�nanna'n�n A�k�
S�mer'de �nan� ve Kutsal Evlenme
OPERA 3 PERDE
���NDEK�LER
�NS�Z A�k Tanr��as� �nanna ve Kutsal Evlenme �yk�s�n�n �zeti S�merde Kutsal Evlenme A�k Tanr��as� �nanna �le �oban Tanr�s� Dumuzi'nin Evlilik �yk�s� Birinci Perde �kinci Perde ���nc� Perde Kaynak�a
�NS�Z
�iviyaz�l� belgelerin bulunmaya ba�lad��� ge�en y�zy�ldan beri Mezopotamya'da A�k Tanr��as� �nanna ve �oban Tanr�s� Dumuzi (Tevrat'ta Astarte-Tammuz) ile ilgili bir bereket k�lt�n�n varl��� biliniyordu. Fakat, bunu her y�n� ile kan�tlayacak belgeler yay�mlanm�� de�ildi. Ancak, bu y�zy�l�n ortalar�na do�ru S�mer edebiyat�na ait belgeler saptan�p yay�mlanmaya ba�land�ktan sonra bu k�lt ve bu k�lt�n esas�n� olu�turan kutsal evlenme t�reni konusu a��kl��a kavu�tu. S�mer edebiyat�na ait tabletlerin en b�y�k k�sm� 1887-1890 y�llar� aras�nda ABD'de, Philadelphia �niversite M�zesi taraf�ndan, G�ney Mezopotamya'da eski bir din ve k�lt�r merkezi olarak y�zlerce y�l varl���n� koruyan Nippur (yeni ad� Nif-fer) �ehri kaz�lar�nda bulunmu�tur. Bu tabletler, o g�nk� m�zeler nizamnamesine g�re, �stanbul Arkeoloji M�zeleri'yle kaz�y� yapan kurum aras�nda geli�ig�zel payla��lm��t�. Ba�ka yerlerden ��km�� veya ka�ak olarak elde edilmi� bir k�s�m tabletler de Avrupa ve Amerika m�zelerine da��lm��t�r ki, hepsinin toplam be� bin adet oldu�u tahmin edilmektedir. Bunlar�n hemen hemen ��te biri �stanbul Arkeoloji M�zeleri'nin �iviyaz�l� Belgeler Ar�ivi'nde bulunuyor. Efsaneler, destanlar, ilahiler, a��tlar, mersiyeler, a�k �iirleri, atas�zleri, hik�yeler ve bilgelik kompozisyonlar�ndan olu�an S�mer edebiyat�n�n, dolay�s�yla bereket k�lt�n� olu�turan kutsal evlenme metinlerinin g�n �����na ��kmas�nda en b�y�k rol� Prof. Samuel Noah Kramer (25 Kas�m 1990'da, 93 ya��nda �ld�) oynam��t�r. O tam 60 y�l �iviyaz�l� tabletler bulunan Avrupa, Amerika m�zelerini ziyaret ederek, S�mer edebiyat�na ait tabletleri ve konular�n� saptam��, b�y�k bir bilim c�mertli�i ve yard�mseverli�iyle isteyen m�ze uzmanlar�n� da �al��malar�na katarak, ara�t�rmalar�n� evrenselle�tirmi�tir. B�t�n bu �al��malar�n sonucu, y�zlerce tabletin kopyas� yap�lm��, ayn� metne ait di�er m�zelere da��lm�� par�alar bulunarak konular t�m�yle ortaya ��kar�lm�� ve �e�itli yay�nlarla Sumerologlara, bilim tarih�ilerine, antropologlara kaynak olarak sunulmu�tur.
S�mer edebi metinlerinin yay�mlanmas�nda en b�y�k katk� �stanbul Arkeoloji M�zeleri �iviyaz�l� Belgeler Ar�ivi'nden yap�lm��t�r. Orada bulunan S�mer edebiyat�na ait l 400 tablet, �ok k���k par�alar d���nda, Samuel Noah Kramer, Hatice K�z�lyay ve Muazzez ��� taraf�ndan kopya edilerek yay�mlanm��t�r. Yap�lan bu �al��malarla S�mer'in bereket k�lt�n� olu�turan kutsal evlenme �yk�s� de hemen her y�n�yle ayd�nlanm�� bulunuyor.
Bu �al��malar aras�nda ve daha sonraki y�llarda, genellikle �iir tarz�nda yaz�lm�� S�mer edebi kompozisyonlar�n� �e�itli yay�nlardan T�rk�eye �evirmeye �al��t�m. Bunlar i�inde A�k Tanr��as� �nanna'n�n b�t�n ser�venlerini kapsayan �iirlerini bir kitap i�inde toplamay� d���n�yordum. Seyretti�im bir opera, kutsal evlenme �yk�s�n�n bir opera veya m�zikal oyunun konusu olabilece�ini d���nmeme neden oldu. ��nk�, tarihin bu en eski a�k �yk�s�, binlerce y�l boyunca de�i�meyen a�k, kin, ac�, merhamet ve sevin� duygular�n� anlatmaktad�r. Bunlar� d���nerek hik�yeyi �� perdelik bir oyun halinde d�zenledim. Birinci perde, Tanr��a �nanna'n�n �oban Tanr�s� Dumuzi ile evlenmesini; ikinci perde, Tanr��a'n�n yeralt�na gidi�ini, oradan ��kabilmek i�in kocas�n� yerine g�ndermesini; ���nc� perde, kocas�n�n bir�ok u�ra�tan sonra yeralt�ndan ��karak kar�s�yla birle�mesini, b�ylece bereket getirecek yeni y�l�n ba�lamas�n� konu etmektedir. �iirleri d�zenlerken, baz� yerleri k�saltmak ya da atlamak suretiyle konuya ve T�rk�eye uygun hale getirmeye �al��t�m. Bu �ekliyle asl�na uygun olarak daha anla��l�r duruma geldi�i kan�s�nday�m. Fazla olmamakla birlikte baz� bo�luklar� kendi ilavelerimle tamamlad�m. Ben ne bir edebiyat��, ne de bir oyun yazar�y�m. Amac�m bu yolda �al��anlara, binlerce y�l �nceye g�t�recek bir kap�y� a�mak.
Ba�arabilirsem ne mutlu bana!
Muazzez �lmiye ��� 8 Eyl�l 1995
A�K TANRI�ASI �NANNA VE KUTSAL EVLENME �YK�S�N�N �ZET�
S�mer �airlerine g�re Tanr��a �nanna, toplumun s�s�, S�mer'in ne�esidir. Ay Tanr�s� Nanna'n�n k�z�d�r. Akad'larda ��tar, Musevilerde Astarte, Yunanda Afrodit, Roma'da Ven�s ad�n� ta��yarak y�zy�llar boyu �e�itli toplumlar�n efsanelerinde ya�am��t�r. Ven�s y�ld�z�n� temsil etmektedir.
�nanna'y� S�merliler yaratt�. Kad�nlarda izledikleri, g�rmek istedikleri b�t�n nitelikleri, onun �ahs�nda toplam��lar, onu y�celtmi�, ona tapm�� ve hakk�nda y���nlarla �iir, hik�ye yazarak �l�ms�zle�tirmi�lerdir. O, g�zelli�in, �uhlu�un, �ekicili�in, �efkatin, h�rs�n, kavgan�n, �nderli�in, kurnazl���n ve en �nemlisi bereketin ve �o�alman�n sembol� olmu�tur. �yk�lerinde Kabil ile Kain'in tart��mas�n�, Leyla ile Mecnun'un sevi�mesini, �obanlar�n eri�ilmesi g�� a�klar�n�, kad�n�n fettanl���n�, insafs�zl���n�, erke�in hayranl���n�, umursamazl���n�, karde� sevgisinin en y�cesini g�r�yoruz. �nanna g��e, yere egemendi. Tanr�lar�n en �st�n� Enlil'e istedi�ini yapt�rmay�, en ak�ll�s� Enki'yi aldatmay� ba�arm��t�r. A�k� ve seksiyle, insanlara, do�aya yenilenme, �o�alma g�c� vermi�, ad�na yap�lan tap�naklarda, onun yerine seks g�revi yapmak i�in S�mer'in en sayg�n kad�nlar� yar��m��lard�. S�mer �airlerine, ozanlar�na bitmez, t�kenmez bir ilham kayna�� olmu�, onun i�in yaz�lan �yk�ler, �iviyaz�s�yla �lmez kilden tabletler �zerine yaz�larak zaman�m�za kadar ula�m��t�r.
