McigYazi3

ADEM' �N CENNETTEN KOVULMASI

Sumer'de, Dilmun ad�nda, saf, temiz, parlak Tanr�lar�n ya�ad�� bir �lke var. Hastal�k ve �l�m bilinmeyen ya�am �lkesi. Fakat orada su yok. Su Tanr�s�, G�ne� Tanr�s�na yerden su ��kararak oras�n� tatl� su ile doldurmas�n� s�yl�yor. G�ne� Tanr�s� s�yleneni yap�yor. B�ylece Dilmun meyve bah�eleri, tarlalar� ve �ay�rlar� ile Tanr�lar�n bah�esi haline geliyor. Bu cennet bah�esinde Yer Tanr��as� 8 bitki yeti�tiriyor. Bu a�a�lar meyvelenince Bilgelik Tanr�s� Enki her birinden tad�yor. Buna Yer Tanr��as� �ok k�z�yor, Tanr�y� �l�mle lanetleyerek ortadan yok oluyor. Bilgelik Tanr�s� �ok a��r hastalan�yor. Di�er Tanr�lar b�y�k g��l�klerle Yer Tanr��as�n� bularak Bilgelik Tanr�s�n� iyi etmesi i�in yalvar�yorlar. Tanr��a, Tanr�n�n 8 bitkiye kar�� hasta olan 8 organ� i�in birer Tanr� yarat�yor. �lgin� olan, yarat�lan Tanr�lardan be�i Tanr��a (bu doktorlukta ilk uzmanla�may� da g�stermesi bak�m�ndan �nemli). Hasta olan organlardan biri kaburga. Onu iyi eden Tanr��an�n ad�, "kaburgan�n han�m� anlam�na gelen Ninti dir. Bu kelimede Nin han�m, ti kaburgad�r. Ti'nin bir anlam� da hayat't�r.

E�er ikinci anlam�yla terc�me edersek Tanr��an�n ad� "hayat�n han�m�" olur. (1)

Bu hik�ye Tevrat'ta da var: (Tekvin 2:5-23.)

"Ve hen�z yerde bir k�r f�dan� yoktu ve bir k�r otu hen�z bitmemi�ti; ��nk� Rab Allah yerin �zerine ya�mur ya�d�rmam��t� ve topra�� i�lemek i�in adam� yoktu ve yerden bu�u y�kseldi ve b�t�n topra�� sulad�. Ve Rab Allah yerin topra��ndan Adam� yapt� ve onun burnuna hayat nefesini �fledi ve adam ya�ayan can oldu. Ve Rab Allah �arka do�ru Aden'de bir bah�e dikti ve Adam'� oraya koydu ve Rab Allah, g�r�n�� g�zel ve yenilmesi iyi olan her a�ac� ve bah�enin ortas�na da hayat a�ac�n�, iyilik ve k�t�l�� bilme a�ac�n� yerden bitirdi ve bah�eyi sulamak i�in Aden'den bir �rmak ��kt� ve oradan b�l�nerek d�rt kol oldu: (Bunlardan ikisi Dicle ve F�rat-M.�.�.) Ve Rab Allah baks�n ve onu korusun diye Adam'� oraya koydu ve Rab Allah Adam'a, 'bah�enin her a�ac�ndan ye, fakat iyilik, k�t�l�k bilme a�ac�ndan yemeyeceksin, yersen �l�rs�n' dedi. Ve Rab Adam'� yaln�z b�rakmamak i�in b�t�n hayvanlar� topraktan yapt� ve onlara ad koymak i�in Adam'� getirdi. Fakat Adam yaln�z idi. Rab Adam'a derin bir uyku verdi, onun kaburga kemiklerinden birini ald�, ondan bir kad�n yapt� ve onu adama getirdi ve adam dedi: �imdi bu benim kemiklerimden kemik ve etimden ettir, buna nisa denilecek."

Bundan sonra y�lan�n kad�n� kand�rarak yasak meyveyi yedirdi�i ve bah�ede olan Allah ile konu�malar� geliyor. Allah y�lan� lanetliyor. Allah, Adem (burada Adam yerine Adem deniyor) (2) ve kar�s�na giymeleri i�in kaftan yap�yor. Kad�n� a�r�l� �ok �ocuk yapmas� ve Adem'i de toprakla u�ra�mas� ile cezaland�rarak onlar� Aden bah�esinden kovuyor. Buraya kadar nedense kar�s�n�n ad� verilmemi�. Ancak d�rd�nc� bab�n ba��nda, kar�s�n�n ad�n�n Havva oldu�u ve Habil, Kain'i do�urdu�u yaz�l�.

