.::
ÖKLİD (EUKLEIDES)
|
|
Yunanlı matematikçi. Yorumcu Proklos'a göre M.Ö. III. yüzyılda İs-kenderiye'de yaşadı. Yapıtlarının en önemlisi, klasik yunan geo-metrisinin çok geniş bir bileşimi olan Stoikheia'dır ( Geometrinin Ö- ğeleri). Öklid bu kitabında, açık ortak kavramlar olan birkaç tanım, koyut (çelişkisiz yadsınabilecek varsayımlar) ve gitgide karmaşık-laşan önermeler çıkardı. Koyutların açıkca formülleştirilmesi, Ök-lid'in, algılanabilir gerçekliği soyutlama isteğini gösterir. Mantık ça-tısının keskinliği, temel kavramların doğru seçimi, tanıtlamaların a-çıklığıyla bu yapıt bütün çağlarda matematikçilerin büyük ilgisini çekti ve iki bin yılı aşkın bir süre onlara örnek oldu. Tümü 13 kitap-tan oluşur, bunlara daha sonra yazılan ve Hypsikles'e mal edilen iki kitap daha eklenir. |
İlk 13 kitabın, yalnızca
tek bir kişinin yapıtı mı, yoksa Öklid'in çevresinde toplanan bir
okulun yapıtı mı olduğu bilinmemektedir. İlk dört kitap, düzlem
geometriye ayrılmıştır; çokgen ve çem-bersel şekillerin temel özelliklerini
inceler. İkinci kitap geometrik cebir denen kavramın temel-lerini atar; bu
kitapta tüm nicelikler, geometrik olarak gösterilir ve tüm işlemler
geometrik ola-rak, yani cetvel ve pergel ile çizilerek gerçekleştirilir. Çok
daha karmaşık olan beşinci kitap, kimi kaynaklarda Knidoslu Eudoksos'a mal
edilir. Oranlar ve orantılar kuramının açıklandığı bu kitap, büyüklüklerin
ölçümü kuramının temeli atar. Söz konusu oranlar kuramı, altıncı
kitapta düzlem geometriye ve özellikle benzer şekillere, yedinci,
sekizinci, dokuzuncu kitaplarda, a-ritmetik tamsayılara uygulanır. Çok karışık
olan onuncu kitap, orandışı sayıları sınıflar; son ki-taplar da
uzay geometriyi işler...