Bu hik�yelerden en �nemlisi ve yayg�n olan�, �nanna ile �oban Tanr�s� Dumuzi'nin, �lkeye bereket sa�layan evlenmesidir. S�mer'de bereket k�lt� nas�l ve ni�in do�mu�tu? S�mer ekonomisi tar�m ve hayvanc�l�k �zerine kurulmu�tu. �r�nler ne kadar bol olursa halk�n zenginli�i ve rahat� o kadar �ok olacakt�. �r�nlerin bollu�u topra��n ve d�lyata��n�n verimli olmas�na ba�l�yd�. Bu da cinsel istek ve g�� ile olabilecekti. S�merliler cinsel g�ce "kalbin suyu" demi�lerdi. M� 3000 y�llar�nda, S�mer d���n�r ve din bilimcileri, S�mer'in �nde gelen �ehirlerinden Uruk'un ba�tanr��as� olarak kabul ettikleri sevgi kayna��, �ekici ve fettan �nanna'y� krallar� ile evlendirirlerse, onlar�n verimlilik g�c�n�n �lkelerine bolluk ve bereket getirece�ini d���nm��lerdir. Bunun i�in S�mer kral listesine g�re, Uruk'un d�rd�nc� kral� Dumuzi'yi �oban Tanr�s� yaparak Tanr��a �nanna ile evlenmek �zere se�mi�lerdir. Bundan sonra S�mer'in �air ve ozanlar� bu konuyu, baz�lar� a��k sa��k olan y�zlerce sat�rl�k �iirlerle anlatarak, �alg�lar e�li�inde s�yleterek dinlerinin �nemli bir t�resi haline getirmi�lerdir. Kutsal evlenme �yk�s� a�a��daki b�l�mlerden olu�uyor:
1) Tanr��a'n�n Dumuzi'yi koca olarak se�mesi. 2) Evlenmeleri. 3) Tanr��a'n�n yeralt�na gitmesi. 4) Tanr��a'n�n yeralt�ndan kurtulup yerine kocas� Dumuzi'yi g�ndermesi. 5) Kocas�n� ba�tan ��karan k�z�n �ld�r�lmesi. 6) Dumuzi'nin yeralt�ndan ka�mas�. 7) Dumuzi'nin r�yas�. 8) Dumuzi'nin tekrar yeralt�na g�t�r�lmesi. 9) Dumuzi'nin k�z karde�i Tanr��a Ge�tinanna'n�n, karde�i yerine yar�m y�l yeralt�nda kalmay� kabul ederek, Dumuzi'yi yar�m y�l i�in kurtarmas�. 10) Her ilkbaharda yeralt�ndan ��kan Dumuzi ile �nanna'n�n birle�mesi.
11) Bu birle�menin, �lkenin kral� ile y�ksek d�zeyde bir rahibenin evlenmesiyle sembolize edilmesi ve bununla ba�layan yeni y�l i�in kutlama �enlikleri.
Bu evlenmeye ait birbirinden de�i�ik �iirler var. Bunlar ya �e�itli ozanlar taraf�ndan ya da �e�itli �a�larda yarat�lan �iirler. Bunlardan birine g�re, �nanna ile �ift�i, �oban, bal�k�� ve ku� avc�s� evlenmek istiyor. �nanna, evlenmeye haz�r olunca onlar� �a��r�yor. �ift�i gelirken hen�z bi�ilmi� arpa, �oban taze s�t ve kaymak, avc� �e�itli ku�lar, bal�k�� da sazan bal��� getiriyor. Tanr��a, bunlar�n i�inden �oban Tanr�s� Dumuzi'yi se�iyor.
Ba�ka bir �iire g�re, �nanna'n�n karde�i G�ne� Tanr�s� Utu, karde�ine Dumuzi'yle evlenmesini �neriyor. Tanr��a, �nce �ift�i Enkimdu ile evlenmek istiyor, sonradan Dumuzi'yi se�iyor. Dumuzi sevgilisinin kap�s�nda kap�n�n a��lmas�n� beklerken, �nanna, annesi Tanr��a Ningal'e ne yapmas� gerekti�ini soruyor. O da k�zma, bu adam�n iyi bir koca olabilece�ini, giyinip s�slenip kap�y� a�mas�n� s�yl�yor. Tanr��a s�yleneni yap�p kap�y� a��yor. Dumuzi kap�da onu ay gibi parlak g�r�nce sar�l�p �p�yor ve �vg� dolu s�zler s�yl�yor. Tanr��a da kad�nl�k organ�n� g�k teknesine, yeni do�an aya, s�r�lmemi� tarlaya benzetiyor ve s�r�lmemi� bu tarlay� kimin s�rece�ini soruyor. Dumuzi kendisinin s�rece�ini s�yl�yor. Bundan sonra d���n haz�rl�klar� ba�l�yor.
Bir �iire g�re Tanr��a i�in taze hurma toplan�yor. �nanna, krali�elik hazinesine sokuluyor. Kendisine yara�acak �e�itli m�cevherler se�iyor. Giyinip s�sleniyor. Her taraf�na g�zel kokular s�r�yor. G�zlerini k�m�rle boyuyor. Di�er taraftan lacivert ta�larla s�sl�, beyaz �ar�afl� bir yatak haz�rlan�yor. Yata��n etraf�na sedir kokular� serpiliyor. �nanna krali�elik yata��na davet ediliyor. O yata�� a��yor ve sevgilisini, "yatak haz�r, yatak seni bekliyor" diyerek yata�a �a��r�yor. Dumuzi, bir elini �nanna'n�n kalbine koyarak "El ele uyumak tatl�d�r, kalp kalbe uyumak daha tatl�d�r" diyor.
�nanna, Dumuzi'nin kendisine yapt�klar�n� anlat�yor: Sevimli eliyle kal�alar�n�, sa�lar�n� ok�uyor. Elini kad�nl�k organ�na koyuyor. Kara teknesini kremle doldurarak onu seviyor. Daha sonra �nanna "Birlikte olmaktan zevk duyduk, o benimle ne�elendi, benim tatl� sevgilim kalbime yaslanarak dil oyunlar�yla elli defa yapt�" diyor.
B�y�k bir a�k ve zevkle ba�layan bu evlilik ne yaz�k ki, �nanna'n�n yeralt� d�nyas�na gitmesi ile ac� bir duruma d�n���yor.
�iir tarz�nda yaz�lm�� bu uzun �yk�de, �nanna, Yeralt� Tanr��as� olan k�z karde�i Ere�kigal'i g�rmeye gider. Ere�kigal, �nanna'n�n yeralt� d�nyas�na sahip olmak istedi�ini d���nerek yeralt� kural�na g�re onu bir cesede d�n��t�r�r. Di�er taraftan karde�inin kocas� Dumuzi'yi ba�tan ��kars�n diye, yery�z�ne bir k�z g�nderir.
