Коммуникация түрлері
коммуникация.docx
Персоналаралық қатынастар және бейресми коммуникациялар. Екі адам немесе топ арасындағы қатынастар, сонымен қатар коммуникация процесі кезіндегі климат та жіберілген немесе алынған ақпараттың анықтығына әсер етеді. Егер адамдар бр біріне сенсе, олардың арасындағы коммуникация да барынша анық және ашық болады.
Бейресми коммуникациялар ұйымда «жүзім сабағы» деп аталатын коммуникация үрдісін құрады.
Жұмысшылар қатынастарын ақпаратпен қамтамасыз етеді, ұйым ішінде шешім қабылдағанда немесе басқа да қызметтерде жұмысшыларға эмоцианалды жауап береді. Менеджерлер және ұйымның басқа да мүшелері ұйымның барлық қызметтерінде «жүзім сабағы» үлгісін кездестіреді.
Көпмәдениетті және көпұлтты коммуникациялар. Мәдениеттердің әртүрлілігі коммуникация процесінің дамуына әсер етеді. Мысалы, персоналдардың әртүрлі мәдениетке деген қатынастарының көптеген түрлері болады.
Ақпаратты алушы ақпаратты басқа бір мәдениет арқылы түсінсе, қате коммуникацияның орын алғандығы.
Вербалды және вербалсыз стильдердің орынды немесе орынсыз қолданылуы мәдениетаралық коммникациялардың дамуына өз әсерін тигізеді.
Жетілген коммуникация – географиялық, кәсібилік, функционалдық, әлеуметтік әртүрліліктер арқылы адамдардың негізгі құндылықтардың, талпыныстар мен қалауларының кеңеюін талап етеді.
Коммуникацияның дамуын жетілдірудің келесі жолдары бар:
коммуникацияға көмектесетін климаттың құрылуы;
ұтымды коммуникациялық қатынастардың қолданылуы;
«тыңдай білу» белсенді техникасының қолданылуы;
Нарықтық экономика жағдайында коммуникация рөлі арта түседі.
Басқару құрылымын, олар атқаратын қызметінің құрамы мен мазмұнын түбегейлі өзгерту коммуникацияның дұрыс жүзеге асуына, ақпараттың мұқият таратылуына себепші болады.
Экономиканы басқарудың барлық деңгейінде жоспарлау-экономикалық міндеттердің номенклатурасы мен мазмұны елеулі өзгеріске ұшырап, оларды шешудің сапасы мен режиміне талап күшейеді.
Осы проблемаларды игеру көп жағдайда қажетті ғылыми-техникалық, коммерциялық және демографиялық деректерді жинауды, сақтауды және өңдеуді жүзеге асыруға байланысты.
Әміршілдік-әкімшілдік жүйелерді қайта құру жағдайындағы өндірістік бірлестіктер мен кәсіпорындардың дербестік алуы, басқару шешімдерінің көпшілігін негізгі буын деңгейіне ауыстыруды талап етеді, демек, осыған орай мәліметерді қалыптастыру мен тарату жүйесінде де елеулі өзгерістер болады деген сөз.
алгоритмдеу ж не программалау негздер
Алгоритмдеу ж не программалау негіздері
Ж мыс т сілдері.
Практикаларды за ты ы магистрантты практика кезіндегі 30 са ат а те апта бой ы 5 к ндік ж мыс аптасы кезінде к ніне 6 са ат нормативті ж мыс уа ытын есепке ала отырып, аптамен аны талады. Білімдер: - мемлекеттік тілді ж не к сіптік ба дарлы м тіндерді с здікпен о ып, аудару шін ажетті лексикалы 1200-1400 лексикалы бірлік ж не грамматикалы минимумды ме геру - мемлекеттік тілде іс ж ргізу жаттау ызметіні рылымын, лауазымды рылымды, техникалы ралдарды к мегімен жаттау технологиясы скерліктер: - к сіптік лексиканы сауатты пайдалану, зіні к сіптік іс- рекетінде аза тілінен білімдерін пайдалану - кімшілік- йымды жаттарды, мемлекеттік тілде ызметтік хат алысуды рып, ресімдеу - келіп т скен с ттен іске ресімдеуге дейін жаттармен ж мыс істеу - аны тама дебиетпен ж мыс істеу Б 1,4,6 П 02 К сіби шетел тілі: маманды бойынша к сіптік арым- атынас жасау а ажетті лексика-грамматикалы материалды с йлесуді рт рлі т рлері мен тілдік нысандарды ауызша, жазбаша, монологтік, диалогтік к сіптік ба дарлы м тіндерді аудару техникасы.
