S�MER D�N� EFSANELER�NDEN
TEK TANRILI D�NLER VE D�N K�TAPLARINA GELEN ETK�LER:


Bu geni� konuyu k�sa s�reye s��d�rmak olanaks�z. Elden geldi�ince �zetleyerek genel bir bilgi vermeye �al��aca��m.

Kimdi bu S�merliler?  Ne yapm��lar?  Kendilerinden y�zlerce sene sonra gelenleri nas�l etkilemi�lerdir?

S�merliler bundan hemen hemen 6000 y�l �nce Mezopotamya�ya gelip yerle�mi�ler ve orada izleri zaman�m�za kadar ula�an b�y�k bir uygarl�k geli�tirmi�lerdir. Bu uygarl���n en �nemli bulu�u tekerlek ve dillerine g�re bir yaz�d�r.

Yaz� ilk olarak resim �eklinde ta�lar �zerine yaz�lm��. Daha sonra Dicle ve F�rat nehirlerinin getirdi�i bol kil �zerine yaz�lmaya ba�lanm��. Bu y�zden yaz� �ekil de�i�tirerek i�aretleri olu�turan �izgiler �iviye benzemi�, (Bunun i�in �imdi � �iviyaz�s� � deniyor) kelimeler de k�smen hece olmu�. B�ylece hem kendileri istediklerini yazabilmi�ler, hem de Ortado�u milletleri olan Babilliler, Asurlular, Hurriler, Hititler, Urartular�n da kendi dillerini yazmalar�n� sa�lam��lard�r. Ugarit ve Persler de bu yaz�dan harf yaz�s� yaparak yararlanm��lard�r.

Ge�en y�zy�ldan beri gerek Mezopotamya�da gerek Anadolu ve Suriye�de yap�lan kaz�larda on binlerce �iviyaz�l� tablet bulunmu�, yaz�lar okunmu�, diller ��z�lm�� ve tamam�yla unutulmu�, en az ��bin y�ll�k Ortado�u milletlerinin tarihleri, dinleri, efsaneleri, g�nl�k ya�ant�lar� ortaya ��km��t�r. (1)

Bu yaz�l� belgelerin en �nemlileri S�mer Edebiyat� ve dinine ait olanlard�r.

S�mer Dini �ok Tanr�l� bir dindi. Fakat inan� ve dini i�lemlerde tek Tanr�l� dinlere b�y�k etkileri oldu�u anla��l�yor.

Tanr��n�n yarat�c� ve yok edici g�c�, Tanr� korkusu, insanlar�n Tanr� taraf�ndan yarg�lanmas�, Tanr�lara yaranmak i�in kurbanlar verilmesi, t�renler, dualar, t�ts�ler, ilahiler, �alg�larla Tanr��y� sevindirmek, iyi ahlakl�, sayg�l� olmak ve temizlik, S�mer inan��lar�n�n temeli idi. Bunlar tek Tanr�l� dinlere ge�mi�.

S�merlilere g�re Tanr�lar �ehirleri ve b�t�n k�lt�r varl�klar�n� meydana getirip insanlara vermi�lerdir.
Ayn� d���nceyi Kuran�da da buluyoruz. Allah��n insanlara elbiseler yapt��� (Araf: 26), da�lara bar�naklar, s�caktan koruyacak elbiseler, sava�tan koruyacak z�rhlar (Nahl: 81) ve gemileri (Yasin: 82) yapt��� yaz�l�yor.

S�mer�de Tanr�lar �ol� deyince o �ey olur.
Yasin: 82�de �Allah��n yaratmak istedi�ine �ol� demesi yeterlidir.� denmektedir.

S�mer�de Tanr�lar istediklerini yok ederler. Ordular Tanr�lar�nd�r.
Ayn� d���nceyi Kuran�da da (Enfal: 17) sava�ta insanlar�n de�il, Allah��n �ld�rd���, at�lan �ld�r�c� silahlar�n Allah taraf�ndan at�ld��� yaz�l�.

