korjatufiset3

Fiset Ilire

1. ALBAN�T

Fis Ilir nga i cili mor�n emrin e hersh�m shqiptar�t. P�rmendet p�r t� par�n her� si Albanoi n� shek. II t� er�s son� nga Ptolemeu.; Mendohet t� jet� i nj�jti fis me emrin e ri t� p�rkthyer parthinoi=bardhinoi=albanoi. Qyteti kryesor i tyre ishe Albanopoloi. N� krahin�n qendrore t� banuar pre alban�ve ruhen ende toponome q� lidhen me emrin e k�tij fisi si: Arbana, fshat n� rrethin e Tiran�s, kroi Alban n� af�rsi t� fshatit Zg�rdhesh t� rrethit t� Kruj�s etj. N� burimet historike t� shek.XI Alban�t p�rmenden nga Mihal Ataliati si dhe nga Ana Komnena si pjesmarr�se aktive e ngjarjeve. N� mesjet� njihet dhe varianti si Arban. Ka qen� emri etnik i shqiptar�ve n� mesjet� siq d�shmon fakti q� k�t� em�r e mor�n me vete shqiptar�t e m�rguar n� Greqi (shek. XV-XVI) n� form�n arvanit, n� Itali (shek. XV-XVI) dhe n� Dalmaci (shek.XVIII) n� form�n arb�resh.

2. ARB�T-Fis Ilir n� Shqip�rin� e Mesme. P�rmenden vet�m n� shek. VI para er�s son�, nga gjeografi Hekateu i Miletit nd�rmjet Taulant�ve n� Jug dhe helidon�ve n� Veri. Ka mund�si q� emri i tyre t� lidhet me lumin Hebrus q� p�rmendet n� Veri t� Dyrrahut dhe me rr�nj�n e emrit alb- arb- q� del m� pas n� em�rtimin e banor�ve t� k�saj treve.

3. ARDIEJT� (ARDIAN�T)- Fis ilir, banor� t� krahin�s Ardia n� veriper�ndim t� liqenit t� Shkodr�s rreth gjirit t� Rizonit e deri te lumi Narenta (Neretva). P�rmenden n� shek. IV p.e.r. lidhur me shfryt�zimin e bujq�ve (300 000 prospelat�) t� varur ekonomikisht nga pronar�t e tokave dhe m� pas si detar� t� aft�. N� shek. III p.e.r. luftuan kund�r dyndjes kelte. U p�rfshin� n� mbret�rin� ilire deri m� 168 p.e.r.kur me shkatrrimin e saj nga Roma dol�n m� vete. U pushtuan nga romak�t m� 135 p.e.r. dhe u ngrit�n n� kryengritje me 44- 43 e 35-33, dhe p�r k�tj Roma i shp�rnguli me forc� nga bregdeti n� brend�si, n� vise t� ashpra. P�rmenden nga Straboni n� shek.l e.r si pakica t� vogla. N� historin� ilire kan� luajtur nj� rol m� t� thjesht� se sa u �sht� dh�n� nga disa historian.

4. ANTINTAN�T-Nj� nd�r fiset e m�dha t� Iliris� s� Jugut, banor� t� Atintanis�. Shtriheshin n� krahinat e sotme t� Mallakastr�s e t� Skraparit. N� Per�ndim kishin Apolinin� dhe parthin�t, n� Veri desaret�t, n� Jug lumin Aous (Vjosa) i ndante nga aman�t e epirot�t. P�rmenden p�r her� t� par� n� burimet historike n� shek. V p.e.r. si aleat� t� molos�ve. Pat�n lidhje t� ngushta me Simahin�. Epirote rreth vitit 312 p.e.r. nj� personalitet atintan �sht� nderuar nga shteti epirot me dekret t� posa��m t� skalitur mbi gur. Disa autor� antik� i quajt�n epirot, duke u nisur nga lidhjet me molos�t e m� pas me shtetin e Epirit. M� 229 paria e Atintan�ve mori an�n e Rom�s n� lift�n kund�r shtetit ilir t� Teut�s. Sipas marr�veshjes romako-maqedone m� 205 n� Foinike Atentana iu l�shua Maqedonis�, p�rve� tokave t� bylyn�ve, q� mbet�n si bashk�si (Koinon) m� vete n�n kontrollin romak. Me ndarjen administrative q� b�n� romak�t n� Maqedoni pas vitit 168 p.e.r. Atianta u p�rfshi n� krahin�n e IV maqedone. Pjesa Per�ndimore e Atiantis� (Mallakastra e Skrapari) ishte m� zhvilluar nga ana ekonomike-shoq�rore. Kishte nj� varg qytetesh, nd�r t� cilat m� t� r�nd�sishme ishin Bylisi e Nikaia.