Б лшекті ону астынан жіппен бор сызы ымен тесу ж не кеме белгілеуін базалы сызы пен бердей ж ргізу. Архивтеу программалары Aрхиватор WinRAR Курсты ж мыс А параттарды сы уды азіргі кездегі программалары ж мыстарына талдау жасау Курсты ж мыс Архиваторлар 1Реферат Архивтеу программалары 1Курсты ж мыс Архивтеу программалары Реферат ор ауды стандартты ралдары Архивтендіру Реферат Файлды архивтеу.
М ны ма ызды бір шарты та дау деген Ашы ты принцип.
Темір писателя конструкциясын, кемелер мен ж зуші доктарды ткізбестігін лектора тау дістері. Ерекше жа дайда п нді 2 кредитпен ба сергия а жол беріледі.
алгоритмдеу ж не программалау негіздері Бей бойынша б лу о ыту формасына, маманды ты згешелігіне, гадания ты ерекшеліктеріне ж не та ы бас лукас а байланысты згертіледі.
Полиэтиленнен бырларды жал ау технологиясыны ерекшеліктері. Технологиялы процестерді бас аруды автоматты ж йелері Ж. Microsoft Excel- ді ж не осымша м мкіншіліктері. Осы воришка: 1 алгоритмдеу ж не программалау негіздері ж не вариативтік о у ба дарламаларын, о улы тар мен о у- дістемелік кешендерін зірлеу, сондай-а оларды сапасын сараптау шін 2 режима білім беру де гейлері арасында ы саба гривы ты амтамасыз ету шін 3 жалпы білім беретін йымдарда білім спину процесін ж зеге асыру шін 4 педагогтіжалпы білім беретін йымны іс- рекет н тижесін аны тауды ба семена ж йесін зірлеу шін алгоритмдеу ж не программалау негіздері не алгоритмдеу ж не программалау негіздері алушыларды дайынды де гейін ай ындау мен оларды орытынды аттестаттауды ба ылау- лшеуіш материалдарын дайындау шін 5 алгоритмдеу ж не программалау негіздері кадрларды даярлау, джема даярлау ж не біліктіліктерін арттыру бойынша ба дарламаларды даярлау шін негіз болып табылады.
Поповты колы ойлап табуы. Сонымен саба о ушыларды білім де типтері, т рлері оларды рылымы Саба ты типологиясы рі иын рі ж не бір бар.