G�r�ld�� gibi Tevrat'ta (bap 1:27) yarat�l��n alt�nc� ve son g�n�nde Allah insan� erkek ve di�i yaratm�� oldu�u halde, Adam'� tekrar yerin topra��ndan, e�ini de onun kaburgas�ndan yarat�yor. Buna g�re bap 2: 4-23'te anlat�lanlar, Sumer hik�yesinden al�nmad�r.

Kuran'da bu konu �ok y�zeysel ve �e�itli surelerde par�a par�a anlat�l�yor. Sure s�ras� ile:

Bakara Suresi, ayet 31: "Allah Adem'e her �eyin ismini ��retti."

Bakara Suresi, ayet 32: "'Ey Adem! E�yan�n isimlerini meleklere anlat' dedi."

Bakara Suresi, ayet 35-37: "'Ey Adem! E�in ve sen cennette kal, orada olanlardan istedi�iniz yerden bol bol yiyin, yaln�z �u a�aca yakla�may�n, yoksa zalimlerden olursunuz' dedik. �eytan orada ikisini.de ayartt�, onlar� bulunduklar� yerden ��kartt�. Onlara 'birbirinize d��man olarak inin, yery�z�nde bir m�ddet i�ip yerle�ip ge�ineceksiniz' dedik. Adem Rabbinden emirler ald�, onlar� yerine getirdi, Rabbi de bunun �zerine t�vbesini kabul etti."

A'r�f Suresi, ayet 19-26: "Ey Adem! Sen ve e�in cennette kal�n ve istedi�iniz yerden yiyin, yaln�z �u a�aca yakla�may�n, yoksa zalimlerden olursunuz.' �eytan ay�p yerlerini kendilerine g�stermek i�in onlara f�s�ldad�: 'Rabbinizin sizi bu a�a�tan men etmesi, melek olman�z veya burada temelli kalman�z� �nlemek i�indir.' 'Do�rusu ben size ��t verenlerdenim' diye ikisine yemin etti. B�ylece onlar�n yan�lmalar�n� sa�lad�. A�a�tan meyve tatt�klannda kendile�inin ay�p yerlerini g�rd�ler. Cennnet yapraklanndan onlan �rtmeye koyuldular. Rabbi onlara, 'Ben sizi o a�a�tan men etmemi� miydim? �eytan�n size apa��k bir d��man oldu�unu s�ylememi� miydim?' diye seslendi. Her ikisi, 'Rabbimiz kendimize yaz�k ettik, bizi ba��lamaz ve bize merhamet etmezsen biz kaybedenlerden oluruz' dediler. 'Birbirize d��man olarak inin, siz yery�z�nde bir m�ddet i�in yerle�ip ge�ineceksiniz, orada ya�ar, orada �l�rs�n�z, orada dirilirsiniz' dedi."

T�h� Suresi, ayet 115-122: "Ant olsun ki, biz daha �nce Adem'e ahd vermi�tik, fakat unuttu, onu azimli bulmad�k. Meleklere 'Adem'e secde edin demi�tik, �blisten ba�ka hepsi secde et�ni�, o �ekinmi�ti. 'Ey Adem! Do�ru bu, senin e�inin d��man�d�r, sak�n cennetten ��karmas�n, yoksa bedbaht olursun. Do�rusu cennette ne ac�k�rs�n, ne de ��plak kal�rs�n, orda ne susars�n ne de g�ne�in s�ca��nda kal�rs�n' dedik. Ama �eytan ona vesvese verip: 'Ey Adem! Sana sonsuzluk a�ac�n� ve sana ��kmesi olmayan bir saltanat� g�stereyim mi?' dedi. Bunun �zeriine ikisi de o a�ac�n meyvesinden yedi, ay�p yerleri g�r�n�verdi. Cennet yapraklar�yla �rt�nmeye koyuldular. Adem Rabbine ba�kald�rd�. Rabbi yine de onu se�ip do�ru yolu g�sterdi."

G�r�ld�� gibi bu hik�ye, Sumer ve Tevrat'ta birbirine olduk�a paralel. �kisinde de bir Tanr� bah�esi, dikilmi� a�a�lar, bah�eden su ��kanlmas�, yasak meyvenin yenmesi, lanetlenme. Sumer'de kaburgay� iyi etmek i�in Tanr��a yarat�l�yor; ad� Kaburgan�n Han�m�. Hik�ye Tevrat'a ge�erken kad�n kaburgadan yarat�lm�� ve ad� Sumer'deki ikinci anlam� olan Hayat�n Han�m�'n�n (ya�atan han�m) �branice kar��l�� Havva olmu�tur.

