setihome

Вклучете се во светската потрага по вонземски цивилизации

    Филмовите како "Контакт", "Ѕвездени патеки", "Војна на ѕвездите" и многу други почиваат на една заедничка идеа. Во сите нив станува збор за вонземски цивилизации и нивниот однос кон луѓето. На филмското платно, некои од вонземјаните се повеќе, а други пак, помалку пријателски расположени, но најинтересно е тоа што најголемиот дел од нив според изгледот се зачудувачки слични на нашиот вид. Многумина од нас, барем еднаш во животот, помислиле на можната средба со вонземјаните. Но дали некогаш сте помислиле да почнете потрага по вонземјани, и дали сте помислиле дека тоа може да започнете да го правите на вашиот домашен компјутер?! Овој напис е во врска со проектот раководен од научниците на Универзитетот Беркли, во Калифорнија, САД, за потрага по вонземски цивилизации. Проектот се вика SETI (од Search for Extra-terrestrial Intelligence).

    Во почетокот на 1999 година низ Интернет почна да се шири вестта за проектот SETI@home (Search for Extra-terrestrial Intelligence at home). Многу сајтови, специјализирани компјутерски списанија и други видови на носители на информации се заинтересираа за проектот кој се темели на добрата волја на читателите, сурферите и други ентузијасти. Покрај тоа што добрата вест ја зголемува посетеноста на сајтовите, дискусионите групи и влијае на зголемување на читаноста на списанијата идеата на основачите на проектот е да се заинтересира Интернет популацијата за SETI.

    Станува збор за проект од глобални размери кој е тесно поврзан со претходно започнатиот проект со иста цел SENERDIP IV. Основната идеја на проектот е да се искористи процесорската моќ на многубројните компјутери ширум светот во слободното време-кога корисникот не работи на компјутерот. Оваа идеа се нарекува распределено процесирање и не се користи само во споменатиот проект SETI@home. Помислете сега како огромни количини податоци (поточно: околу 260 GB/неделно * 2 години) кои се поделени на мали сегменти и секој од нив се обработува на некој домашен компјутер, мал училишен сервер, во некоја поголема фирма, и тоа во зависност од бројот на достапни компјутери и волонтери кој му се ставаат на располагање на проектот. Секако, комуникацијата се врши преку Интернет. Податоците за обработка се добиваат преку Интернет, резултатите на ист начин му се враќаат на матичниот сервер, а од нив се бара некаква целина, некаков облик на испратена информација.

    Принципот на работа се состои во следното: Arecibo - радио телескоп кој се наоѓа во Порто Рико (во сопственоста на САД), го пребарува за него видливиот дел од небото, и ги складира добиените податоци. Во текот на две години три пати ќе биде скениран делот од небото кој Arecibo го "гледа". Податоците кој се бараат се во радиобрановиот дел од спектарот. Податоците кои се добиваат се премногу за да бидат обработени во рамките на претходно спомнатиот SENERDIP IV проект, па така SETI@home всушност доаѓа напомош. Податоците кој SETI@home проектот ги добива од Arecibo се 35 GB на ден, се испраќаат на Универзитетот Беркли, каде се делат на фрагменти од 360 KB и понатаму се дистрибуираат преку Интернет до сите учесници во проектот.

    Програмот кој е наменет за корисникот може бесплатно да се симне од официјалната Интернет страница на проектот. Пакетите со податоци од 360 KB доволни се за повеќедневна работа на просечен компјутер. После обработката податоците се испраќаат до серверот, се врши нивна брза контрола и се складираат.

    Корисничкиот клиент програм е развиен како screen saver. Поголемиот дел од апликативните програми се пишувани за да користат многу меморија и по малку од процесорската моќ, затоа дојдено е до идеа да се активира програмот во времето кога компјутерот не се користи.
    На web страницата на SETI@home ќе најдете и некои дополнителни програми и трикови со кои може да ја забрзате работата на вашиот клиет или, пак, да видите кој дел од небото во моментот се обработува на вашиот компјутер.

    Хардверско-софтверски побарувања: Програмот зазема околу 1 MB простор на хард дискот. Згодно е вашиот компјутер да има повеќе од 32 MB меморија. Просечното време на работа е 18-20 часа (на Pentium II, 300 MHz со 32 MB RAM). Побрзите процесори пресметките може да ги завршат и за околу 10 часа (SGI - работни станици). Програмот може да работи потполно независно од корисникот, што е згодно доколку компјутерот е поврзан на локална мрежа (LAN) или, пак, да се поврзува на Интернет на барање на корисникот.

    Организаторите на проектот SETI@home им излегуваат максимално во пресрет на корисниците. Напревено е се за да се придаде важност на секој учесник во проектот. Постои листа на која се дадени групи и поединци подредени според бројот на завршни пресметки. Групите се поделени во неколку категории: основни училишта, средни училишта, универзитети, мали, средни и големи фирми и групи кој може да ги дефинираат повеќе корисници (многу згодно за корисници кои имаат послаби компјутери кои својата "статистика" може да ја пријавуваат под заедничко име или псевдоним).