Tanr��a, veziri Nin�ubur'un yalvarmas�yla Bilgelik Tanr�s� Enki taraf�ndan kurtar�l�rsa da, yerine birini b�rakmas� gerekmektedir. �nanna, yan�nda cinlerle, yerine birini bulmak �zere �ehir �ehir dola�maya ba�lar. Gittikleri yerlerdeki Tanr�lar, �nanna'n�n yeralt�nda kalmas�n�n �z�nt�s�yle �uval elbiseler giymi�, tozlar i�ine bulanm��lard�r. Tanr��a k�yamaz hi�birini vermeye. Nihayet Uruk �ehrine geldiklerinde, kocas�n� en iyi giysiler i�inde, ba��nda tac� ve kuca��nda bir k�zla taht�nda kurulmu� olarak g�ren Tanr��a, birdenbire �ok k�zarak "Al�n g�t�r�n bunu!" der. Cinler, Dumuzi'yi yakalar; d�verek, h�rpalayarak, s�r�kleyerek yeralt�na g�t�r�rler. K�z� da Tanr��a �ld�rt�r. Dumuzi, orada G�ne� Tanr�s� Utu'ya kendisini kurtarmas� i�in yakar�r. O da Dumuzi'nin elini aya��n� y�lana �evirerek ka�mas�n� sa�lar. Fakat, cinler arkas�n� b�rakmazlar. Karde�inin evine saklan�r, orada tan� yakalanaca�� zaman k�rlara ka�ar. Karde�ine onun yerini s�ylemesi i�in i�kence yaparlarsa da, s�ylemez. Dumuzi, k�rda uyurken bir r�ya g�r�r. R�yas�n�, r�ya yorumlay�c�s� olan karde�i Tanr��a Ge�tinanna'ya anlat�r. O da b�y�k bir �z�nt�yle onun yine yakalanaca��n� s�yler. Ger�ekten de yakalan�p yeralt�na g�t�r�l�r. Yapt���na �ok pi�man olan, fakat kocas�n�n cezas�z kalmas�n� istemeyen �nanna'n�n yard�m�yla Ge�tinanna, Tanr�lar meclisinden karde�i yerine yar�m y�l yeralt�nda kalmay� isteyerek, yar�m y�l karde�inin yery�z�ne ��kmas�n� sa�lar.
Dumuzi, yery�z�ne bahar zaman� ��karak kar�s�yla birle�ir. ��te bu birle�me sunucu yery�z�nde b�t�n bitkiler yerden f��k�racak, hayvanlar yavrulayarak, yumurtlayarak �o�alacak, her tarafa bereket gelecek diye d���nm�� S�mer dincileri ve o g�n� yeni bir y�l�n ba�lang�c� olarak kabul etmi�ler. Bu birle�meyi, �lkenin kral�yla y�ksek d�zeydeki bir rahibeyi her yeni y�lda b�y�k �enliklerle evlendirerek sembolize etmi�lerdir.
T�renlerde Tanr��a yerine ge�en rahibe, Tanr� yerine ge�en kral�n birbirlerine s�yleyecekleri sevgi, a�k, tutku dolu �iirler yaz�lm��, bunlar �e�itli �alg�lar e�li�inde �al�nm��, s�ylenmi�tir.
Bu �iirler, Tevrat �zerinde �al��an bilginleri y�zy�llar boyu b�y�k bir meraka d���ren bir konunun ayd�nl��a ��kmas�n� sa�lam��t�r. Tevrat'ta "S�leyman'�n �ark�lar �ark�s�" b�l�m�nde �ok say�da a��k sa��k a�k �iiri vard�r. "Bunlar tarih de�il, dinle de ilgili g�r�lm�yor, neden bu din kitab�nda bulunuyor?" sorusu ara�t�rmac�lar� devaml� d���nd�rm��t�r.
Kilise papazlar� �sa'y� seven, kiliseyi sevilen, �braniler ise Yahve'yi seven, �srail'i sevilen olarak yorumlam��lard�r. 19. y�zy�lda ise, bunun, Filistin d���nlerinde yap�lan t�renlerle ilgili oldu�u s�ylenmi�tir. Kutsal evlenme �iirleri, �zellikle bu y�zy�l�n ikinci yar�s�ndan sonra okunup ��z�ld�k�e, bunlar�n "S�leyman'�n �ark�lar �ark�s�" b�l�m�ndeki �iirlere �ok benzedi�i g�r�lm��t�r.
Bu b�l�m�n Tevrat'�n en son elden ge�i�inde bile ��kar�lmamas�, �srail'de bereket k�lt� etkisinin hen�z tamam�yla silinmedi�ini g�steriyor. �yk�n�n izleri Ugarit, Finike, Kenan ve Yunan efsanelerinde de bulunmaktad�r. �srail'e Mezopotamya'dan do�rudan do�ruya ve Suriye yoluyla ge�mi�tir bu k�lt.
Kutsal evlenme t�renleri �slam d�nyas�nda da iz b�rakm��t�r. H�ristiyanlar aras�nda �sa'n�n yery�z�ne ��kmas�, bereket getirmesi inanc�na dayanan ve yumurtalarla kutlanan, Almanya'da Ostern, �ngiltere'de Easter yortusuyla, halk�m�z aras�nda H�z�r ile �lyas Peygamber'in birle�ti�i d���n�len H�drellez �enlikleri bu kutsal evlenme t�reninin bir uzant�s� say�labilir. Takvimimizde yer alan Temmuz ay�n�n ad� da Dumuzi'den gelmektedir.
S�MER'DE KUTSAL EVLENME A�K TANRI�ASI �NANNA �LE �OBAN TANRISI DUMUZ�'N�N EVL�L�K �YK�S�
3 PERDELIK OPERA
B�R�NC� PERDE
Bir S�mer tap�na��n�n i�i. ki tarafta renkli mozaiklerle s�slenmi� yuvarlak s�tunlar, ikisinin aras�nda, biraz arkada bir ni� i�inde Tanr��a �nanna'n�n heykeli. �n�nde bir sunak bulunuyor. S�tunlar�n �n k�sm�nda, bir tarafta S��merli k�yafetleri giymi� kad�n ve erkeklerden olu�an koro, di�er tarafta arp, lir, fl�t ve def �alan �alg�c�lar var. Ayr�ca birka� �e�it davul ve davulcu.
Koro �ark�s�n� s�ylerken, kad�n k�l���na girmi�, boyunlar�na renkli e�arplar ba�lam�� erkekler, erkek k�l���na girmi� kad�nlar, ba�lar� �rt�l� ve a��k rahibeler, k�rm�z� giysileri i�inde g�nah ��karan rahipler, ellerinde iki y�zl� balta, k�l��lar, m�zraklar tutan rahipler (ellerindekileri kald�r�p indirirler), �ember ta��yan, renkli iplerle ip atlayan kad�nlar ve erkekler yava� yava� i�eri girer. Onlar girerken davul sesleri gittik�e belirginle�ir.
Koro:
G�kte g�r�len o kutsala selam deriz! G���n kutsal rahibesine selam deriz! G���n y�ce han�m� �nanna'ya selam deriz! Ay Tanr�s�'n�n ilk k�z� �nanna'ya selam deriz! G���n kutsal fahi�esine selam deriz! Sayg�n dan��man, G���n s�s�, Uyku sona erince G�n ����� olursun.
S�mer halk� �n�nden ge�er Sana selam deriz!
Ay�n yedinci g�n�nde, Ay hilal olunca Kutsal su ile y�kan�p krali�elik elbisesini giyinince Davullar vurulur �n�nde S�mer halk� �n�nden ge�er. G���n y�ce han�m�na selam deriz!
Erkek olan kad�nlar, Kad�n olan erkekler, �n�nden ge�er, sana selam deriz!
Kad�n fahi�eler, Erkek fahi�eler �n�nden ge�er, sana selam deriz!
S�mer halk� �n�nden ge�er, sana selam deriz!