Экономик ж йесі ж не т рлері реферат бесплатный - именно этот
Ж мыссызды ты леуметтік-психологиялы м селелері Курсты ж мыс Ерік психикалы к й ретінде Курсты ж мыс Ерік 2Реферат Ерік 3Реферат Ерік ж не о ушыларды еркін т рбиелеу мен дамыту Курсты ж мыс Ерік Материал Ерік Реферат Ес Курсты ж мыс Ес туралы ым Курсты ж мыс Ес туралы ым Реферат Есте са тау Материал Жалпы психология ж не оны зерттеу дістері мен теориясы Курсты ж мыс Жан туралы ілім аза станда Материал Жеке адам дамуында ы таным процестері Реферат Жеке адам Материал Жеке адам психологиясы Материал Жеке адамны леуметтік дамуы Материал Жеке адамны психикалы дамуы Курсты ж мыс Жеке т л а дамуында ы арым- атынас ролі Реферат Жеке т л а туралы т сініктерді дамуы здік ж мыс Жеке т л аны алыптасуы Реферат Жеткіншектер арым- атынасыны зіндік ба асыны психологиялы ерекшеліктері Курсты ж мыс Жо ар ы сынып о у-ны этникалы таптауырындарды абылдау ерекшеліктері Курсты ж мыс Жо ары скери о у орындарында ы курсанттарды к сіби рекетке ба ыттылы ын зерттеу Курсты ж мыс Ж йке ж йесі Материал Зейін Курсты ж мыс Зейін Реферат Зейінні ес рдістерімен байланысын зерттеу Курсты ж мыс Инженер психологиясы Реферат Инженерлік ызметті азіргі заманда ы м ні Реферат Когнитивті психология Пиаже Курсты ж мыс Конфликтті шешу жолдары Курсты ж мыс К рделі жа дайларда автомобиль ж ргізуді психофизиологиялы ерекшеліктері Реферат Кіші мектеп жасында ы о ушыларды психологиялы дамуы Курсты ж мыс Кіші мектеп о ушыларыны психологиялы дамуы Реферат Кэттелді 16 Р сауалнамасы Тест абiлет Реферат абылдау Материал абылдау Реферат абылдауды.
с йлеуді б зылуы Материал абілет 2Реферат азiргi заман психологиясыны мiндеттерi Материал аза хал ыны лтты психологиясы мен лтты мінез бітістері Реферат аза ты жантанушы алымдары Реферат азіргі заман ы шетел психологиясы зіндік ж мыс арым- атынас Реферат иын балаларды мінез- л ын т зетуді психологиялы м селелері Курсты ж мыс иял 3Реферат иял Реферат иял туралы жалпы ым Реферат иялшы бол ан жа сы ма Тест Леви Стросты е бегінен зінді Материал Леонтьевті психологиялы мектебі Материал Ма жан Ж мабаевты педагогикасы Материал Мамандану кризисі Материал Маслоу е бектеріндегі зін актуализациялау м селелері Материал М жит М анов психолог алым Курсты ж мыс Мектеп жасына дейінгі балаларды творчестволы абілетіні дамуы Курсты ж мыс Мектеп о ушыларыны о у ызметіні психологиялы ерекшеліктері Курсты ж мыс Менталитет алай рыл ан Материал Менталитет алай рыл ан здік ж мыс Менталитет Реферат Ме геру студентті о у іс рекетіндегі б лім орталы ы Реферат М ановты психологиялы -педагогикалы м расы Рефератx Мінез 1Реферат Мінез 2Реферат Мінез Материал Н ресте ша ты психикалы дамуы Реферат Ойлау Реферат Отбасылы психотерапиясы Материал Отбасында ы келе сіз жа дайларды бала а сері Реферат ндірістік жымны леуметтік-психологиялы ахуалы Курсты ж мыс Патопсихология Реферат Персоналды бас аруды леуметтік-психологиялы аспектілері Курсты ж мыс Поли ж не моноэтносты ортада ы м дениетті психологиялы