    Државите исто така се наредени според бројот на завршени анализи во натпревар се околу 200 држави и територии со вкупно над 2 000 000 корисници кој на својот компјутер го имаат инсталирано SETI@home и на прво место е САД, со скоро еден милион корисници, потоа следат Германија, Канада, Обединетото Кралство итн. Словенија се наоѓа на 31-во место со 2595 корисници и 224833 завршени анализи, Хрватска се наоѓа на 39-то место со 3714 корисници и 122741 завршени анализи, Југославија е на 59-то место (1516 корисници, 31270 завршени анализи). Кога веќе стигнавме до овде верувам дека ве интересира каде се наоѓа Македонија на оваа листа и колку корисници од Македонија учествуваат во проектот? Одговорот на вториот дел од прашањето е само 190. Инаку се наоѓаме (во моментот на пишување на овој текст) на 121 место, но она што е понепријатно следи. Пред нас на листата се наоѓаат државички од типот на Луксембург (39-то место), Сан Марино (70), Малта (82), Микронезија (95), Француска полинезија (107) и сл.

    Причината за ова лежи во неинформираноста за овој проект кај нас. Во Хрватска на пример screen saver-от се дистрибуира заедно со компјутерските магазини се пишуваат статии во нив и на Интернет, постојат дискусиони групи за SETI и сл. Авторот на овој текст верува дека многумина од вас веќе се заинтересирани, ако ништо друго барем да ја посетат официјалната страницата на SETI@home. Иако според бројот на жители не сме многу големи, но секако дека имаме потенцијал за да престигнеме барем некој од претходно наброените државички. Верувам дека за некој од нив не сте помислиле ниту, пак, чуле уште од часот по географија каде професорката ви кажала по збор два за нив.

    Инсталирањето на screen saver-от би било идеално за компјутери кој поголемото време додека се вклучени не се користат. Идеално за компјутери поврзани во локални мрежи, компјутери кој се наоѓаат во Интернет кафулиња додека компјутерот не е зафатен од муштерија, канцеларии, домашни компјутери и сл. Впрочем и самите знаете дека за компјутерот е подобро да работи постојано одошто да се вклучува и исклучува по неколку пати дневно, а додека е вклучен, пак, може тивко и неприметно да го бара одговорот не едно од прашањата кои си ги поставувавте едно време кога гледавте во отвореното ноќно ведро небо: Дали таму има живот? Ова е мал чекор, и ваша прва шанса во потрага по еден толку посакуван одговор... а замислете цел живот да останете без, барем обид, да го побарате.

    Вашиот обид треба да започне ТУКА. Долните неколку линкови служат за полесно снаоѓање на официјалната страница.

* Download на screen saver-от
[ http://setiathome.ssl.berkeley.edu/download.html ]

* Ранг листа на поединци од Македонија
[ http://setiathome.ssl.berkeley.edu/stats/country_174559.html ]

* Ранг листа на извршени пресметки по држави
[ http://setiathome.ssl.berkeley.edu/stats/countries.html ]

    За крај верувам дека ви се наметнуваат неколку прашања како на пример:

    * Што ако се открие ЕТ сигнал?

    * Дали е потребно тој да биде потврден од други СЕТИ проекти?

    Ако сигнал биде откриен и не може да се протолкува како артефакт или сигнал со познато потекло (сателит на пример), ќе бидат известена сите надлежни организации. Програмот, исто така, се забележува и идентитетот на секој "истражувач" кој ќе биде назначен за ко-откивач (co-discoverer). За сите нас има шанси. Проектот трае до мај месец 2001 година.

    Проектот е започнат благодарејќи и на финансиската поддршка на The Planetars Societs (50 000 УСД), Paramount студијата (50 000 УСД), како и со донација на опрема од страна на Sun Microsystems.

За веројатноста на наоѓање вонземски цивилизации

Нашето сонце е само една од преку 400 милијарди ѕвезди во галаксијата Млечен пат. Млечниот пат, пак, е една од милијардите галаксии во вселената. На прв поглед изгледа дека во вселената би требало да има доста живот?! Може ли да се направи некаква проценка? Прв тоа го сторил астрономот Frank Drake. Тој поставил едноставна равенка која денес се нарекува равенка на Драке, која е во врска со веројатноста за наоѓање на вонземски цивилизации. Равенката е многу едноставна и ве молам не престанувајте со читањето на текстов дури и и ако математиката не ви е јака страна.

N = R * f(p) * n(e) * f(l) * f(i) * f(c) * L

    R - брзина на формирање на погодни ѕвездени; f(p) - дел од ѕвездите кои имаат планети; n(e) - број на планети со погодна екосфера околу било која ѕвезда. (Екосфера е просторот околу ѕвездата во која постојат погодни услови за развој на живот.); f(l) - е делот од планетите кои се наоѓаат во екосферата, во кои всушност постои можност да се развие живот; f(i) - претставува дел од планетите на кои е развиена интелигентна форма на живот; f(c) - дел од планетите населени со интелигентна форма на живот, која располага со технологија со која за комуникација. Последниот фактор L е времетраењето опстојување на интелигентна цивилизација способна да комуницира. Да ги разгледаме сега поединечно сите фактори и да се обидеме ги замениме со разумни броеви.