5. DALMAT�T (DELMAT�T)

Mj� nd�r fiset e m�dha e t� njohura ilire, banor� t� pjes�s Verilindore t� Iliris�. Q� nga periudha m� e lasht� e deri n� shek. II p.e.r. trevat e tyre shtrihesin n� brend�si, prapa vargamalit dinarik n� pllajat e Duvnos, Livnos e Gllamo�it, n� Bosnj�n e sotme Per�ndimore. Pasi krijuan federat�n e tyre, u zgjeruan drejt brigjeve t� Adriatikut. Por nuk arrit�n t� b�heshin fuqi detare dhe nuk i vun� n�n zot�rim ishujt e beregdetit t� Dalamcis�. Qytezat e tyre t� fortifikuara n� pllajat e brendshme i p�rkasin periudh�s s� par� t� hekurit. Kryeqendra e tyre u b� Delmini. Delmat�t ishin nj�ri nd�r fiset ilire q� i b�nin q�ndres� pushtimit romak dhe kan� zhvilluar nj� varg luft�rash t� p�rgjakshme e kryengritjesh kund�r romak�ve n� vitet 156- 155, 119-117, 51-46, 39-37 p.e.r. Lufta e tyre m� e madhe kund�r pushtuesve romak lidhet me Kryengritjen Ilire t� viteve 6-9 e.r Dalmat�t ishin t� p�rmendur p�r blegtorin� dhe kishin t� zhvilluar zejtarin� t� lidhur me t�. Viset e tyre ishin t� pasura me pyje e xeherore dhe shquheshin p�r punimin e drurit. Mbeturinat e rendit fisnor u ruajt�n deri von� te Dalmat�t, me k�t� shpjegohet pohimi i Strabonit se ata nuk pranonin monedha, u merrnin fiseve t� n�nshtruara drith� e bag�ti si hara� dhe tok�n e ndanin nj�her� n� 8 vjet�.