Kuran'da cennet bah�elerine �it de�i�ik surelerde �e�itli ayetler var.(3) Yasak a�ac�n "sonsuzluk a�ac�" oldu�u yaln�z T�h� Suresi'nin 20. ayetinde belirtilmi�. Cennetten y�lan de�il �eytan ��kart�yor ve ne Havva'n�n ad�, ne de kaburgadan yarat�ld�� yaz�l�.

Kur �n, Kamer Suresi, ayet 49: "Rabbine kar�� durmaktan korkan kimseye iki cennet vard�r."

Ayet 48: "Bu iki cennet t�rl� a�a�larla doludur."

Ayet 50: "Bu cennetlerde akan iki kaynak vard�r."

Ayet 62: "Bu iki cennetten ba�ka iki cennet daha vard�r. �kisinde de f��k�ran iki su vard�r."

Saff Suresi, ayet 12: "��te o takdirde, O sizin g�nahlar�n�z� ba��lar, sizi zemininden �rmaklar akan cennetlere Adn (Aden) cennetlerindeki g�zel meskenlere koyar. ��te en b�y�k kurtulu� budur."

Muhammed Suresi, ayet 15: "M�ttek�lere vaat olunan cennetin durumu ��yledir: ��inde bozulmayan sudan �rmaklar, tad� de�i�emeyen s�tten �rmaklar, i�enlere kuvvet veren �araptan �rmaklar ve s�zme baldan �rmaklar vard�r. Orada meyvelerin her �e�idi onlar�nd�r. Bunlardan da �te, Rablerinden bir ba��lama vard�r."

Kuran'�n cennetindeki bu d�rt �rmak Tevrat'�n cennetindeki d�rt �rmak olmal�

Meryem Suresi, ayet 61, 62: "T�vbe eden, iman eden ve iyi davran��ta bulunanlar hi�bir haks�zl��a u�rat�lmaks�z�n cennete, yani �ok merhametli Allah'�n kullar�na g�yaben vaat etti�i Adn cennetlerine girecekler. ��phesiz O'nun vaadi yerini bulacakt�r."

S�d Suresi, ayet 49, 50: "Do�rusu Allah'a kar�� gelmekten sak�nanlara g�zel bir gelecek vard�r. Kap�lar� yaln�z kendilerine a��lm�� Adn cennetleri vard�r."

�slam mitolojisinde, Adem'in yarat�lmas� ve cennetten kovulmas� daha de�i�ik (Meydan Larousse, Adem). "Allah, Cebrail, Mikail, Azrail, �srafil adl� meleklerine 7 kat yerden 7 avu� toprak getirmelerini emretti. Fakat yeryuvarla�� bu topra�� vermeye raz� olmad�. Azrail topra�� zorla ald�. Allah bu toprak �zerine g�nlerce ya�mur ya�d�rd�, onu yumu�att�, melekler yo�urdu. Ve Allah �ekillendirdi. Adem 80 y�l �ekilsiz toprak olarak, 120 y�l da ruhsuz bekledi. �ekil ve renk kazand�ktan sonra meleklere, Adem'e secde etmesi emredildi. Bu emri yaln�z �eytan dinlemedi. Bu y�zden cennetten kovuldu. Cennetteki iyiyi k�t�den ay�rmaya �l�� olan elma a�ac�ndan yemesi Adem'e yasak edilmi�ti. Cennetten kovulmas�na k�zan �eytan, y�lan ile anla��p Adem ile Havva'y�, yasak meyve yedirterek cennetten kovduruyor. Adem yapt��na pi�man olarak yalvar�yor, Cebrail vas�tas�yla affedilip Mekke'de Arafat'a g�nderiliyor. Orada Havva ile bulu�uyor. Adem'e Mekke'yi yapmas� emrediliyor. Cebrail de Hac merasimini ��retiyor ve b�ylece insan nesli t�r�yor."

Bunda Havva'n�n nas�l yarat�ld�� bildirilmemi�. G�r�ld�� gibi, bu efsane ile Kur'an aras�nda olduk�a b�y�k farkl�l�k var. �lgin� olan, insan�n yarat�lmas�nda Allah'a d�rt melek yard�mc� oluyor. Sumer'de de, d�rt �nemli Tanr�. Burada cennette bulunan elma a�ac�. Bu a�a�, Sumer efsanelerinde �ok ge�en, �zellikle A�k Tanr��as� ile ilgili bir a�a�t�r. Kuran'da bir defa bunun sonsuzluk a�ac� oldu�u yaz�lm��. Sumer'de yasak meyveyi, Bilgelik Tanr�s� Enki'ye, ikiy�zl� olan veziri �simut veriyor. Bu i�i Tevrat'ta y�lan, Kur'an da �eytan, bu efsanede ikisi birden yap�yor. Burada, Adem'in Allah taraf�ndan affedilmesini Cebrail sa�l�yor. Sumer'de Tanr�lann yalvarmas� ile, Ana Tanr��a, Bilgelik Tanr�s�ri� iyi ediyor.