    Брзината на формирање на ѕвезди околу кои би се создала погодна екосфера била многу поголема кога нашата галаксија се формирала, но и денес со помош на вселенскиот телескоп Хабел може да се видат прекрасни слика на ѕвездени јасли каде огромни облаци гас колабираат за да формираат ѕвезди (види: [ http://oposite.stsci.edu/pubinfo/PR/95/44.html ] и [ http://oposite.stsci.edu/pubinfo/PR/94/24.html ]. Добра проценка за R е 20.

    Многу од облаците ротираат. Како што колабираат почнуваат да ротираат со се поголема и поголема брзина, како што лизгачот на мраз ротира побрзо кога ќе доближи рацете до своето тело. Од центарот се формира ѕвездата, а од гасот кој ротира при периферијата на облакот може да се формираат планети. До скоро не постоеле докази за постоењето на планети надвор од сончевиот систем, но во последниве неколку години откриени се неколку такви системи. Ова возбудливо откритие ја зголемува веројатноста за постоење на планети околу многу други ѕвезди. Се проценува дека една половина од ѕвездите формираат планети. f(p) = 0,5.

    Факторот n(e) треба малку повнимателно да се разгледа. Малите ѕвезди се ладни и црвени. Планетите би орбитирале многу близу до ѕвездата, а според тоа би биле надвор од екосферата. Исто така, во овој случај екосферата би била многу тесен појас, како лушпа од портокал. Во толку простор нема баш многу место за планета. Планетите кои ротираат многу блиску до планетарната ѕвезда се многу силно привлекувани и свртени со само едната страна кон неа. Атмосферата на една таква планета би била замрзната на темната страна и нема да постои на страната свртена кон ѕвездата. Овој тип на планетарен систем не ветува многу живот. Од друга страна, пак, огромните сини ѕвезди пошироки и екосфери кои се наоѓаат на поголемо растојание. Ако судиме според нашиот сончев систем, како се оди кон надворешносте на пленарниот систем толку поголема е оддалеченоста помеѓу планетите. Би можело да се заклучи дека овој ефект го поништува ефектот на поширока екосфера. Овие големи ѕвезди го трошат своето гориво многу брзо и не траат многу долго, така што животот пред да ја добие својата шанса да започне ѕвездата се претвора во супер нова и го уништува сиот систем. Во нашиот сончев систем со ѕвезда со просечна големина имаме две планети (Земја и Марс), а можеби и три (Венера) во екосферата. Конзервативна проценка за број на планети во животната зона на еден планетарен систем е n(e) = 1.

    Проблемот со проценката на факторот f(l) се состои во тоа што познати ни се само неколку примери на планети каде што условите во еден момент биле погодни за развој на живот. Како што претходно беше кажано, Венера, Земја и Марс во еден момент од нивната еволуција имале погодни услови за развој на живот. Случaјот со живот на Земјата ни е добро познат, постојат исто така и несигурни докази за постоењето на примитивни форми на живот и на Марс пред милијарди години. Конзервативната проценка на овој фактор би била 0,2.

    На колку планети би се развила интелигентна форма на живот? Ако верувам дека развојот на интелигентна форма на живот е природна последица на еволуцијата тогаш повеќето од нас би се сложиле дека параметарот f(i) треба да се процени на 1. Секако, и во овој случај се раководиме по единствениот познат пример.

    Колку од овие интелигентна видови ќе развијат технологија и ќе се обидат да ја користат за комуникација? На нашава планета делфините, на пример, поседуваат извесна интелигенција, но немаат развиено технологија. Ќе го процениме овој број на f(c) на 0,5.

    Останува уште најтешкото, определувањето на �L� - времетраењето на технолошки развиена цивилизација способна да комуницира со себе слични цивилизации. Ние се наоѓаме во оваа фаза околу 50 години. Дали напредните цивилизации стигнуваат до степен на самоунишување после достигнувањето на определено ниво на технолошки развој? Или, пак, технологијата ја користат за успешно да ги решаваат проблемите? За сега ајде да не му доделиме бројна вредност на �L� и да видиме што ќе добиеме ако ги замениме проценетите вредности за сите параметри во горната равенка.

N = R * f(p) * n(e) * f(l) * f(i) * f(c) * L

N = 20 * 0.5 * 1 * 0.2 * 1 * 0.5 * L

Со множење се добива дека N = L . Ова значи дека бројот на интелигентна цивилизации во нашата галаксија способни да комуницираат е еднаков со времето на постоење на таквата цивилизација. Повеќето научници веруваат дека доколку цивилизацијата ја надвладее почетната тенденцијата за самоуништување со сопствената технологија, тогаш таквата цивилизација ќе трае многу долго. Да се надевам дека научниците се во право. Во секој случај една таква цивилизација би траела барем 50 години (отприлика толку ние Земјаните се обидуваме да комуницираме), а ако на пример една цивилизација трае милион години, тогаш од околу милион цивилизации би можело да очекуваме обид да де се оствари првиот контакт.