S�mer Tanr�lar� k�zarsa kendi �lkelerini bile yak�p y�karlar.
Tevrat�da, Yahve� (Yehova) n�n insanlara k�zarak onlara yok edici felaketler verdi�i, kom�u devletleri �srail�in �zerine sald�rtt��� bildirilmektedir.
Kuran�daki bir�ok sure i�inde Allah��n �e�itli milletleri nas�l yok etti�i say�lmaktad�r. Bunlar�n baz�lar� kas�rga, baz�lar� dondurucu so�uk ile ortadan kalkm�� (Ankebut: 38, Furkan: 38, Hace: 44, Akkaf: 27,  Muhammet: 13, Fussilet: 13.. bunlardan birka��).

S�mer Tanr�lar�n�n g�k y�z�nde Duku denilen topland�klar� yerleri, k�rs�leri vard�.
�sraillilere g�re de Tanr��n�n g�kte saray� ve etraf�nda bir �ok yaratt�klar� var.
Kuran da 26 ayette Allah��n Ar��da, etraf�nda melekler, cinlerden olu�an bir toplulukta oturdu�u yaz�l�. Ar��da saray demek.

S�mer�de Krallar yery�z�nde Tanr�lar�n vekili say�l�yor.
�slam�da da halife Allah��n g�lgesi, vekili idi.
Papa da �yle.
�slam�a giren kad�nlar�n ba�lar�n� �rtmeleri S�mer  mabed fahi�elerinin simgesiydi.

S�merliler d�nyadaki olaylar�n ve Tanr� isteklerinin y�ld�zlarda yaz�l� oldu�una inan�rlard�.
Burue: 17-18, Nemi: 75 ayetlerinde Kuran��n ve di�er olaylar�n g�kte Levh-i Mahfuz�da yaz�l� oldu�u bildiriliyor.

S�mer�de sosyal adaleti koruyan Tanr��a senede bir kez insanlar�, o y�l i�indeki davran��lar�n� g�re yarg�lar. Bu inan�� �slam�a �aban ay�n�n on be�indeki Beraat Kandili olarak girmi�.

S�merliler dini t�renlerini ay�n g�r�n���ne g�re yaparlard�. Tek Tanr�l� dinlerde de �yle.

S�mer�de her �ahs�n ve ailesinin kendilerine �zg� bir Tanr�s� vard�. Onun g�revi onlar� korumak isteklerini b�y�k Tanr�lara iletmekti.
Kuran�da (Kaf: 17-18)  � ..hi� kimse yoktur ki, onun �zerinde bir koruyucusu ve denetleyicisi bulunmas�n � denmektedir.

Tevrat ve Kuran�da bulunan evrenin, insan�n yarad�l���, Havva�n�n Adem�in kaburgas�ndan var edili�i, Habil Kain cinayeti, Cennet�ten Kovulma, Tufan, Babil Kulesi, Tek Dil,  Ey�p Peygamber,  konular� hep S�merlilerden gelmektedir.

Bunlardan ba�ka Kuran�daki Harut Marut Melekleri ile ilgili konu,

Tevrat�taki S�leyman��n � �ark�lar �ark�s� �   b�l�m� (2), 

�brahim Peygamber�in kar�s� Sara�y� Firavun�a sunma hikayesinin de S�merlilerin bereket k�lt�n� olu�turan Kutsal Evlenme T�renleri�nden kaynakland��� son y�llarda anla��ld�. (3)

Kuran�da her konu ayr� ayr� �ok y�zeysel �e�itli surelerdeki ayetlere da��lm�� ve birbirlerine ba�lant�s�z olarak yaz�lm��.