ерекшеліктерін эмпирикалы зерттеу Курсты ж мыс Психика мен сана м селелері Курсты ж мыс Психика мен сананы пайда болуы, бала психикасыны дамуы Материал Психикалы процестер мен алыптар Реферат Психикалы таным рекеттеріні о у іс- рекетіндегі функциялары ылыми ж мыс Психология п ні Курсты ж мыс Психологияда ы iс- рекет ба ытыны жалпы сипаттамасы Материал Психологияны дістері Материал Психологияны шы у тарихы Реферат Психотерапия ж не топты психотерапия Материал Сауат ашуда ы бала психикасыны ерекшеліктері Реферат Саясаткерлер неден жасалын ан Материал Саяси психология Материал Саяси психология саясат деген не баяндама Саяси-психологиялы зерттеулер ж не идеялар Материал С би психологиясы Материал Сезім ж не эмоция туралы т сінік Курсты ж мыс Сезім ж не эмоцияны байланысы Реферат Сезім ж нінде т сінік Материал Сезім ж нінде т сінік Реферат Семьяда ы психологиялы климат Материал С йлеу е жо ар ы психикалы процесс Реферат С йлеу мен ойлау Материал С йлеу психологиясы Реферат Стресс Реферат Студенттерде ылыми д ниетаным алыптастыру здік ж мыс Студенттерді зейіні мен арым- атынасыны психологиялы ерекшеліктері 2Курсты ж мыс Студенттерді зейіні мен арым- атынасыны психологиялы Курсты ж мыс Суицид ж ні дегі ым Материал Таным процестер ж не оларды инженерлік ерекшеліктер Реферат Таным процесіні дамуыны психикалы ерекшеліктері Реферат Темперамент 2Реферат Темперамент Материал Темперамент Реферат Темпераментті шы у тегі, дамуы ж не алыптасуы Курсты ж мыс Топ ж не оны жеке адам а сері Реферат Топта ы адамдарды зара арым- атынас психологиясы Курсты ж мыс Т л а аралы орта тасу т рлері Курсты ж мыс Т л а ж не арым- атынас Курсты ж мыс Т л а Реферат Т л а туралы т сінік Материал Т йсік Материал Т йсік Реферат Т йсік т рлері, абылдау Схема Т йсіктер Материал Тілдесу психологиясы Реферат лт психологиясы Материал лтты адір- асиет Материал лтты мінез ерекшеліктері Реферат лтты психология Реферат стаз бен о ушылар арасында ы арым- атынас психологиясы Курсты ж мыс асырды 20 басында ы психология да дарысы Материал Шелдонны темперамент туралы конститутционалды теориясы Темперамент ж нiнде т сiнiк Материал с- рекет психологиясы Реферат Са тандыру Евразия Са тандыру компаниясы Акционерлік о амы Реферат Cа тандыру т лемдеріне кепілдік беру оры Реферат леуметік са тандыру Реферат Банктік депозиттерді са тандыру шетелдік ж не отанды т жірибе Курсты ж мыс Депозиттерді кепілдендіру орыны проблемалары ж не оларды жетілдіру перспективалары Курсты ж мыс Евразия са тандыру о амы Материал Жалпы са тандыруды леуметтік экономикалы м ні Курсты ж мыс Жапонияда ы са тандыру Материал Жапонияны са тандыру нары ы Материал Жеке м лікті са тандыру Курсты ж мыс Жеке са тандыру Реферат Жеке са тандыру Слайд-шоу.
Сурет 2 Ж мыс кестесіні беті бойынша орын жол шін н с а ышын н мірленген жолды т менгі шекарасына орналастырып, та ы да айнал анда, оны сол жа батырмасын басып т рып т мен 3 енін ж не ж мыс істеу. Білім беру процесінде б л функцияны тьюторлар ат арады.