6. DARDAN�T

Fis i madh ilir, banor� t� nj� treve t� gjer� q� shtrihej n� Veri t� lumit Angri e Magri ( Ibri e Morava e jugut t� sot�m) duke p�rfshir� edhe Naisin, n� Jug deri te rrjedhja e sip�rme e lumit Aks (Vardari) n� kufi me paion�t. N� lindje dardan�t kufizoheshin me trak�t dhe n� per�ndim arritnin deri te mali Skard (Sharri) dhe lumi Drilon (Drini). Zemr�n e trojeve t� tyre e p�rb�nte Kosova e sotme. Nga n�nfiset kryesore t� dardan�ve njihen galabr�t e thunatet. Zbulimet arkeologjike n� viset e Dardanis� d�shmojn� se k�ta kishin arritur zhvillim ekonomik e shoq�ror� relativisht t� lart� q� n� koh�n e hekurit. T� k�saj kohe jan� qend�rbanimet e para t� fortifikuara dhe mar�dh�niet me Greqin� e me qytetet e m�dha t� bregdetiti t� Adriatikut Jugor. N� shek. III p.e.r. n� Dardani u zhvillua jeta qytetare. Qytetet me r�nd�si dhe qend�r e madhe xehetare ishte Damastioni, q� ka prer� edhe monedha. N� burimet e shkruara antike dardan�t p�rmenden relativisht von�, sidomos lidhur me luft�rat kund�r maqedonasve. Si fis i fort� e luft�tar�, dardan�t p�rballuan p�r af�r dy shekuj p�rpjekjet e shtetit maqedon p�r t'i zgjeruar kufijt� drejt Veriut n� kurriz t� Dardanis�. N� shek. III p.e.r. dardan�t kishin krijuar mbret�rin� e tyre me dinastin� e Longarit dhe ishin b�r� nj� fuqi politike e r�nd�sishme e Ballkanit. N� shek. II p.e.r. dardan�t b�n� nj� q�ndres� dhe luft� t� gjat� kund�r pushtuesve romak�. Pas pushtimit t� Dardanis� romak�t ndoq�n nj� plitik� shtypse t� eg�r dhe shfryt�zuan intenzivisht xehet. Me k�t� lidhet vendosje e nj� kolonie romake n� Shkup dhe ngritja e vendbanimeve t� vjetra dardane t� trevave xeherore n� rendin e municipit, si Ulpiana, Municipium DD etj. Dardan�t ruajt�n gjuh�n e shum� elemente t� kultur�s materiale e shpirt�rore edhe n� shek. II-IV pas e.r. Ata i q�ndruan asimilimit t� perandoris� romake dhe iu pergjigj�n me arm� shfryt�zimit dhe shtypjes. Njihen n� histori kryengrit�sit dardan�, t� quajtur Latron�t e Dardanis�. N� anikitetin e von� dhe n� mesjet�ne hershme Dardan�t vazhduan t� ruajn� gjuh�n e kultur�n e tyre dhe mor�n pjes� bashk� me ilir�t e tjer� n� formimin e popullit shqiptar�.

7. DASARET�T

Nj� nga fiset e m�dha t� Iliris� Jugore, banor� t� krahin�s Dasaretia, q� p�rfshinte pjes�n per�ndimore t� liqenit Ohrit, fush�n e Korc�s, krahin�n e Kolonj�s, Gor�n, Oparin, Mokr�n, Devollin dhe Beratin. N� shek. IV p.e.r. emri dasaret del n� k�t� truall n� vend t� enkelejve. B�jn� pjes� n� mbret�rin� Ilire. Vendi i tyre Dasaretia dhe qyteti m� i fort� i k�saj krahine, Pelioni, p�rmenden n� koh�n e kryengritjes s� mbretit ilir,Klitit kund�r Aleksandrit t� Madh t� Maqedonis�. N� koh�n e luft�rave iliro-romake dhe maqedono-romake dasaret�t kaluan her� n� var�sin maqedone e her� at� t� mbret�ris� ilire deri sa ran� p�rfundimisht, n� vitin 168 p.e.r. n�n sundimin romak. N� vitin 148 p.e.r. Dasaretia u p�rfshi n� provinc�n romake t� Maqedonis�, si nj� bashk�si (koinon) m� vete, me qend�r qytetin Lyhnid (Ohri). N� koh�n e Dioklecianit, shek. III t� e.r. u p�rfshi n�n provinc�n e Epirit t� ri. Qytetet tjera t� dasaret�ve ishin edhe Antipatrea (Berati), Kodrioni (Irmaj), si dhe Krysondiona, Gertundi, Keraka, Sationa, Bojoja, Bantia, Orgesa, Knidi (ende t� palokalizuara).