Tanr��a �nanna, ba��nda boynuzlu ba�l���, yar� omuzu ��plak uzun bir elbiseyle i�eri girer. Herkes oldu�u yerde kal�r. �nanna:
Tanr�lar�n ba� tac� �nanna'y�m ben Babam bana g��� verdi, Yeri verdi. Krall��� verdi bana, Sava�ta ko�may�, Sald�rmay� verdi bana. Seli, tayfunu verdi bana. G��� ta� yapt� ba��ma, Yeri sandal yapt� aya��ma. Kutsal elbiseyi giydirdi �st�me, Kutsal asay� verdi elime Tanr�lar ser�e, ben �ahinim, Enlil Baba'n�n yaban ine�iyim ben!
Koro:
Ey da�lar� deviren, F�rt�na kanatlar�n� kullan! Sen u�arak gelince, �lkeler e�iliyor �n�nde.
�nanna:
Sava��n �n�nde durursam, �lkenin �nc�s�y�m. Sava��n d���nda durursam, Elde haz�r oklu�um. Sava��n ortas�nda durursam, Sava��n kalbi, Sava���lar�n koluyum. Sava��n sonunda, Korkun� bir tufan�m. Sava�� izlerken askerlere; �lerle, yakla�, derim d��mana.
Koro:
Yer Tanr�lar�n�n ma�rur krali�esi, G�k Tanr�lar�n�n ba� tac�, G��� titretir, yeri titretirsin. Y�kseklerde �akar, Yere ate� atars�n. G�ney r�zg�r� gibi sa��rlat�c� emrin Isl�k �alarak da�lara yay�l�r, U�uldayan f�rt�nan ile Bo�alt�rs�n �lkeye ya�muru. F�rt�na gibi sald�r�r, Kas�rga gibi kudurursun.
Sahneye �nanna'n�n erkek karde�i G�ne� Tanr�s� Utu girer ve gayet m��fik bir sesle:
Utu:
Sevgili karde�im �nanna! Senin i�in keten yeti�tirdim.
�nanna:
Karde�im, o keteni kim e�irecek?
Utu:
Onu e�rilmi� olarak getirece�im.
�nanna:
Sonra kim dokuyacak onu bana?
Utu:
Karde�im, onu dokunmu�, Gelin �ar�af� olarak getirece�im sana!
�nanna:
O �ar�afta kim yatacak benimle?
Utu:
G�veyin yatacak seninle, Kutsal tahta yara�an yatacak seninle, Dumuzi, �oban yatacak seninle.
�nanna:
Hay�r karde�im! Kalbimin adam� �apa ile �al��and�r. �ift�i Enkimdu, odur kalbimin adam�! Ambar�ma tah�l dolduran, Tah�l� y�ksek y��an, �ift�idir kalbimin adam�!
Utu:
Karde�im �obanla evlen! Neden istemiyorsun? Kayma�a s�t� iyidir, �nanna evlen Dumuzi ile! Bereketin akik gerdanl��� ile s�slenen sen Neden isteksizsin?
�nanna:
�obanla evlenmeyece�im, asla! Y�n� kaba giysileri kabad�r onun. �ift�i masam i�in tah�l, Giysilerim i�in keten yeti�tirir.
Sahneye Tanr� Dumuzi girer. Ba��nda boynuzlu Tanr� ba�l��� vard�r ve Tanr� giysileri i�indedir.
Dumuzi:
Ni�in �ift�iyi istiyorsun? O sana siyah un verirse, Ben sana siyah y�n veririm, O sana beyaz un verirse, Ben sana beyaz y�n veririm. O sana bira verirse, Ben sana tatl� s�t veririm. �if�inin benden fazla, Sorar�m sana benden neyi fazla?
�nanna:
Haydi sende! Annem Ningal olmasayd�, Sokaklarda s�rtecektin. B�y�kannem Ninkugua olmasayd�, K�rlarda s�rtecektin. Babam Ay Tanr�s� Nanna olmasayd�, Karde�im Utu olmasayd�, Tepende bir �at� bile olmayacakt�.
Dumuzi:
�nanna! Kavga etme benimle! Babam senin baban kadar iyidir. Annem senin annen kadar iyidir. Karde�im senin karde�in kadar iyidir. Ne s�ylersen s�yle, A�k�m� ink�r etme. Saray�n krali�esi Gel evlenelim seninle!
Koro:
Konu�tuklar� s�zler, Sevgi s�zleri oldu. Ba�layan kavga bar��la son buldu.
Sahne de�i�ir.Dumuzi, k�z karde�i, r�ya yorumlay�c� Tanr��a Ge�tinanna ile beraberdir. Ge�tinanna:
Ben dola��rken, dola��rken ben, Evin yan�nda dola��rken ben, Sevgili �nanna g�rd� beni. Bana ne s�yledi o! Ey karde�im, bana ne s�yledi o? Benim sevdi�im adamla, seninle konu�mu�. Art�k ho�lan�yormu� senden. Ey karde�im! Evine g�t�rd� beni Durmadan gevezelik ettik onunla. Kalbini d�kerek a��nd�rd� beni. Onu teselli etmeye �al���rken Tir tir titriyordu heyecandan.
Bunu duyan Dum��zi b�y�k bir sevin� i�inde:
Dumuzi:
Gideyim, ey karde�im gideyim, Sevgili karde�im gideyim ona, ��imi bol bol d�keyim ona.
Sahne de�i�ir. Inanna ile annesi Tanr��a Ningal beraberdir.
�nanna:
Anneci�im, �oban Dumuzi a��km�� bana. G�nl�m �ift�ide dedim, A�a��lad�m, k�zd�m ona. Yine de "gel evlenelim" dedi. Ondan ho�lanmaya ba�lad�m, Sen ne dersin buna?
Ningal:
Olu�umuzu, koyunu, kuzusu, S�t�, peyniri ile besleyen Seni bu kadar seven, Sana tapan bu adam� reddetme! K�z�m, bu gen� adam baban gibi olacak, Bu gen� adam annen gibi olacak, Her derdini seninle payla�acak.
O s�rada kap� �al�n�r, d��ar�dan:
Dumuzi:
A� kap�y� sevgilim A� kap�y� bana, Ben Dumuzi, gelece�im yan�na.
Ningal:
Git �abuk, giyin s�slen, Tak tak��t�r, kap�y� a� ona.
Annesi ile �nanna d��ar� ��karlar.
Koro:
Ey �ark�c�! F�rt�nadan sesli davul ile Tatl� sesli lir ile �nsan�n ruhunu ok�ayan arp ile, Kalbi ne�elendiren �ark�lar� s�yleyelim! �imdi kap�y� a�acak �nanna Ay ����� gibi g�r�necek Dumuz�'ye.
Biraz, sonra �nanna, beyaz elbiseler giymi�, boynuna lacivert ta�l� gerdanl���n� takm��, sa��n�n buklelerini aln�na, yanaklar�na d�km�� olarak i�eri girer ve kap�y� D��muzi'ye a�ar. Kap� a��l�r a��lmaz Dumuzi hemen �nanna'ya sar�l�r, b�y�k bir sevgiyle �per.
Dumuzi:
Sevgilim, seni k�lelik i�in istemiyorum. Masan bolluk masas� olacak. Ey benim gelinim! Bana elbise dokumayacaks�n. Ey �nanna, ip e�irmeyeceksin. Evin bolluk i�inde olacak. Sen ekmek yapmayacaks�n. Sofran bollukla dolacak, Sevgimle ne�e bulacak, Sevgimle mutlu olacaks�n!
�nanna b�� s�zlerden �ok mutlu olur. Kendisinin de Dumuzi'ye vereceklerini ve hakk�nda d���nd�klerini s�ralar.