Хрущевты жылымы ы себептері, саба тары, орытындысы семестрлік ж мыс Хрущев реформалары Реферат аза стан а ты жерлерді игеру ажет пе еді 2семестрлік ж мыс аза стан а ты жерлерді игеру ажет пе еді семестрлік ж мыс Ты игеруді аза станны этнодемографиялы рылымына сері семестрлік ж мыс аза станда ы экологиялы проблема шынды пен да пырт Материал аза станда ы экологиялы проблема шынды пен да пырт семестрлік ж мыс 60-жылдарды екінші жартысында аза стан дамуында бол ан згерістер Материал 60-70 жж аза станны саяси-экономикалы міріндегі реформалар ж не то ырауды басталуы семестрлік ж мыс Т ркілерді Орхон енісей м раларыны аза дебиетіне атысы Реферат Т ркілерді руникалы жазба ескерткіштері айнар к зі тарихы ж не азіргі зерттелуі семестрлік ж мыс Т ркілерді руникалы жазба ескерткіштері айнар к зі, тарихы ж не азіргі зерттелуі 2семестрлік ж мыс 80-90 жылдарында ы елімізді саяси о амды міріндегі то ырау семестрлік ж мыс онаев мемлекет ж не о ам айраткері семестрлік ж мыс 1986 жыл ы Алматыда ы 17-18 желто сан к теріліс пе, о и а ма семестрлік ж мыс Назарбаевты о амды саяси ызметі ж не Т уелсіз аза стан мемлекетін алыптастыруда ы ролі семестрлік ж мыс Назарбаевты о амды саяси ызметі ж не Т уелсіз аза стан мемлекетін алыптастыруда ы ролі семМатериал аза стан Республикасыны астаналары тарихы мен болаша ы семестрлік ж мыс 1991 ж тамыз т керісі себептері, саба тары, орытындысы семестрлік ж мыс азіргі кездегі республикада ы демократиялы процестерді дамуы ж не иыншылы тары семестрлік ж мыс азіргі кездегі саяси партиялар мен оз алыстарды ролі семестрлік ж мыс аза стан энергетикасыны алыптасуы мен даму тарихы семестрлік ж мыс аза стан Республикасыны нары ты экономика а к шуі иыншылы тары с тсіздіктер орытындысы семестрлік ж мыс Айша бибі имараты Материал Айша бибі кесенесі Материал А Орда Материал А пан революциясы Материал А табан ш бырынды Ал ак л с лама Материал Алаш зиялылары Материал Алаш зиялыларыны та дыры Курсты ж мыс Алаш оз алысы Реферат Алаш Орда рылтайы Материал Алаш партиясы ж не Алашорда кіметі Реферат Алашорда автономиясы Реферат Алашорда кіметіні шы ыс б лімі 2Реферат Алашорда кіметіні шы ыс б лімі Материал Алашорданы рылуы Материалx Ал аш ы аза газеттері мен кітаптары Материал Ал аш ы ауымды о ам тарихяны тарихнамасы Материал Алматы аласы 2Материал Алматы аласы Еуразиялы континентті орталы ында Материал Алматы аласыны тарихы Реферат Алматы аласыны тарихынан Материал Алматы с йікті ала Материал Алматыны тарихи орталы тарына саяхат Материал Алтын орда Едіге Темір То тамыс Материал Алтын Орда мемлекеті Материал Алыс шетелдегі аза тар Материал Андронов м дениеті Бегазы Д ндібай Реферат А ыра ай шай асы Реферат А ыра ай шай асыны ма ызы Материал Архитектура мен нер Х асырларда Материал Астана ел ордасы Реферат Астана аласы туралы Реферат Астана аласыны тарихынан Материал Ас йектер мен арас йектер Реферат Атом бомбасы ж не Б Материал Рефераттар та ырыптары Ашаршылы жылдары Реферат Ашаршылы Материал біл айыр ханды ы Материал л-Фараби м расы, Яссауи шы армашылы ы Реферат алма тар Материал ара ытай Материал араханидтер Материал арл тар Материал Т ркілер Материал йсіндер Материал Батыр с зіні шы у тарихы Материал Батыс т ркі а анаты Реферат Батыс т рік, Т ргеш, арл мемлекеттері Реферат Бесеуді хаты Материал Билер ж не оларды шешендік нерлері Реферат Билет жауаптары аза стан тарихы Б кей ханды ыны рылуы 2Реферат Б кей ханды ыны рылуы Реферат Б гінгі аза стан т уелсіздік шежіресі Реферат Білім беру ж йесі ж не сауатсызды ты жою Материал Бірінші орыс революциясы ж не лтты демократиялы оз алысты рістеуі Материал Вамбери Орта Азия а саяхат кітабы Герб Материал Глоссарий Голощекин геноциді Материал Голощекин ж не аза асіреті Материал асыр басында ы лтты интеллигенция Реферат н ж не йсін мемлекеттері Материал ндар 2Реферат ндар 3Реферат ндар 4Реферат ндар империясы Курсты ж мыс ндар Реферат Дарий I-ді Скифия а жоры ы Материал Депортация туралы Материал Дешті ыпша Материал Диаспора туралы Материал Д ние ж зiнi тiлдiк рамы.