8. ENKELEJT�-Fis ilir, banor� t� trev�s s� liqenit Lihnid (i Ohrit). Qyteti Enkelana, vendi i t� cilit ende nuk �sht� p�rcaktuar, duhet t� lidhet me k�t� fis. Burimet historike i quajn� nj�koh�sisht enkelejt�t edhe si banor� pran gjirit t� Rizonit (n� gryk�n e Kotorit). P�rmenden n� shek. VI-V p.e.r. lidhur me ngjarjet historike si strehimi i Kadmit e Harmonis� q� vijn� k�tu nga Teba, dhe grabitja e tempullit t� Delfit n� shek. VI p.e.r. Nuk p�rmenden m� n� shek. IV p.e.r., kur n� vendin e tyre n� ngjarjet e koh�s e z�n� dasaret�t. N� historiografi u �sht� dh�n� nj� rol m� i madh ngase d�shmohet prej t� dh�nave historike. Enkelejt�t shquheshin si peshkatar� e konzervues t� zot� t� peshkut.

9. EORDEJT� -Fis ilir, banor� t� krahin�s Eordea, n� rrjedh�n e sip�rme t� Devolloit dhe n� trev�n e liqenit t� Kosturit. P�rmenden shpesh n� koh�n e luft�rave romako-maqedone. M� 199 p.e.r. trojet e tyre u shkatruan nga ushtria e konsullit romak Sulpici dhe m� 171 p.e.r. u p�rshkuan nga ushtria maqedone ;e Perseut. Pas pushtimit romak, Eordea u p�rfshi n� krahin�n IV maqedone. N�p�r t� kalon rruga ;Egnatia. Qytetet kryesore ishin: Eordea Kele.