�nanna:
Sana s�yleyeceklerim �ark�lar i�inde dokunsun. Sana s�yleyeceklerim Kulaktan kula�a aks�n, Yasl�dan gence ge�sin: Sava�ta �nc�n�m, kavgada yard�mc�n, Mecliste koruyucun, yolda hayat�n. Kutsal evin se�ilmi� �oban�, seni kral yapt�m. Ba��na konacak taca uygunsun, Krall�k elbisesine uygunsun. Asay� ve silah� ta��maya uygunsun. Kutsal g��s�mde uyumaya uygunsun. Ey Dumuzi! Sen ger�ekten benim a�k�ms�n!
Dumuzi:
Ey Tanr�m! Sakinin i�kisi tatl� ��kisi gibi kendisi tatl�, Kendisi gibi dudaklar� tatl�.
�nanna:
Kim benim tarlam� s�recek Kim benim nemli topra��m� s�recek?
Dumuzi:
Ey y�ce han�m�m! Ey benim �ahane �nanna'm! Ey benim kutsal m�cevherim! Ben s�rece�im senin tarlan�, Kral Dumuzi s�recek tarlan�, Ben s�rece�im nemli topra��n�.
�nanna:
S�r tarlam� bal adam! Beni tatl�land�ran bal adam�m. Beyim, Tanr�lar�n bal adam�, Elleri bal, ayaklar� bal, Beni hep balland�ran adam.
Bu arada ilk sahnedeki kalabal�k halk i�eriye girmeye ba�lar.
Koro:
Dumuzi sevgilisini kucaklad�, G�n ����� sevgilisini kucaklad�. Saray bayramda, kral sevin�te, D���n var, t�ren var �lkede. Kalbi ne�elendiren �ark�lar s�yleyelim! Ey �nanna! Sen halk�n s�s�, S�mer'in ne�esisin. Kutsal fahi�e, g�k ve yerde selamlanan, �nanna! Ay�n ilk k�z�, gecenin han�m�, Sana �vg� �ark�lar� s�yl�yoruz.
�nanna:
G�zlerimi halk�ma �evirdim, Dumuzi'yi �lkenin kral� yapt�m. Dumuzi, Enlil'in sevdi�i Annem ona g�n�l ba�lad�, Babam onu y�celtti, �alg�lar onun i�in �al�ns�n, Ben onun i�in a�z�mdan �arap ak�tay�m, B�ylece kalbi ne�elensin ve sevinsin!
Koro:
F�rt�nadan sesli davul ile, Saray�n s�s�, tatl� sesli lir ile, �nsan�n ruhunu ok�ayan arp ile, Ey �ark�c�! Kalpleri ne�elendiren �ark�y� s�yleyelim! Saray sevin�li, halk ne�eli, Ey Dumuzi! G�nlerin bereketli, taht�n uzun olsun!
Sahne de�i�ir. Yine tap�na��n salonu g�r�n�r. Tela�l� gidip gelmeler olur. Tahtadan bir karyola kurulmaya ba�lan�r. �zerine beyaz �ar�aflar �rt�l�r. Etrafa bir �eyler serpi�tirilir. T�ts�ler yak�l�r. Bu arada koro devam eder:
Koro:
Halk yata�� d�zenlemekte Etraf�na t�ts�ler serpmekte. Yata�a gelin �ar�af� seriliyor, Kalbi ne�elendiren gelin �ar�af�, V�cudu tatl�land�ran gelin �ar�af�, �nanna ve Dumuzi i�in gelin �ar�af�. Yatak haz�rlan�r, halk yava� yava� �ekilir.
Koro:
�nanna Dumuzi'yi yata�a �a��r�yor, Kalbi ne�elendiren yata�a, Krall�k yata��na, Krali�elik yata��na!
�nanna:
G�vey kalbimin sevgilisi, senin ne�en ho�tur bal tatl�s�. Arslan kalbimin sevgilisi, senin ne�en ho�tur bal tatl�s�. Beni b�y�ledin, kar��nda titriyorum, g�veyim yatak haz�r. Haydi gel yata�a! El ele uyumak iyidir. Kalp kalbe uyumak daha tatl�d�r.
Dumuzi:
Yan�mda bulunman ya�am, birlikte olman bolluk. Seninle yatmam ise en b�y�k mutluluk.
G�lerek �nanna'y� kucaklay�p yata�a g�t�r�rken perde kapan�r.
�K�NC� PERDE
Yine tap�nak salonu.
Koro:
Krali�emiz yeralt�na gidiyor. �nanna yeri b�rak�p, G��� b�rak�p, Yeralt�na gidiyor. Uruk Tap�na��'n�, Nippur Tap�na��'n� b�rak�p, Yeralt�na gidiyor.
�nanna, ba��na tac�n� koymu�, siyah buklelerini aln�na, yanaklar�na d���rm��. Boynunda l�pis l�zuli gerdanl�k g��s�ne kadar inmi� iki s�ra boncuk. G��s�nde "Adam gel gel" adl� bir plaka, kolunda kal�n bir alt�n halka. Elinde l�pis l�zuli amblem olarak veziri (han�m) Nin�ubur ile i�eri girerler.
�nanna, Nin�ubur'a:
Benim dayana��m, Benim sad�k vezirim! Ben yeralt�na iniyorum. E�er d�nmezsem, Dilenci gibi giyin. Y�k�nt�larda asla!
Tanr�lara yalvar! Beni kurtars�nlar. Git, s�ylediklerimi unutma!
Sahne de�i�ir. �nanna yeralt� kap�s� �n�nde emreden bir sesle:
�nanna:
Kap�c� kap�y� a�! Neti kap�y� a�! ��eri girece�im.
Kap�c� Neti:
Kimsin sen?
�nanna:
Ben �nanna. G���n krali�esi.
Neti:
G���n krali�esi �nanna isen Neden bu d�n�lmez �lkeye geldin?
�nanna:
K�z karde�imi G�rmek i�in geldim.
Neti:
Bekle! Krali�eme soray�m.
Sahne: Yeralt� Tanr��as� Ere�kigal taht�nda oturmaktad�r. Neti i�eri girer.
Neti:
Krali�em, G�k kadar uzun, Yer kadar geni�, Kale duvar� gibi sa�lam, Bir k�z geldi
(Veya: Krali�em G�k ve yerin krali�esi �nanna imi� gelen Kap�da bekliyor.)
Tanr��a bunu duyunca, �ok k�zm�� olarak, kal�alar�na vurup dudaklar�n� �s�r�r. Ere�kigal:
Kap�c� Neti! Dinle beni! �nanna'y� kap�lardan, ��eri sokarken, �st�ndekileri ��kar. G���n kutsal rahibesi, Bel b�kerek gelsin �n�me.
Sahne: 7 kap� g�r�necek. Neti ilk kap�y� a�ar.
Neti:
Gir i�eri �nanna.
�lk kap�dan girince kap�c� ba��ndaki tac� al�r.
�nanna:
Ne oluyor?
Neti:
Sakin ol �nanna! Yeralt�n�n kural� bu.
�kinci kap�dan girince gerdanl���n� ��kar�r kap�c�.
�nanna:
Ne oluyor?
Neti:
Sakin ol �nanna! Yeralt�n�n kural� bu.
���nc� kap�dan ge�erken iki dizi boncuk ��kar�l�r boynundan.
�nanna:
Ne oluyor?
Neti:
Sakin ol �nanna! Yeralt�n�n kural� bu.
D�rd�nc� kap�dan ge�erken g��s�ndeki plaka al�n�r.
�nanna:
Ne oluyor?
Neti:
Sakin ol �nanna! Yeralt�n�n kural� bu.
Be�inci kap�dan ge�erken kolundan alt�n halka al�n�r.
�nanna:
Ne oluyor?
Neti:
Sakin ol �nanna! Yeralt�n�n kural� bu.