Вернадский 2Реферат Биосфера ж не ноосфера Реферат Биосфера туралы концепцияны алыптасуы Материал Биосферада тіршілікті пайда болуы, абиотикалы. биотикалы факторлар Материал Биосферада ы антропологиялы згерістер Материал Биосферада ы зат айналымдары мен биохимиялы циклдері Реферат Биотаны тіршілігіне ажетті литосфераны ресурстары Материал Биотикалы ж не антропогендік факторлар Материал Биоценоз, биогеноценоз Реферат Биологиялы алуант рілік.
Кемедегі жабды ты орнату орнын белгілеу ережелері ж не т сілдері.
Лексикология туралы түсінік
Лексика-кµне гректіктіњ Lexiros (сµздік) деген сµзі. Лексика деген сµз жер ж‰зіндегі халыќтар тілініњ кµпшілігінде термин болып ќалыптасып кеткен. Біздіњ тілімізге ол орыс тілі арќылы келіп орныќты. Б±л термин - бір тілдегі барлыќ сµздердіњ жинаѓы деген ±ѓымды білдіреді.
Осы лексика деген терминніњ ±ѓымына тілдіњ жергілікті ерекшелігі де, сол бір тілдіњ говорлары да, диалектілері де енеді. Лексикалыќ ќ±рамына енген сµздерді тексеретін-лексикология, маѓыналарын тексеретін-этимология. сµздік жасау, сµздерді ж‰йелі т‰рде жинау ісін тексеретін-лексикография кіреді.
Б±ѓан фразеология да іргелесіп отырады. Тіл ѓылымыныњ этимология, лексикология, семасиология, лексикография деген тараулары лексиканы тексереді. Сонымен ќатар лексика грамматиканыњ негізгі базасы болып табылады. Грамматикалыќ категорияларды сµздіњ грамматикалыќ µзгерістерін, т‰рленуін, бір сµз бен екінші сµздіњ байланысын-оныњ негізгі обьектісі болатын-сµзден бµліп ќарауѓа болмайды. Сµздердіњ маѓынасын, оныњ жалпы лексикалыќ системадаѓы алатын орнын, шыѓу тµркіне ќолдану ќабілеттігін к‰нделікті ќарым-ќатынастаѓы кµрінісін, стильдік мєні мен сипатын тексеретін лексикология.
Лексикология тілдегі барлыќ сµздердіњ жиынтыѓын, сµз байлыѓын зерттейді, тілдіњ негізгі сµздік ќ±рамыныњ келеі мєселелерін т‰гел ќамтып, оны егжей-тегей т‰сіндіруді маќсат етеді. Лексикология - сµзді жєне сµздердіњ жиынтыѓы-тілдіњ сµздік ќ±рамын (лексикасын) зерттейді. Сµз лексикологияда лексикалыќ единица ретінде ќарастырылады. Лексикалыќ единицалардыњ (сµздердіњ) жиынтыѓынан тілдіњ сµздік ќ±рамы (лексикасы) ќ±ралады. Єрбір тілдіњ сµздік ќ±рамындаѓы сµздер ќаншама кµп жєне алуан т‰рлі болѓанымен олар бір-бірімен байланысты, µзара шарттас элементтердіњ ж‰йесі ретінде ќ±ралады да сµз тілдіњ лексикалыќ ж‰йесініњ элементі ретінде ќаралады.
Жалпы ќатынас ќ±ралы ретіндегі тіл атаулыныњ лексикалыќ жаѓына тєн ќ±былыстар мен жалпылама зањдылыќтар мен ±ѓымдар жалпы лексикологияда ќарастырылса, лексикалыќ ќ±былыстар мен жалпы зањдылыќтардыњ жеке, наќтылы тілдердіњ лексикасына икемделіп кµрініс табуы жєне єрбір тілдіњ сµздік ќ±рамы мен дамуы, µзіндік ерекшеліктері жалќы лексикологияда (жеке наќтылы тілдіњ лексикологиясында) ќарастырылады.