Yarat�l��: Her �� dinde de evren b�y�k bir su, Ondan bir da� ��k�yor, ikiye ayr�l�yor. �st� g�k, alt� yer oluyor. �nsan �amurdan Tanr� g�r�nt�s�nden yarat�l�yor. �lk yarat�ld���na inan�lan � Adam � �n anlam� da � K�rm�z� Toprak.� Havva�n�n Adem�in kaburgas�ndan yarat�lmas� ve Cennet�ten kovulmalar� da bir S�mer efsanesinden geliyor:

Kuran�da Aden Bah�eleri olarak tan�mlanan S�mer�in Tanr�lar Bah�esi Dilmun�da,  Yer Tanr��as� 8 bitki yeti�tiriyor. Bunlar�n kopar�lmas� yasak. Fakat Bilgelik Tanr�s� dayanamay�p tatlar�na bak�yor. Buna �ok k�zan Tanr��a, Tanr��y� lanetleyerek yok oluyor. Bunun �zerine Bilgelik Tanr�s� �l�m derecesinde hastalan�yor. B�y�k zorluklardan sonra Tanr��a bulunarak Bilgelik Tanr�s��n� iyi etmesi i�in ikna ediliyor.Tanr��a hasta olan 8 bitkiye kar�� 8 organ� i�in 8 Tanr� ve Tanr��a yarat�yor.
Son olarak Tanr��n�n kaburgas�n� iyi edecek bir Tanr��a�d�r. Ad� da � Kaburgan�n Han�m� � anlam�na gelen � Ninti � dir. Burada Nin - Han�m,  Ti  ise  Kaburga demektir, Ti � nin bir anlam� da � Ya�am � d�r. E�er  isme buna g�re anlam verirsek � Ya�am�n Han�m� � olur.

Bu efsane Tevrat�a ge�erken Tanr��a kaburgadan yarat�lan kad�n olmu�, Kaburgan�n Han�m� anlam�na gelen ad yerine de Ya�am�n Han�m� anlam�na gelen Havva ad� konmu�tur. Burada Tanr�lar�n Bah�esi, yani Cennet, yasak meyve, meyveyi yiyen erkek Tanr�, kaburga ile ilgili kad�n (Tanr��a) ve Tanr��n�n yasak meyve yiyip lanetlenmesi Tevrat hikayesine tamam�yla uymaktad�r.

Kuran�da ne  Havva�n�n ad�, ne de kaburgadan yarat�ld��� yaz�l�. Cennetten Tevrat�taki gibi y�lan de�il, �eytan ��kart�yor onlar�. Yasak a�ac�n ad� � Sonsuzluk A�ac�.�

Adem�in �ocuklar� Habil Kain (�slam�da Kabil) Hikayesi:
Tevrat�a g�re Habil koyun �oban�, Kain �ift�i. �kisi �z�mlerinden Tanr��ya sunuyor. Tanr� Habil�in getirdi�ini be�endi�i i�in karde�i Kain onu �ld�r�yor. Konu Kuran�da Maide 27-31�de, ne �ocuklar�n�n adlar�, ne getirdikleri yaz�l�yor. Hadislerde de bol bol ve �e�itli �ekillerde anlat�lm��.

S�mer�de hikaye ��yle: �oban Tanr�s� ile �ift�i Tanr�s�,  A�k Tanr��as� ile evlenmek isterler. Tanr��a, �oban Tanr�s��n� ve onun getirdi�i �r�nleri ye�ler. �ift�i de aradan ��kar. Buna paralel bir ba�kas�nda  � Yaz �  kendi �r�n� olan tah�l�, � K�� �  da hayvanlar�ndan Tanr� Enlil�e sunarlar. Tanr� � K�� � �n �r�n� hayvan� kabul eder. Ya da buna raz� olur. Tevrat�ta neden onlara cinayet yapt�r�lm��? Hele b�yle bir din kitab�nda!

Tufan:  Tevrat - Tekvin Bab - 8:9 � da Tufan olay� k�saca ��yle anlat�lm��:

�nsanlar bozulmu� oldu�undan Rab hepsini yok etmeye karar veriyor. Yaln�z Rab�a iman eden Nuh�a Tufan yapaca��n�, tarif etti�i gibi bir gemi yapmas�n�, i�ine neler alaca��n� bildiriyor. Nuh s�yleneni yap�yor. Tufan ba�l�yor, 40 g�n s�r�yor. Sular 150 g�nde �ekiliyor. Gemi Ararat da��na oturuyor. Sular tamamiyle �ekildikten sonra Nuh gemiden ��karak Rab�a kurbanlar kesiyor, Nuh�a 950 y�l �m�r veriliyor. Rab�da yapt���na pi�man oluyor.

