkenal biasa dibayar hingga seribu rupiah pada satu malam kerana menyanyi dalam permainan Gamat. Gamat juga dimainkan dalam upacara-upacara ibadat mengikut kepercayaan agama mereka.

Pada peringkat awalnya Seni Ghazal dalam kesenian Melayu di Johor hanya menggunakan dua jenis alat muzik yang digunakan dalam permainan Gamat iaitu harmonium dan tabla. Alat syaringgi digantikan dengan biola dan sitar digantikan dengan gambus. Dalam perkembangan seterusnya, pancaragam ghazal ditambah dengan gitar dan satu dua alat muzik yang lain.

Tentang lagu-lagu yang dibawa oleh pancaragam ghazal jelas dipengaruhi oleh irama lagu-lagu Hindustan sama ada pada tingkah atau tempo, lagamnya, renek dan senjuhnya. Adapun bahasa yang digunakan dalam nyanyian adalah mengikut loghat Johor-Riau. Seni kata lagu pada umumnya ialah pantun dan ada juga digunakan syair terutamanya apabila membawakan lagu-lagu yang rancak.

Lagu-lagu yang dimainkan oleh pancaragam ghazal bukannya lagu-lagu Melayu asli sahaja. Ia memainkan juga lagu-lagu berirama yang lain seperti irama joget, zapin, masri dan sebagainya. Pendeknya pancaragam ghazal boleh membawakan sebarang jenis dan rentak lagu seperti irama yang lemah gemalai, lembut merayu, rancak dan sebagainya.

Walau bagaimanapun, oleh sebab alat-alat muziknya demikian rupa, menjadikan pelbagai jenis lagu yang dimainkannya akan terasa juga unsur-unsur kelembutan dan keharuannya. Sebaliknya, apabila dimainkan lagu-lagu yang rancak, rentak dan tingkah pukulan tablanya, menjadikan lagu-lagu yang dibawanya itu bertambah segar keriangannya.

Meskipun Seni Ghazal merupakan kesenian daerah namun peranan jasanya dalam perkembangan lagu-lagu Melayu asli dan juga puisi pantun tidaklah kecil. Banyak lagu-lagu Melayu asli yang terkenal seperti lagu-lagu Seri Mersing, Gunung Banang, Gunung Panti, Seri Banang, Seri Mahligai, Pak Ngah Balik dan lain-lain lagi adalah hasil ciptaan ahli-ahli Seni Ghazal.

Sehubungan dengan itu dikarang pula pantun-pantun yang tinggi mutunya dan indah pula bahasanya. Pantun-pantun itu dinyanyikan dalam lagu-Iagu ciptaan mereka. Umpamanya dalam lagu 'Embun Berderai' lazim dinyanyikan pantun :

Untuk menyanyikan lagu 'Patah Hati' sering digunakan pantun :

Lagu Melayu asli 'Pulau Pinang' dinyanyikan dengan pantun :

Apabila didendangkan lagu 'Seri Mersing' yang amat terkenal itu lazimnya penyanyi akan memulakan nyanyiannya dengan pantun :

Pantun untuk nyanyian lagu 'Seri Sarawak' iaitu satu daripada lagu Melayu asli yang diminati ramai menyebutkan :

Apabila dinyanyikan lagu 'Laksamana Mati Dibunuh' iaitu nama lagunya mengingatkan kita kepada sejarah silam yang menceritakan tentang kisah Laksamana Hang Tuah, pantun yang didendangkan adalah :

Salah satu lagu yang menarik pantunnya ialah lagu 'Seruling Buluh'. Lagu ini belum berapa lama usianya. Pantun yang dinyanyikan :

Walau bagaimanapun menyanyikan lagu-lagu Melayu asli termasuk berirama ghazal boleh digunakan sebarang pantun, ertinya tidak mesti menggunakan pantun yang telah dikarang khas untuk lagu yang berkenaan. Beratus-ratus pantun yang baik mutunya telah dikarang oleh ahli-ahli seni ghazal terutama para penyanyinya.