Sumer'de Bilgelik Tanr�s� Enki, insanlara, di�er Tanr�'lardan haber getiriyor. �slamda ayn� i�i Cebrail yap�yor. Cebrail'in kudret sahibi olmas�, kemale eri�tiricilik nitelikleri de (Meydan Larousse, Cebrail) Bilgelik Tanr�s�na uymaktad�r. �slam efsanesinde Havva'n�n nas�l yarat�ld�� belirtilmemi�.

Adem ve Havva'n�n �ocuklan Habil ve Kain hik�yesi:

Tevrat, Tekvin, bap 4:1: "Ve Adem kar�s� Havva'y� bildi ve gebe kal�p Kain'i do�urdu ve yine karde�i Habil'i do�urdu. Habil koyun �oban� oldu. Fakat Kain �ift�i oldu. Ve Kain g�nler ge�tikten sonra, topra��n semeresinden Rabbe takdime getirdi. Habil de s�r�s�n�n ilk do�anlar�ndan ve ya�lar�ndan getirdi. Ve Rab Habil'e ve onun takdimesine bakt�, fakat Kain'e ve onun takdimesine bakmad�. Ve Kain �ok �fkelendi. Ve Rab, Kain'e dedi: 'Ni�in �fkelendin ve surat�n� ast�n? E�er iyi davran�rsan o y�kseltilmeyecek mi? Ve iyi davranmazsan g�nah kap�da pusuya yatm��t�r. Ve onun iste�i sensin, fakat sen ona �st�n ol.' Ve Kain karde�i Habil'e s�yledi ve vaki oldu ki, k�rda olduklan zaman Kain karde�i Habil'e kar�� kalkt� ve onu �ld�rd�."

Bu konu Kur �n'da yine �ok k�sa ve bu adlar da yok.

M�ide Suresi, ayet 27-31: "Onlara, Adem' in iki o�lunun haberini ger�ek oku: Hani bir kurban takdim etmni�lerdi de, birisinden kabul edilmi�, di�erinden kabul edilmemi�ti. 'Ant olsun seni �ld�rece�im' dedi. Di�eri de 'ancak sak�nanlardan kabul eder' dedi. "Ant olsun ki, sen �ld�rmek i�in bana elini uzatsan, ben sana �ld�rmek i�in el uzatacak de�ilim: Ben �lemlerin Rabbi olan Allah'tan korkanm.' 'Ben istiyorum ki, sen hem benim g�nah�m�, hem de kendi g�nah�n� y�klenip ate�e at�lacaklardan olas�n: Zalimlerin cezas� budur' dedi. Nihayet nefsi, onu, karde�ini �ld�rmeye itti de onu �ld�rd�. Bu y�zden de kaybedenlerden oldu. Derken Allah, karde�inin cesedini nas�l g�mece�ini ona g�stermek i�in yeri e�eleyen bir karga g�sterdi: 'Yaz�k bana! �u karga gibi olup da karde�imin cesedini g�mmekten aciz mi oldum' dedi ve etti�ine yananlardan oldu."

Tevrat ve Kuran'da Havv�'n�n biri k�z biri o�lan do�an ikiz �ocuklar�ndan s�z yok. Bunlar efsanelerde olmal�.

Sumer'de bu hik�ye iki ayn �ekilde g�r�l�yor: Birisinde �oban Tanr�s�, Dumuzi ile �ift�i Tanr�s� Enkimdu, A�k Tanr��as� �nanna'ya ��k olurlar. Her biri �nanna'ya kendi �r�n�n� �ver ve sonu�ta Tanr��a, �oban Tanr�s� Dumuzi'nin �r�nlerini be�enerek onunla evlenir. Enkindu bu se�imi dost�a kabul ederek onlarla arkada� olur.

Di�er bir hik�ye de ��yle: Eme� yaz, Enten k��. Hava Tanr�s� Enlil'e, K��, �e�itli hayvanlar�, yavrular�n�, ya� ve s�t getiriyor. Yaz da a�a�lar, bitkiler ve de�erli ta�lar� getiriyor. Her ikisi kendi getirdiklerinin daha de�erli oldu�unu s�yleyerek tart��yorlar. Bu kavgay� g�ren Tanr�, K��'�n getirdiklerini daha �st�n buluyor. Yaz da bunu kabul ederek K��'a boyun e�iyor. Sumerliler, s��r ve tah�l, ku� ve bal�k, a�a� ve kam��, g�m�� ve bak�r, kazma ve saban gibi varl�klar�, her biri kendi �zelliklerini ortaya koyarak tart��t�rm��lard�r. Bu tart��ma tarz�, orta�a��n sonlar�na do�ru Avrupa halk� aras�nda yap�lan tart��malar�n ilk �rnekleri say�l�yor.