Kuran�da bu olay 7 Sure i�inde 20 kadar Ayette de�i�ik �ekillerde �ok y�zeysel olarak yaz�lm��. Tufan ad� bir kez ge�iyor, geminin nas�l yap�laca��, Tufan��n ne kadar s�rd��� gemiden nas�l ��kt�klar�, Nuh�un neden 950 y�l ya�ad��� bildirilmemi�.

Buna kar��n Allah��n insanlara k�zmas�, olay�n Nuh�a bildirilmesi, g�kten, yerden sular�n ta�mas�, gemimin bir da�a yana�mas�, bir k�s�m insanlar�n kurtulmas�.. Tevrat ile paralel.

1872 y�l�na kadar Tufan hikayesinin yaln�z Tevrat�ta oldu�u biliniyordu. Fakat Ninive�de ��kar�lan Asurbanipal Kitapl��� i�indeki bir �iviyaz�l� tablet okununca b�y�k bir �a�k�nl�k olmu�tur. Gilgam�� Destan��n�n son k�sm�n� olu�turan bu hikayeyi, �l�ms�zl��� arayan Gilgam���a Nuh�un Babilce kar��l��� olan Utnapi�tim anlatm��. Buna g�re �o�alan insanlar�n g�r�lt�s�nden rahats�z olan Tanr�lar bir tufan yapmaya karar veriyorlar. Fakat Bilgelik Tanr�s� gizlice bir duvar arkas�ndan  Utnapi�tim�e durumu bildiriyor.  Gemi 7 g�nde yap�l�yor. ��ine Utnapi�tim akrabalar�n�, sanat��lar� �e�itli hayvanlar� dolduruyor. Tufan ba�l�yor. 6 g�n 6 gece s�r�yor. 7�inci g�n gemi Nizir Da���na oturuyor. Sular�n �ekildi�i ku�lar g�nderilerek anla��l�yor. Gemiden d��ar� ��k�nca Utnapi�tim kurbanlar kesiyor. Onlar�n kokusunu duyan Tanr�lar �����yor. Tanr�lar Utnapi�tim�e �l�ms�zl�k vererek Tanr�lar�n bulundu�u yerde oturtuluyor.

Bu hikaye ge� �a�da Sami olan Akat dilinde yaz�lm��t�r.

Bu y�z y�l�n daha erken �a��na ait bu hikayenin S�mercesi bulundu. Tablet �ok k�r�k olmas�na ra�men, Tanr�lar�n bir tufan yapmaya karar verdi�i, bu karar� Bilgelik Tanr�s� Enki�nin duvar arkas�ndan Utnapi�tim�in S�merce kar��l��� Zinusudra�ya bildirdi�i, Tufan��n 7 g�n 7 gece s�rd���, bitti�inde Zinusudra�n�n kurbanlar yapt��� yaz�l�.

G�r�ld��� gibi Tufan hikayesinin S�merlilerde yaz�ya ge�ti�i, onlardan Akad�lar�n ald��� onlardan da Tevrat�a, arkadan Kuran�a ge�ti�i anla��lmaktad�r.

S�mer�de vaktiyle insanlar�n tek dilde konu�tu�u, fakat Bilgelik Tanr�s��n�n k�zarak onu bozdu�u ve insanlar�n dillerini kar��t�rd��� yaz�l�.
Bu konu Tevrat�da oldu�u gibi Kuran�da da var. Bunun izini  2 ayette buluyoruz.