Pancaragam Ghazal memainkan juga lagu-lagu rancak atau yang berirama sederhana. Biasanya lagu-lagu jenis ini dinyanyikan dengan syair. Pada masa dahulu salah satu lagu yang amat terkenal dimainkan oleh pancaragam ghazal berjudul 'Wahai Dunia'. Senikatanya berbentuk syair :

Peminat-peminat Seni Ghazal pada umumnya adalah terdiri golongan dewasa dan orang tua-tua. Namun demikian, sedikit demi sedikit masyarakat kita di merata tempat di Malaysia ada yang tertarik dengan lagu-lagu ini jikalau lagu-lagu itu dinyanyikan oleh penyanyi-penyanyi yang terkenal.

Rakaman-rakaman pita lagu-lagu berirama ghazal ada juga diusahakan penerbitannya. Dengan demikian lagu-lagu ini bertambah meluas tersebar kepada masyarakat umum. Usaha yang paling berkesan bagi memperkenalkan Seni Ghazal kepada rakyat ialah melalui tayangan televisyen dan siaran radio. Langkah RTM mengadakan pertandingan Seni Ghazal dalam rancangan Dendang Rakyat tiap-tiap tahun memberi dorongan yang berkesan kepada perkembangan dan kemajuan Seni Ghazal.

Lagu-lagu berirama ghazal sesuai dinyanyikan pada waktu malam dan akan lebih terasa keistimewaannya jikalau didendangkan di waktu larut malam. Pada ketika itu kalau dihayati dengan sungguh-sungguh akan dapat dirasakan keindahan irama seninya yang lembut dan beralun-alun itu.

Kesan lagu-lagu ini lebih dirasakan pada pantun-pantun yang dinyanyikan. Umpamanya dalam lagu 'Gunung Banang', alangkah terasa resapannya ke lubuk hati apabila mendengarkan dendangan pantunnya :

Antara lagu-lagu Melayu asti yang kerap didendangkan oleh pancaragam ghazal ialah lagu-lagu :

Seri Banang, Seri Mersing, Seri Sarawak, Seri Sedili, Seri Siantan, Seri Tambak, Seri Sekudai, Seri Bentan, Seri Mahligai, Seri Medan,  Bukit Tereh, Gunung Banang, Gunung Panti, Bacang Manis, Baharum Pengail, Nasib Panjang, Embun Menitik, Embun Berderai, Pak Malau, Patah Hati, Laksamana Mati Dibunuh, Lela Manja, Pak Ngah Balik, Puteri Ledang, Lancang Kuning, Siti Payung, Cik Siti Mudik Ke Hulu, Pancang Burung, Pulau Pisang dan Mas Merah.

Kumpulan-kumpulan Ghazal sering mengadakan persembahan mereka di majlis-majlis perkahwinan, di pesta-pesta keramaian, dalam temasya bersukaria dan sebagainya.

Di negeri Johor, Seni Ghazal dan juga permainan Kuda Kepang diiktiraf sebagai ciri-ciri kesenian negeri. Kedua-dua jenis kesenian ini jarang ditinggalkan apabila diadakan pesta atau temasya keramaian di peringkat daerah dan negeri.

Alat-alat muzik ghazal kini telah bertambah. Ia terdiri daripada beberapa jenis iaitu :

Bentuk atau susunan persembahannya:

(1) Persembahan lagu pengenalan kumpulan
(2) Persembahan lagu-Iagu Melayu asli dan lain-lain lagu sebagai selingan at au memenuhi permintaan pendengar
(3) Lagu Penutup

Catatan :

Ghazal juga adalah sejenis puisi lama dalam sastera Melayu yang berasal daripada sastera Parsi. Ikatan ghazal terdiri tujuh hingga lap an baris serangkap dan sukatan bunyinya 20 atau 30 sukukata sebaris. Contohnya :