10. EPIRI-Krahin� dhe nj� nga shtetet e Iliris� s� Jugut, q� shtrihej nga malet e Vet�tim�s (Akrokeraunet antike) dhe rrjedhja e mesme e Vjos�s n� Veri, deri n� gjirin e Ambrakis� n� Jug, dhe nga malet e Pindit n� Lindje, deri n� brigjet e detit Jon n� Per�ndim. Em�rimi Epir p�r k�t� krahin� (n� greqishte do t� thot� stere, tok�), ka qen� p�rdorur n� fillim nga autor�t grek� si nj� em�r i p�rgjithsh�m q� p�rcaktonte pozit�n kontinentale t� saj p�rball� Greqis� ishullore. vet�m nga fundi i shek. VI p.e.r. ai mori edhe kuptimin t� p�rcaktuar politik. Epiri banohej nga shum� fise, nd�r t� cil�t m� kryesor� ishin ;tesprot�t, kaon�t dhe molos�t. Me gjith disa ve�ori t� jet�s kulturore e politike, k�to fise ishin etnikisht t� nj� trungu me ilir�t, me t� cil�t i lidhte gjat� gjith� periudhave t� historis� s� tyre, nj� fond i gjer� i p�rbashk�t traditash, q� ndryshonin nga ato t� Greqis� antike. N� t� tret�n e fundit t� shek. V p.e.r. fiset epirote kishin arritur t� organizoheshin n� bashkime federative t� njohura me emrin koine bashk�si) t� cilat kishin sisteme t� ndryshme politike. Koinoni i molos�ve sundohej nga mbret�r t� dinastis� s� Aikid�ve, nd�rsa kaon�t dhe tesprot�t qeveriseshin nga dy magistart t� lart�, t� cil�t zgjidheshin �do vit nga rrethe aristokratike. K�to bashk�si n� histori njihen si formacione politike m� vete n� koh�n e luft�s s� Peloponezit (432-404 p.e.r.), kur ushtrit� e kaon�ve, tesprot�ve dhe molos�ve, n� krye me sundimtar�t e tyre mor�n pjes� m� 429 p.e.r. n� ekspedit�n kund�r qytetit Strato t� Akranonis�, n� an�n e Spart�s. Q� nga ajo koh� molos�t t� sunduar nga Tarypa e pasardh�sit e tij filluan t� fitojn� ep�rsi mbi fiset e tjera dhe e vun� Epirin n� rrug�n e bashkimit t� tij ushtarak e politik. U krijua nj� organizim shtet�ror� m� i gjer�, i njohur me emrin Lidhja e Molos�ve, q� p�rfshinte edhe popullsi tjera epirote, n�n hegjemonin� e fisit q�i jepte emrin bashk�sis�. Kjo p�rb�n� etap�n e par� n� procesin e krijimit t� shtetit federativ t� Epirit. Pas mesit t� shek. IV. p.e.r. Lidhja e Molos�ve hyri n� sfer�n e ndikimit maqedon, megjithat� sundimatar�t e saj e vazhduan politik�n e bashkimit t� vendit. Zgjerimi i m�tejsh�m i lidhjes, sidomos pas p�rfshirjes n� gjirin e saj t� koinonit t� r�nd�sish�m t� tesprot�ve, q� u krye n� koh�n e sundimit Aleksandrit Molos (342-331 p.e.r.), �oi n� krijimin e nj� forme t� re shtet�rore me karakter gjithnj� federativ, por me p�rmbajtje t� re kushtetuese, e quajtur Aleanca e Epirot�ve, n� t� cil�n gjith� pjesmarr�sit kishin t� drejta t� barabarta. Ajo p�rb�nte etap�n e dyt� n� procesin e bashkimit politik t� Epirit. Etapa e tret� u realizua n� koh�n e sundimit t� mbretit t� d�gjuar epirot, Pirros (307-272 p.e.r.). Pirroja arriti t� sundonte p�r nj� koh� jo vet�m mbi Epirin, por edhe mbi nj� pjes� t� madhe t� Maqedonis� dhe t� Lindjes, si dhe mbi krahinat greke t� Ambakris�, Amfilokis� dhe Akarnanis� n� Jug etj. Gjat sundimit t� Pirros, shteti i Epirit u b� nj� nga fuqit� e r�nd�sishme ushtarako-politike t� koh�s, q� luajti rol t� sh�nuar n� zhvillimin e ngjarjeve n� Maqedoni, Greqi e Itali. Pas Pirros shteti monarkik epirot filloi t� humbas� fuqin� e m�parshme derisa n� koh�n e p�rfaqsues�s s� fundit;t� dinastis� s� Aikid�ve, Deidames�, n� vitet 30 t� shek. III p.e.r. u kthye n� nj� bashkim shtet�ror� republikan me emrin Lidhja Epirote. Gjat k�saj kohe (232-168 p.e.r.) Epiri kaloi sistuata t� v�shtira, t� shkaktuara nga mpleksja e interesave t� m�dha t� koh�s shtetit Ilir, atij Maqedon dhe Rom�s. E gjetur n� vorbullin e kontradiktave dhe luf�rave midis k�tyre fuqive Lidhja Epirote nuk qe n� gjendje t� luaj nj� rol t� duksh�m. N� vitin 167 p.e.r. ajo ra n�n sundimin romak dhe pas vitit 148 p.e.r. Epiri u b� pjes� e provinc�s ;maqedone, kurse kurse n� fund t� pjes�s s� kat�rt te shek. II p.e.r. formonte nj� provinc� m� vete. Me reform�n administrative t� Dioklecianit n� fund t� shek. III em�rtimi Epiri u shtri edhe n� trevat n� Veri t� Vjos�s, t� cilat formuan provinc�n e Epirit t� ri; p�r t'u u dalluar nga kjo, trevat tradicionale t� Epirit u quajt�n provinca e Epirit t� vjet�r. K�to em�rtime vazhduan t� p�rdoren gjat mesjet�s nga autor�t eurodit, sipas tradit�s klasike, nd�rsa administrata shtet�rore bizantine njihte vet�m th�mat e Nikopoj�s dhe t� Durr�sit. N� trev�n e Epirit t� Vjet�r u shtri nga fillimi i shek. XIII nj� formacion i ri shtet�ror� feudal, i cili p�r k�t� shkak u quajt nga shkenca Despotat i Epirit. N�n ndikimin e autor�ve t� vjet�r dhe t� paqart�sis� s� caqeve teritoriale gjeografike, sidomos autor�t humanist  t� shek. XV-XVI, midis t� cil�ve edhe Marin Barleti, e p�rdor�n termin Epir, pa e dalluar n� t� Vjet�r apo n� t� Ri, p�r mbar� trevat shqiptare, q� n� t� vertet� p�rputheshin vet�m pjes�risht  me shtrirjen e Epirit. Q� nga shekulli XI, lidhur me afirmimin e shqiptar�ve si faktor politik,  u afirmua dhe u p�rtgjith�sua emri etnik i vjet�r Albanon e Arbanon, i trash�guar nga antikiteti ilir. Ishte ky em�r q� pasqyronte relitetin etnik, i cili u p�rgjith�sua duke p�rfshir� n� shek. XIV nj� pjes� t� trevave t� banuara nga nj� popullsi homogjene etnike, arb�resh�t.