Birincisi: Hud: 118-119

Rab��n dileseydi b�t�n insanlar� bir tek millet yapard�, onlar ihtilafa d��meye devam edecekler. Zaten Rab onlar� bunun i�in (dala�s�nlar diye) yaratt�.
Rab��n � Andolsun ki cehennemi t�m insanlar ve cinlerle dolduraca��m � s�z� yerini buldu.

�kincisi: Maide 5: 48

(Ey �mmetler!) Her birinize bir yol ve �eriat verdik. Allah dileseydi sizleri bir tek �mmet yapard�. Fakat size verdi�inde (yol ve �eriatta) sizi denemek i�in (b�yle yapt�). �yle ise birbirinizle yar���n, hepinizin d�n��� Allah�ad�r. �zerinde ayr�l��a d��t�klerinizi  o haber verecektir.

Ey�p Peygamberin sabr� ve �d�llendirilmesi konusu Tevrat�ta 1040 sat�rl�k �iir halinde yaz�lm��,
S�mer�de de ��nsan ve onun Tanr�s�� adl� �iir ayn� konuyu kaps�yor, �e�itli felaketlere u�rayan bir adam sab�r ederek Tanr�lara yapt��� dualar ve yakar��larla bunlardan kur
tuluyor, eski sa�l�k ve zenginli�ine kavu�uyor. (4)

�lgin� olan� 1846�da bir Amerikal� taraf�ndan yaz�lan bir kitapta, Tevrat�taki bu �iirin Musevilere ait olamayaca��,  ba�ka bir dilden aktarm�� olduklar�n� yazmas�. En az y�zy�l sonra bunun S�merlilerden al�nd��� kan�tland�. (5)

Kuran�da  bu konu 2 sure i�inde 15 ayette (Enbiya: 81-94, Sad: 41-44) k�sa olarak yaz�lmas�na ra�men, dert ve �z�nt�lerin sab�r ve Allah�a dua ile giderilece�i, eski varl��a kavu�ulaca�� bildiriliyor.

Sular�n kan olmas�: Tevrat ��k��- Bab 7: 14-25�de Musa sular� kana �eviriyor.

Bu Kuran�da � Araf, 132-133 ayetlerinde � ..Su bask�n�n�, �ekirgeyi, kurba�ay�, ve  kan� her birini ayr� mucizeler olarak onlara musallat ettik.� deniyor. Bu da S�mer�in a�k Tanr��as� �nanna�n�n, kendisine tecav�z eden bah��vana k�zarak �lkesinin sular�n� kana �evirmesine paralel. (6)

Kuran � Bakara, 102:  Ad� ge�en Harut Marut meleklerine ait hadislerde yaz�lan hikayelere g�re bunlar, S�mer�lilerin Ven�s y�ld�z�n� simgeleyen A�k Tanr�s��n�n a��klar� �oban Tanr�s� Dumuzi ile �ift�i Tanr�s� Enkidu�nun bir devam�d�r. (7)

Tevrat�taki S�leyman��n �ark�lar �ark�s� b�l�m�ndeki �iirlerin S�mer�de yeni y�l bayramlar�n� olu�turan kutsal evlenme t�renindeki �ark�lara paralel oldu�u hatta bir�ok sat�rlar�n ayn� oldu�u saptand�. (8)

Tevrat � Tekvin, 12�de anlat�ld���na g�re �brahim Peygamber kar�s� ile M�s�r�a gidiyor. Kar�s� g�zel oldu�u i�in onu al�p kendisini �ld�recekler korkusu ile �brahim, kar�s�n� k�z karde�i olarak tan�t�yor. Firavun onu kar�l��a al�yor, fakat saraya gelen felaketlerin kad�n�n y�z�nden oldu�unu ��renen Firavun kad�n� bir cariye ile geri veriyor. Ayr�ca s���rlar, alt�n ve g�m��lerle �brahim�i zengin olarak �lkesine g�nderiyor.