Alt�nc� kap�dan ge�erken elindeki amblem al�n�r.
�nanna:
Ne oluyor?
Neti:
Sakin ol �nanna! Yeralt�n�n kural� bu.
Yedinci kap�dan ge�erken �zerindeki elbise ��kar�l�r.
�nanna:
Ne oluyor?
Neti:
Sakin ol �nanna! Yeralt�n�n kural� bu.
�nanna, yedinci kap�dan ��plak ve e�ilmi� bir durumda taht odas�na girer. Ere�kigal tahttan aya�a kalkar, �nanna tahta do�ru y�r�r. Ere�kigal �nanna'ya b�y�k bir k�zg�nl�kla bakar ve su�lar bir tonla:
Ere�kigal:
Neden geldin buraya? G�kle yere sahipsin. Yetmiyor mu bu sana?
�nanna:
Kocan �lm��, Ba�sa�l��� dilemekti amac�m.
Ere�kigal:
Olamaz! Yeralt�na g�z diktin, B�rakmam onu sana. Buran�n kural�na uyacak, ��kamayacaks�n yukar�ya.
diye �ok k�zg�n olarak Tanr��a'ya bakar ve �nanna cans�z olarak yere d��er.
Ere�kigal:
Nintu'yu getirin bana!
Birisi d��ar� ko�ar, gen� bir k�z� getirir.
Ere�kigal:
Bak k�z giyin ku�an, S�r s�r��t�r, Git hemen yery�z�ne Dumuzi'yi bul! Ona candan arkada� ol! Ba�tan ��kar onu! Kar�s�n� aratt�rma! G�reyim seni!
K�z, d��ar� ��kar. Sahne de�i�ir. Inanna'n�n veziri Nin�ubur �zerine bir �uval giymi� yeralt� kap�s� �n�nde d�v�nerek, y�z�n� g�z�n� yolarak;
Nin�ubur:
�� g�n �� gece ge�ti. Gelmedi Tanr��am. Gidip Tanr�lara ba�vuray�m, Kurtars�nlar onu diye, G�zya�� d�k�p yalvaray�m.
Sahne de�i�ir. Bilgelik Tanr�s� Enki taht�nda oturmaktad�r. Nin�ubur, Enki'nin �n�ne kendini atar ve elleriyle yalvar�r bir durumda:
Nin�ubur:
Ey Enki Baba! K�z�n� yeralt�nda b�rakma! Parlak g�m���n�, Tozlar i�ine g�md�rtme! De�erli L�pis L�zulini, Ta���lara k�rd�rtma! G�z al�c� �im�irini, Odunculara kestirtme! G���n kutsal rahibesini, Yeralt�nda b�rakma!
Enki:
Ne oldu? K�z�ma ne oldu? �nanna! B�t�n �lkelerin krali�esi, G���n kutsal fahi�esi, �nanna'ya ne oldu? Gelsin yarat�klar�m, Kurtars�nlar onu hemen.
��eriye acayip k�l�kl� kimseler girer. Enki, yan�ndan k���k bir su k�sesiyle bir yiyecek verir onlara.
Enki:
Gidin yeralt�na hemen. Sinek gibi ge�in kap�lardan. Yeralt� krali�esinin odas�na girin. O ne s�ylerse, Siz de onu s�yleyin. Size kar��l�k ne vereyim derse, �nanna'y� isteyin.
Sahne de�i�ir. Yarat�klar yeralt�nda Tanr��an�n odas�ndad�rlar. Tanr��a Ere�kigul ��plak olarak arka�st� yatmaktad�r. Onlar i�eri girdi�i zaman ac�yla:
Ere�kigal:
Ah ah benim i�im!
Yarat�klar:
Ah ah senin i�in!
Ere�kigal:
Oh oh benim d���m!
Yarat�klar:
Oh oh senin d���n!
Ere�kigal:
Ah ah benim belim!
Yarat�klar:
Ah ah senin belin!
Ere�kigal:
Oh oh benim arkam!
Yarat�klar:
Oh oh senin arkan!
Ere�kigal:
Ah ah benim kalbim!
Yarat�klar:
Ah ah senin kalbin!
Ere�kigal:
Oh oh benim ci�erim!
Yarat�klar:
Oh oh senin ci�erin!
Tanr��a yerinden do�rulup onlara bakar ve:
Ere�kigal:
Benimle inleyen siz kimsiniz? (E�er) Tanr� iseniz kutsayay�m, (E�er) �l�ml� iseniz hediye vereyim, Ne isterseniz s�yleyin bana.
Yard�mc�:
Biz �u cesedi istiyoruz.
Ere�kigal:
O �nanna'n�n cesedi.
Yard�mc�:
Biz onu istiyoruz.
Tanr��a, cesedi almalar�n� i�aret eder. Onlar cesedin �zerine ellerindekini serperler, Tanr��a canlan�r. Gitmek �zere bir hareket yapar. O s�rada sahneye yedi yeralt� cini girer. �nde olan k�l��, arkadaki bir g�rz ta��maktad�r.
Cinler:
Yeralt�ndan kimse ��kamaz. �nanna ��kmak isterse, Yerine birini b�rakmal�. Biz yemeyiz i�meyiz, Hediye istemeyiz, �iftle�meden zevk almay�z, �ocuklar� �pmeyiz
diyerek, �nanna ile birlikte y�r�rler. Sahne de�i�ir. Bir saray kap�s� �n�ne gelmi�lerdir. Nin���b��r, kap� �n�nde onlar� beklemektedir. Tanr��a'y� g�r�nce �n�ne kendisini sevin�le atar.
Cinler:
�nanna bunu g�t�rece�iz.
�nanna:
Hay�r olamaz. O benim deste�im, �nerilerde bulunan vezirim Yan�mda �arp��an silah��m.
Cinler:
Y�r� �nanna, Umma'ya gidelim.
Sahne de�i�ir. Sahnede Tanr� �ara, �uval elbise giymi� olarak �nanna'y� g�r�nce �n�ne kendisini atar. Cinler, onu yakalamak i�in sald�r�r.
Cinler:
�nanna, bunu g�t�rece�iz!
�nanna:
Hay�r, �ara olamaz! Bana ilahiler s�yleyen o�lumdur o! Asla �ara'y� veremem yerime!
Cinler:
Y�r� �yleyse Uruk'a gidelim!
Y�r�rler. Sahne de�i�ir. �nannan�n kocas� Dumuzi parlak giysiler i�inde, ba��nda tac�, �ahane bir tahtta, Yeralt� Tanr��as� Ere�kigal'in g�nderdi�i k�z kuca��nda oturmaktad�r. Inanna'y� g�r�nce biraz �a��r�r, ama yine de pek istifini bozmaz, �nanna, kocas�n�n kendi yoklu�undan �z�lece�i yerde, �stelik bir k�zla g�nl�n� e�lendirdi�ini g�r�nce ��lg�na d�ner.
Cinlere. �nanna:
K�z� bana b�rak�n, Al�n g�t�r�n �unu!
diye kocas�n� g�sterir. Cinler Dumuzi'yi itip kak��t�ra, kimisi de vurarak yerde s�r�klemeye ba�larlar. Bir taraftan da;
Cinler:
Biz yemeyiz i�meyiz, Kar� �ocuk bilmeyiz Hediye istemeyiz, G�kle yerde dola��r, Kimseye ac�may�z.
derler. K�z da derin bir ac� ve korkuyla kendisini �nanna'n�n ayaklar�na atar. �nanna, k�za b�y�k bir nefret ve k�zg�nl�kla bakarak;
�nanna:
Sen,su�un kayna�� sen! Yap�lmayaca�� yapan G�nah�n kayna�� sen! Kutsal kucakta oturan Kutsal yata�a yatan Y�z karas� sen! Biliyor musun seni ne korkun� bir son bekliyor?