11. JAPOD�T-Fis ilir q� banonte �n� krahinat veriore t� Iliris�, n� shpin� t� liburn�ve. N� shek. IV p.e.r. u p�rzien me kelt�t, Straboni i quan fis ilir kelt. P�r nj� koh� t� gjat� n� shek. II-I p.e.r. japod�t kund�rshtuan me arm� n� dor� pushtuesit romak. N� sulmin e romak�ve kund�r japod�ve dhe ilir�ve t� tjer� t� Veriut m� 35 t� e.r. ka mbetur si shembull i madh lufta p�r mbrojtjen e Metulit, qytetit kryesor� t� tyre. Romak�t ia dol�n ta pushtonin qytetin vet�m kur u shkat�rrua i t�ri dhe vran� n� luft� t� gjith� mbrojt�sit e tij. Grat� metulase me f�mij�t e tyre, p�r t� mos r�n� n� duart e pushtuesve, u hodh�n n� zjarrin q� diqte qytetin.

12. JAPYG�T

Fis ilir, i shp�rngulur rreth fillimit t� mij�vjeqarit t� fundit t� p.e.r. n� Italin� e Jugut. U vendos�n n� fillim n� Gadishullin e Garganos, pastaj n� Pulia (Kalabria antike) dhe u vendos�n p�rfundimisht n� jug t� saj, n� hyrjen e ngushtic�s s� Otrantos. Autor�t antik emrin e japyg�ve e kan� p�rdorur si em�rtim p�rmbledh�s p�r nj� varg popullsish: mesap�t, salentin�t, kalabr�t, pericez�t dhe daun�t, q� banonin n� Pulia. Shpesh emri i japyg�ve �sht� ngat�rruar me mesap�t q� u vendos�n n� k�t� krahin� m� von� si japyg�t, por shpejt mor�n ep�rsi mbi ta.

13. LABEAT�T

Fis ilir q� banonte rreth liqenit t� Shkodr�s. P�rmenden p�r her� t� par� nga Livi gjat luft�s s� III iliro-romake. B�nin pjes� n� mbret�rin� ilire t� Gentit.Qytetet e tyre ishin Shkodra, q� ishte edhe kryeqendra e mbret�ris� ilire, dhe Meteoni (Meduni i sot�m n� Mal t� Zi). Labeat�t pren� monedha n� em�r t� bashk�sis� fisnore, sipas tipit t� monedhave t� mbretit Gent dhe me sa duket me autorizimin e tij.