Bu hikayede �brahim neden kar�s�n�n k�z karde�i oldu�unu s�yl�yor? Neden onu krala veriyor? Neden bunun i�in �brahim cezaland�r�laca�� yerde Firavun cezalan�yor? Neden Firavun �brahim�i zengin yap�yor? .. sorular�na y�z y�llar boyunca Tevrat ara�t�r�c�lar� cevap bulmaya �al��m��lard�r.

1946 y�l�nda �srail�de Kumran ma�aralar�nda �sa zaman�na yak�n tarihlenebilen tomar halinde �branice ve Aramica  yaz�l� metinler bulundu. Deri �zerine yaz�lm��, fakat samanla �ok y�pranm�� metinlerin �evirilerini bilim adamlar� zorlukla da olsa yapmaya �al��maktad�rlar. ��te bu belgelerden birinde bu hikayenin daha ayr�nt�l� olarak yaz�lm�� oldu�unu g�rd�m.(9)  Buna g�re asl�nda b�yle bir olay olmam��. �sraillilerin, S�mer�in Kutsal Evlenme Efsanesi�nden �e�itli motifleri alarak bu hikayeyi meydana getirmi� olduklar� anla��l�yor.(10)

Bize S�mer yolunu a�arak, bunlar� meydana ��karmam�z� sa�layan Ata�m�z� ��kranla an�yorum.                                       

Muazzez �lmiye C��
�ivi Yaz�lar� Uzman�, �stanbul

D�PNOTLAR:

1 - S�merliler ve k�lt�rleri hakk�nda daha geni� bilgi i�in:
      Samuel Noah Kramer, History Begins at Sumer, Tarih S�mer�de Ba�lar, �eviren: Muazzez �lmiye
      ���, Ankara 1990;
      Samuel Noah Kramer, The S�merian, Their History, Culture and Character, Chicago 1963;
      Hartmut Schm�kel, Das Land Sumer, Almanya 1955;
      C. Leonard Wooley, The Sumerian, New York 1965.

2 -  Yaz�lan bu konular�n geni� olarak kar��la�t�rmal� a��klamalar� i�in :
      Muazzez �lmiye ���, Kuran, �ncil ve Tevrat��n S�mer�deki K�keni, 2. Bask� ,Kaynak Yay�nlar� -
       �stanbul 1996.

3 -   Bu konu �brahim Peygamberle ilgili yeni yay�nlanacak kitab�mda ve Bilim ve �topya Dergisi, 1997
       Mart say�s�nda geni� olarak a��klanm��t�r.

4 -  Muazzez �lmiye ���,  Tevrat, �ncil, Kuran��n S�mer�deki K�keni, s. 56  - S�mer �iiri ile
      kar��la�t�r�lmas�.

5 -  Robert Cooper, The inquirer�s Text Book, Being Substance of Thirteen Lectures on the Bibel,
      Boston 1846 p. 110.

6 -  Muazzez �lmiye ���, Tevrat, �ncil, Kuran��n S�merdeki K�keni,  s. 47 -  S�mer �iirinin bir b�l�m�.

7 -   Daha geni� kar��la�t�rma i�in Bilim ve �topya Dergisi, 1996 Ekim, Muazzez �lmiye ���, Kuran�daki
       Harut Marut Meleklerinin S�mer�deki K�keni s. 34.

8 -   Muazzez �lmiye ���, Tevrat, �ncil ve Kuran�n S�merdeki K�keni, s. 62 - kar��la�t�rmal�
       g�sterilmi�tir.

9  -  Y�gael Yad�m, Message of the Scrolle, Newyork 1962, P. 145 vol.

10 - Bu konu a��k ve kar��la�t�rmal� olarak Bilim ve �topya, Mart 1997�de yay�mland�.
      Muazzez �lmiye ���, �brahim Peygamber, �stanbul, Kaynak Yay�nlar� 1997, s. 87. Ayr�ca,
      yay�nlanm�� olan ��brahim Peygamber, S�mer Yaz�lar�na ve Arkeolojik Buluntulara G�re�,
      �stanbul, Kaynak Yay�nlar� 1997, kitab�mda bulunur.
Hosted by www.Geocities.ws

1