Nintu:
Tanr��am ne olur k�yma bana, Benim hi� su�um yok bunda, K�z karde�indir bana bunu yapt�ran, Yalvar�yorum sana. G���n yerin h�kimesi, �nsanlar�n ba� tac�, Tanr�lar�n y�cesi, Sevgili Tanr��am k�yma bana.
�nanna:
Asla affedemem bu su�u! Dinleyicilere d�nerek:
�nanna:
Olacak �ey mi bu? O kadar sevdi�im kocam� nas�l da ba�tan ��karm��? Bu k�z g�nd�z kocamla gezmi� Gece de yata��na girmi�
Buna y�rek dayan�r m�? Ben ki, yeri g��� titreten, D��manlar� yok eden �nanna'y�m Bana kar�� nas�l b�yle bir su� islenir! Bu b�y�k su� cezas�z kalabilir mi?
K�z, bu arada yerde ac�yla k�vranmakta, ellerini �nanna'ya do�ru kald�rarak yakar�r durumdad�r.
�nanna:
Gelsin bek�iler sopalar�yla, �ld�rs�nler bunu! Gelsin ��mlek�iler ��mlekleriyle, �ld�rs�nler bunu! Gelsin a��t��lar g�mb�rt�l� �alg�lar�yla, �ld�rs�nler bunu!
diye ba��r�rken, ellerinde sopalar, g�rzler, ��mleklerle insanlar i�eri girerek k�z�n �zerine sald�r�rlar. O arada a��t��lar, davullarla ve def/erle (giimbiirt�l� �alg�larla) onlar�n etraf�nda d�nerek k�z� s�r�kleyip ��karken perde kapan�r.
���NC� PERDE
Dumuzi, lo� bir yerde bir a� i�indedir. G�ne� Tanr�s� Utu'ya kendisini kurtarmas� i�in yakarmaktad�r.
Dumuzi:
Ey Ulu! Kurtar beni! Karde�inin kocas� benim! Annene s�t getiren benim! Kutsal kucakta ya�ayan, Kutsal dudaklar� �pen, tenim! Utu! Sen merhametli ve hak tan�rs�n. Ellerimi y�lana �evir, ayaklar�m� y�lana �evir, Kurtar beni buradan!
Dumuzi, elleri ve ayaklar� y�lan gibi g�r�nt�de, s�r�nerek bulundu�u yerden ka�ar. Sahne de�i�ir. Dumuzi k�rl�k bir yerde yatmaktad�r.
Koro:
Tanr� Utu, onun g�zya�lar�n� kabul etti. Merhametli bir insan gibi ac�d� Dumuzi'ye. Ellerini y�lana d�nd�rd�, Ayaklar�n� y�lana d�nd�rd�. Ka��rtt� onu cinlerden.
Dum��zi, yara� yava� do�rulur, g�zlerini ovu�turarak deh�etle etraf�na bak�n�r.
Dumuzi:
Bir r�ya, bir r�ya, Bir r�ya g�rd�m korkun�! Gel benim karde�im, Kelimelerin anlam�n� bilen, R�yalar� yorumlayan. Bilgin kad�n gel, gel bana! Sana r�yam� s�ylemeliyim.
O s�rada i�eriye k�z karde�i, r�ya yorumlay�c� Tanr��a Ge�tinanna gelir. Dumuzi, onu g�r�nce b�y�k bir heyecanla kalk�p karde�ine sar�l�r.
Dumuzi:
Sevgili k�����m, R�yam� dinle. Etraf�m sazl�kt�. Tek bir kam��, Titriyordu benim i�in. Yan yana duran, �ki kam��tan, �nce biri, sonra di�eri, K�klerinden s�k�ld�. Yay���m�n dibi ��kt�. Su kab� yerinden d��t�. �oban sopam kayboldu. Senin ke�inin sakal� toza s�r�n�yordu. Senin koyunun topra�� e�iyordu.
Koro:
Yay�k sessiz, s�t� yok, �anak k�r�lm��, Dumuzi yok, R�zg�r s�p�rm��, a��l yok.
Ge�tinanna:
Ama karde�im, S�yleme bu r�yay�! Etraf�nda b�y�yen sazlar, Seni yakalayacak cinler. Tek duran kam��, Sana �z�lecek annen. Kopar�lan kam��lar, Birimiz �nce, birimiz, Sonra g�t�r�lece�iz. Yay���n�n dibi ��kmas�. Cinler yakalayacak seni. Su kab�n�n d��mesi, Annenin kuca��ndan d��eceksin. De�ne�inin kaybolmas�, Cinler her �eyini silip s�p�recek. Benim ke�imin sakal�n�n toza s�rtmesi, Sa�lar�m senin i�in havaya kalkacak. Koyunumun yeri t�rmalamas�, Ah Dilimizi!.. Senin i�in y�z�m� yolaca��m.
Bu arada cinlerin sahneve do�ru geldikleri g�r�l�r. D��muzi, �al�l�klar aras�na ka�ar.
Dumuzi:
Ka� karde�im ka�! Cinler geliyor ka�! Hemen ka�! Ben saklan�yorum otlar aras�na Ne olur yerimi s�yleme onlara!
Ge�tinanna:
E�er onlara yerini s�ylersem, k�pe�in yesin beni. Soylu k�pek, kral�n k�pe�i yesin beni!
Bu arada sahne de�i�ir. K�y odas� �eklinde bir mek�n olur. Bunun duvar�nda raflar, raflar �zerinde �anak ��mlek vard�r. Yerde testiler, bakra�lar ve bir yay�k bulunmaktad�r. Kap�dan alt� cin i�eri girer. (Bunlardan ikisi Ak�ak'tan, ikisi Nippur'dan, ikisi Uruk �ehirlerindendir.) Onlar etraf� aramaya ba�larlar. Bir taraftan raflardan �anaklar� yere atarlar, bir taraftan da yerdeki e�yalar� tekmelerler. Bunlar� yaparken de �unlar� s�ylerler:
Cinler:
Biz ne yemek biliriz, Ne i�mek biliriz. Elimize ge�eni k�rar d�keriz. Kar�, �ocuk bilmeyiz, �iftle�mekten zevk almay�z. Yeralt�ndan ka�an�, Nerede olsa buluruz.
Orada Dumuzi'yi bulamazlar. Sahne de�i�ir ve Dumuzi ile k�z karde�inin konu�tu�u yer g�r�n�r. Cinler oraya gelir ve etraf� ara�t�rmaya ba�larlar. Bir k��ede Dumuzi'nin k�z karde�i Ge�tinanna gizlenmeye �al��maktad�r.
Koro:
Cinler ne yemek bilir, ne i�mek, Ne sa��lan otu yerler, ne d�k�len suyu i�erler. E�lerine sar�lmaz, tatl� �ocu�u �pmezler. Ac� sarm�sa�� tatmazlar, Ne bal�k, ne p�rasa yerler. Pis sular� i�erler.
Cinler:
Ana, baba bilmeyiz, kan, �ocuk bilmeyiz, G�kte, yerde dola��r, kimseye ac�may�z
diyerek ka�maya �al��an Ge�tinanna'y� yakalarlar. Ac� ���l�klar atan Tanr��ay� tartaklarlarken;
Cinler:
Karde�in, nerede?
Ge�tinanna:
S�yleyemem.
Cinler:
Onun yerini s�ylersen, sana nehrin suyunu verece�iz.
Ge�tinanna:
�stemem.
Cinler:
Tarlan�n �r�n�n� verece�iz sana.
Ge�tinanna:
Hay�r, istemem.
Cinler:
Sana her istedi�ini verece�iz.
Ge�tinanna:
Ne verirseniz verin, istemem.