14. MESAP�T

Fis ilir i shp�rngulur rreth fillimit t� mij�vje�arit t� fundit p.e.r. n� Italin e jugut dhe i vendosur n� Apolia dhe Kalabris� antike. Njoftimet e para historike t� sigurta p�r ta lidhen me luft�rat e zhvilluara prej tyre kund�r tarentasve nga fillimi i shek. V deri m� 335 p.e.r.kur pas nd�rhyrjes s� Alaksand�r Molosit q� ishte thirrur p�r ndihm� nga tarentasit, i lan� m� nj�an� grindjet me k�ta t� fundit p�r t� p�rballuar gjendjen e krijuar nga rreziku samnit. N� luft�n I e II samnite mesap�t u rendit�n n� an�n e romak�ve, nd�rsa gjat luft�s s� III m� 299 p.e.r. t� shqet�suar nga forca gjithnj� n� rritje e Rom�s, u ndan� nga romak�t e u hodh�n kund�r tyre. N� luft� kund�r Rom�s ata, s� bashku me lukan�t, samnit�t e tarentasit, iu drejtuan p�r ndihm� Pirros dhe qen� t� par�t q� prit�n dhe ndihmuan forcat e tij kur ata zbarkuan n� brigjet e Italis� n� vitin 280 p.e.r. Edhe pse t� mundur m� von� nga Roma dhe t� detyruar t� merrnin pjes� n� konfederat�n e kryesuar prej saj, mesap�tt shpeshher� ngriteshin n� kryengritje duke e kund�rshtuar me forc� procesin e romanizmit q� filloi t� thellohej sidomos n� fillim t� shek. I p.e.r. Gjuha e mesap�ve ishte mesaoishtja. Ata kan� l�n� nj� num�r mbishkrimesh, studimi i t� cilave ka r�nd�si p�r njohjen e ilirishtes.

15. PAION�T

Grup fisesh ilire q� banonin n� lugin�n e sip�rme t� Aksiosit (Vardari) dhe deg�ve t� tij, duke u shtrir� n� Lidje deri te lugina e Srymonit (Struma) n� kufi me fise trake, n� Per�ndim n� kufi me dardan�t, penest�t dhe dasaret�t e Iliris�. P�rmenden p�r t� par�n her� nga Homeri si aleat� t� trojan�ve kund�r akejve. N� fillim � shek. V p.e.r. u pushtuan nga pers�t dhe dy fise t� tyre ;me urdh�r t� Darit u sh�rngul�n n� Azi. N� gjysm�n e par� t� sheku. IV paion�t ishin krijuar mbret�rin e tyre, nj� nd�r sundimtar�t e t� cilit ishte Agis. Q� nga kjo periudh� historia e paion�ve �sht� e lidhur me p�rpjekjet e vazhdueshme t� shtetit maqedon p�r t'i n�nshtruar. Kjo u arrit gjat sundimit t� Filipit II dhe sidomos t� Aleksandrit t� Madh. Megjithat� duke njohur sovranitetin e Maqedonis�, paion�t vazhdonin t� sundoheshin formalisht nga mbret�ria e tyre. Vet�m pas n�nshtrimit t� plot� nga ana e Lismakut nuk b�het m� fjal� p�r mbret�r paion�. Pas pushtimit romak Paionia u nda midis krahinave II dhe III, nga t� kat�r provincat autonome � Maqedonis� t� krijuar nga pushtuesit. Me riorganizimin administartiv t� perandoris� e n� koh�n e Dioklecianit, Paionia s� bashku me pelagonin� formonin nj� provinc� t� ve�ant� t� quajtur Macedonia II ose Salutaris.

16. PARTHIN�T

Fis ilir, banor� t� trev�s midis Bregut t� Mat�s dhe lumit Aps (Semanit). N� per�ndim kufizoheshin me tokat e Dyrrahut, n� Lindje me dasaret�t tek malet Polis-Kamje. P�rmenden q� m� 229 p.e.r. n� k�t� trev�, duke z�vend�suar emrin e taulant�ve, si nj� bashk�si, n� kuadrin e shtetit ilir. M� 229-205 p.e.r. kalojn� n� var�sin� e Rom�s, t� shtetit ilir t� Skerdilaidit dhe Maqedonis�. M� 205 ngrit�n krye kund�r sundimit maqedon dhe u rikthyen n� shtetin ilir, deri m� 172 p.e.r., kur i pushtoi p�rfundimisht Roma. M� 48 dhe 39 p.e.r. ngrit�n krye kund�r sundimit romak, por u shtyp�n eg�rsisht. Nj� parthin Asin Epikadi, organizoi nj� komplot p�r rr�zimin e Oktavian Augustit n� Rom�. Hyjnia kryesore ishte Zeusi Parthin (Jupiter Parthinus). Qytetet m� t� p�rmendura ishin Partha e Brysaka. Nd�r qendrat qytetare t� parthin�ve duhet t� ken� qen� ato ku jan� rr�nojat e sotme n� Zg�rdhesh, Dor�z, P�rsqep, Belsh, Berat e Babunj�.