Havva'n�n ikiz �ocuklar� - belki s�ylence olarak bunlardan ��kar�lm��t�r (4).

Sular�n Kana �evrilmesi Konusu

Tevrat, ��k�� bap 7:14-25: "Rab Musa'ya dedi: 'Firavunun y�re�i inat��d�r, kavmi sal�vermek istemiyor. Sabahleyin nehrin kenar�na ��kan Firavun'a git, ona '��lde bana ibadet etmeleri i�in kavmimi sal�ver, diye �branilerin Allah'� beni sana g�nderdi, ben elimdeki de�nekle �rmaktaki sulara vuraca��m ve kana d�necekler.' Musa Rabbin dedi�ini yapt�. De�ne�ini �rmaktaki sulara vurdu. B�t�n sular kana d�nd�. M�s�rl�lar i�ecek su bulamad�lar."

Bu olay A'r�f Suresi nin 132. ve 133. ayetlerinde ��yle ge�mektedir: "'Bizi sihirlemek i�in ne mucize g�sterirsen g�ster; sana inanmayaca��z' dediler. Bunun �zerine su bask�n�n�, �ekirgeyi, g�veyi, kurba�alar� ve kan� birbirinden ayr� mucizeler olarak onlara musallat ettik, yine de b�y�kl�k taslay�p su�lu bir millet oldular."

Bu olayda m��terek nokta, Tanr�'n�n �lkede tek bir �ahsa k�z�p (M�s�r'da Firavun) b�t�n insanlara felaketler vermesi ve bunlardan birisinin de sular�n kana d�nd�r�lmesidir. �yle ki, halk kandan ba�ka i�ecek bulam�yor.

Sumer efsanesinden ge�en bir konu da, birine k�zan Tanr�n�n, b�t�n �lkeye �e�itli felaketler vermesi. Sumer'de A�k Tanr��as� �nanna, bir bah�enin kenannda uyuyakal�yor. Bunu g�ren bah�enin sahibi gidip Tanr��aya tecav�z ediyor. Buna k�zan Tanr��a, �lkeye �e�itli felaketler veriyor. Bu konu, �ok g�ne�li oldu�u i�in bah�esinde bir �ey yeti�tiremeyen bir bah��van�n, geni� yaprakl� a�a�lar dikerek bah�eyi yararl� hale getirmesini anlatan �iirin bir b�l�m�nde yaz�l�:

Bir g�n krali�em, g�� dola�t�ktan, yeri dola�t�ktan sonra

�nanna g�� dola�t�ktan, yeri dola�t�ktan sonra

Kutsal fahi�e (�nanna) yorgunluk i�inde (bah�eye) yakla�t�

Derin uykuya dald�

Onu bah�emin k��esinde g�rd�m

Tecav�z ettim ona, �pt�m onu

Bah�emin k��esine d�nd�m

�afak att�, g�ne� do�du

Kad�n korku ile etraf�na bak�nd�

�nanna korku ile etraf�na bak�nd�

Sonra kad�n nas�l bir felaket yapt�

�nanna utanc�ndan ne yapt�

�lkede b�t�n kuyulan kan ile doldurdu

Odun ta��yan k�leler kandan ba�ka bir �ey i�emediler

Su dolduran k�leler (kad�n), kandan ba�ka bir �ey dold��ramad�lar

(Bu metnin t�m� i�in, bkz. Tarih Sumer'de Ba�lar, s.59-62.)*

MUAZZEZ �LM�YE �I�
S�merolog

KAYNAK�A:

1. Tarih Sumer de Ba�lar, s.123-127.

2. Adem, Amoritcede Adamu, �branicede Adam veya Ha-Adam; anlam� insan, daha do�rusu "k�rm�z� toprak". Daha geni� bilgi i�in I.M. Diakonoff, Father 'Adam", Afo Beiheft 19, s.16 vd.

3. Kur�n, Kamer Suresi, ayet 49

4. S.N. Kramer, The Sumerians, s.218, 219.

* Bu makale Muazzez �lmiye ��'�n " Kuran i�ncil ve Tevrat'�n Sumer'deki K�keni " adl� kitab�ndan al�nm��t�r.