Hepsi k�z�n �zerine �ullan�p s�k��t�rmaya ba�larlar. Bir ara k�z onlar� yararak ka�may� ba�ar�r.
Cinler:
D�nya yarat�lal�beri karde�inin yerini s�yleyen bir k�z karde� g�r�lm�� m�d�r?
diyerek sahnede D��muzi'yi aramaya ba�larlar ve onuotlar aras�nda bularak �zerine a� atarlar, bir taraftan- da deynek, sopa ve elleriyle vurarak yanaklar�n� yolarlar.
Cinler:
Kalk Dumuzi! �nanna'n�n kocas� Sirtur'un o�lu, Ge�tinanna'n�n karde�i! Kuzular�n yakaland�, ke�ilerin yakaland�. Asan, sopan yak�ld�, Yay���n k�r�ld�, s�t kab�n yere at�ld�. A��l�n� r�zg�r ald�. Kutsal tac� at, elbiseni ��kart! Bizimle ��plak geleceksin!
Dumuzi,biraz do�rularak boynundaki bir fl�t e�li�inde �unlar� s�yler:
Dumuzi:
Ey k�r! Kalbim g�zya�lar�mla doldu, Bir a��t yap benim i�in, Ey batakl�k, bir a��t yap benim i�in, Ey yenge�, nehirde bir a��t yap benim i�in, Ey kurba�a, bir a��t yap benim i�in! Ben �l�nce anneme bakan olmayacak. Annemin istedi�ini getiren olmayacak. E�er annem �ld���m g�n� bilmezse, Siz k�rlar, beni do�uran anneme bildirin! K�z karde�im, benim k�����m gibi a�lay�n benim i�in.
Bu s�zlerden sonra Dumuzi, yerde cans�z yatar. Cinler, onu s�r�kleyerek g�t�r�rler.
Koro:
Cinler, Dumuzi'yi yakalad�. Sard�lar her yan�n�. Yay�k sessiz, s�t� yok. �anak k�r�ld�, Dumuzi yok. R�zg�r s�p�rd�, a��l� yok.
Sahne de�i�ir. Yine tap�na��n i�i. Sahnede yaln�z koro vard�r.
Koro:
�nanna ac� �ekiyor, Kocas� gitti elinden. Vah kocas�na! Vah gen� sevgiliye! Vah evine! Vah kentine! Dumuzi Uruk'tan al�nd� O Eridu'da y�kanamayacak, Kutsal yerde sabunlanamayacak �nanna'n�n annesine kendi annesi gibi davranamayacak. Dumuzi i�in yas tutanlar�n ac�s� �ok O k�l�� �ekemeyecek, Gen�lerle yan�amayacak.
�nanna sahneye gelir. Yapt���na pi�man, �ok �z�nt�l�d�r.
�nanna:
Gitti kocam, tatl� kocam, Gitti a�k�m, tatl� a�k�m Sevgilim g�t�r�ld� �ehirden Onu kefenine saramadan G�veyim al�nd� elimden Dumuzi ya�am�yor art�k.
Derelere tepelere sordum, Nerede kocam? Nerede kaval�? Onu r�zg�r �al�yor �imdi. Nerede tatl� �ark�s�? R�zg�r s�yl�yor �imdi.
Sahneye D��m��zi'nin annesi Sirtur girer.
Sirtur:
Kalbim kaval gibi inliyor o�lum. K�rlarda dola�an o�lum, Yakaland� cinlere Kuzumu yitirdim. O�la��m� yitirdim. Kalbim kaval gibi inliyor. Ey hain k�rlar! Ko�up gezdi�i yerlerde, O�lum cans�z yat�yor. Kalbim inleyen kaval gibi �al�yor. Onu bulmal�, g�rmeliyim, yavrusunu.
Koro:
Evde ac� var! Evde inilti var! Yay�k sessiz, s�t� yok. �anak k�r�ld� Dumuzi yok. R�zg�r s�p�rd� a��l� yok.
Sahneye Ge�tinanna girer.
Ge�tinanna:
Ey benim karde�im! Kimdir senin k�z karde�in? Benim!.. Senin i�in kararan g�n, Benim i�in de karar�r. Senin i�in a�aran g�n, Benim i�in de a�ar�r. Karde�imi bulaca��m, Kaderini payla�aca��m.
�nanna:
Karde�inin evi yok, Onu cinler ald�. Seni ona g�t�r�rd�m, Ama yerini bilmiyorum.
O s�rada sahneye sinek k�yafetinde biri girer ve etraf�nda d�nerek �nanna'ya:
Sinek:
Dumuzi'nin yerini s�ylersem, Bana ne verirsin?
�nanna:
E�er onun yerini s�ylersen Birahaneye koyaca��m seni, Bilge ki�iler aras�na sokaca��m seni. Ozan �ark�lar� i�inde ya�ataca��m seni.
Sinek:
G�zlerini kald�r, K�rlara bak. Dumuzi'yi orada bulacaks�n.
�nanna, Ge�tinanna ve annesiyle o tarafa do�ru y�r�rken sahne de�i�ir. Dumuzi, bir k��eye b�z�lm�� a�lamaktad�r. Onlar� g�r�nce heyecanla f�rlar, ikisinin ellerini yakalar.
�nanna:
Art�k �z�lme o kadar, K�z karde�in yalvard� Tanr�lara, Yar�m y�l sen gideceksin yeralt�na. O gidince yar�m y�l, Sen �zg�r olacaks�n. Yine bana kavu�acaks�n.
Dumuzi, �nanna, k�z karde�i ve annesi birbirlerine sevin�le sar�l�rlar.Sahneye b�t�n fig�ranlar girer. Hep birden �alg�lar e�li�inde ve b�y�k bir co�kuyla �ark� s�ylenir:
F�rt�nadan sesli davul ile, Tatl� sesli lir ile Ruhu ok�ayan arp ile Kalbi ne�elendiren �ark�lar� s�yleyelim: Birle�ince Tanr��am�z, Tanr�m�z Bereket bolluk gelir �lkeye, A��llar, ambarlar ta�ar, Her tarafta �enlik var. Ey S�mer halk�! Yeni y�l geldi diye �alal�m s�yleyelim Oynayal�m g�lelim. Dualarla, �ark�larla Bar�� ve mutluluk dileyelim.
KAYNAK�A
BEND, Alster, Dum��zi's Dream: Aspects of Oral Poetry in S��-merian Myth, Copenhagen, 1972.
FALKENSTEIN, A. & W. Von Soden, S��meriscl�e und Ak-kadische Hymnen und Gebete, Stuttgart, 1953.
KRAMER, Samuel Noah, From tl�e Poetry of Sumer, Creation, Glarification, Adoration, 1979.
KRAMER, Samuel Noah, History Begins at S��mer (Tarih S�mer'de Ba�lar), �eviren Muazzez �lmiye ���, Ankara, 1990.
KRAMER, Samuel Noah, The Sacred Marriage Rite, Aspect of Faith, Mitl� and Ritual in Ancient Sumer, London, 1969.
KRAMER, Samuel Noah, The World of Sumer: An A��-tobiography, Detroit, 1986.
TEK�N, G�n�l, "Seyfelmuluk ve Bedi�lcemal Hik�yesi'nde Eski Yak�ndo�u K�lt�r�nden Kalma Unsurlar Hakk�nda", Jouurnal of Turkish Studies, 1985, s.277-300.
THORKILD, Jacobsen, The Harps Tl�at Once: Sumerian Poetry in Translation, New Haven, London, 1987.
THORKILD, Jacobsen, The Treasures of Darkness: A History of Mesopotamian Religion, New Haven, London, 1969.
WOLKSTEIN, Diane & KRAMER, Samuel Noah, �nanna, Q��een of Heaven and Earth: Her stories and Hymns from Sumer, New York, 1983. |