17. PENEST�T

Fis ilir, banor� t� krahin�s Penestia n� lugin�n e sip�rme t� Drinit t� Zi e rreth saj. P�rmenden p�r her� t� par� m� 170-169 p.e.r. dhe luajn� nj� rol t� r�nd�sish�m n� luft�n III romako-maqedone. Treva e penest�ve p�rfshihej n� mbret�rin� ilire. M� 169 p.e.r. Perseu p�r t'u lidhur me mbret�rin� ilire, hyri n� tokat e Penest�ve, pushtoi qytetet e tyre dhe d�boi k�ndej garnizonet romake. N� trojet e penest�ve kishte 14 qytete e k�shtjella, prej t� cilave njihen me emrin Uskana, q� ishte edhe kryeqendra e krahin�s, Oeneu dhe Draudaku. Pas vitit 168 p.e.r. emri i penest�ve e i qyteteve t� tyre nuk p�rmenden m�.

18. PIRUST�T

Fis ilir, banor� t� krahin�s s� sotme t� Matit e t� Mir�dit�s. Deri m� 168 p.e.r. b�nin pjes� n� Mbret�rin� Ilire dhe p�rmenden nga Livi nd�r fiset q� mbet�n t� pavaruara pas shkat�rrimit t� saj nga romak�t. Pavar�sin� e ruajt�n edhe n� vitin 54 p.e.r. kur Cezari i detyroi t� paguanin nj� d�mshp�rblim. N� vitet 6-9 mor�n pjes� n� kryengritjen e madhe ilire kund�r pushtimit romak n�n udh�heqjen e Batos s� Desidist�ve dhe ishin nd�r t� fundit q� u n�nshtruan. P�r her� t� fundit p�rmenden n� shek. II t� e.r. nga Ptolemeu. Pirust�t p�rmenden si minator� dhe p�r punimin e metaleve, e sidomos t� bakrit. N� nj� mbishkrim t� shek. III t� e.r. p�rmendet nj� fshat i pirust�ve, t� shperngulur nga romak�t n� zonat minerare t� Dakis�.

19. TAULANT�T

Fis ilir, banor� t� ult�sir�s bregdetare nga Auloni (Vlora) deri n� Dyrrah. P�rmenden si fqinj� t� Dyrrahut q� nga shek. VI p.e.r. me qendrat e tyre Adria dhe sesaret. Rreth vitit 430 p.e.r. shtrijn� p�rkoh�sisht sundimin e tyre edhe mbi Dyrrahun. N� shek IV u paraqit�n si nj� bashk�si m� vete n� p�rb�rjen e mbret�ris� ilire, n� vitin 335 p.e.r. mor�n pjes� n� luft�n e Peilonit kund�r Aleksandrit t� Maqedonis�. Pas k�saj mbreti i tyre Glauki u vu n� krye t� mbret�ris� ilire, si themelues i nj� dinastie t� re, duke pasur klitin, p�rfaqsuesin e fundit t� dinastis� s� bardhylit. Gjat luft�rave t� mbret�ris� ilire kund�r Rom�s emri i Taulant�ve nuk p�rfillet n� burimet. N� tokat e tyre p�rmendet nj� fis tjet�r, ai i parathin�ve. P�r her� t� fundit taulant�t shfaqen n� kryengritjen kund�r perandorit bizantin Honorit, i cili i shtypi me an� t� mercenar�ve got. Nj� tjet�r fis me emrin taulant ka banuar n� jug t� lumit Narenat (Neretva), si fqinj� me dalmat�t dhe pyrejt. U pushtuan nga Roma m� 168 dhe b�n� kryengritje m� 35. p.e.r.�

Hosted by www.Geocities.ws