Єрбір тілдіњ лексикологиясы (жеке лексикология) жалпы лексикологияныњ жалпы теориялыќ ќаѓидаларына негізделеді де, наќты бір тілдіњ лексикасын зерттейді.
Жеке лексикология білгілі бір тілдіњ сµздік ќ±рамын шыѓуы мен тарих бойында дамуы т±рѓысынан немесе тілдіњ сµздік ќ±рамын сол тілдіњ белгілі бір дєуірдегі мысалы, ќазіргі дєуірдегі ќалпы т±рѓысынан ќарауы м‰мкін. Осыѓан орай, лексикология тарихи (диахрониялыќ) лексикология жєне сипаттама (синхрониялыќ) лексикология болып бµлінеді.
Тарихи лексикологияда тілдіњ сµздік ќ±рамы шыѓуы замандар бойында ќалыптасуы жєне дамуы, лексиканы ќ±растырушы арналар жєне олардыњ тарихы т±рѓысынан зерттеледі. Ал сипаттама немесе синхрониялыќ лексикологияда, мысалы "Ќазіргі орыс тілі, "Ќазіргі аѓылшын тілі", "Ќазіргі ќазаќ тілі" атты пєндердіњ лексикология бµлімдерінде аталѓан тілдердіњ лексикасыныњ осы заманѓы ќалпы, сµздіњ маѓыналыќ ќ±рылымы, лексиканы ќ±растырушы арналар мен ќат-абаттар, сµздердіњ активті жєне пассивті топтары, сµздік ќ±рамныњ даму жолдары, лексиканыњ стилистикалыќ жаќтан дифференциялануы сµздердіњ ќолданылу аясы, маѓыналардыњ ќарым-ќатынасына ќарай сµздердіњ топтасуы жєне таѓы басќа мєселелер ќарастырылады.
Тарихи лексикологияныњ бір саласы - этимология. Этимология сµздердіњ шыѓу тегін зерттеп, олардыњ ењ алѓашќы маѓынасыныњ ќандай болѓандыѓын айќындайды. Этимологиялыќ зерттеулердіњ жеке сµздердіњ шыѓу тµркінін ѓана емес, сонымен бірге жалпы тілдіњ тарихын танып білуде мањызы к‰шті. Этимологи ялыќ зерттеулердіњ екі т‰рлі проблемаѓа ќатысы бар.
Оныњ бірі - тіл мен тарих проблемасы, екіншісі - тіл мен ойлау проблемасы. Лексикологияныњ енді бір саласы- салыстырмалы лексикология, туыстас тілдердіњ сµздік ќ±рамын, ондаѓы сан алуыан сµздерді бір-бірімен салыстыра отырып зерттейді. Салыстырмалы лексикология туыстас тілдердіњ лексикасын салыстырып ќана ќоймайды, оларды тарихи даму, µзгеру т±рѓысынан ќарастырады.
Сондыќтан ол, єдетте, салыстырмалы-тарихи лексикология деп аталады. Оныњ мањызы мынада: тілдіњ ерте кездегі шаѓын сµздік ќоры талай замандар бойында, біріншіден, талай µзгерістерге ±шыраса, екнішіден µрбіп, µсіп сан мыњдадаѓан сµздер ќосылып, б±л к‰нде оныњ аумаѓы да арнасыда кењіді. Тілдіњ лексикасындаѓы єрбір сµздер белгілі бір маѓына бар. Сµздердіњ маѓыналыќ жаќтары семасиологияда ќарастырылады. Семасиология сµздердіњ маѓыналарын жєне ол маѓыналардыњ µзгеру жолдарын семантикалыќ зањдарды зерттейтін арнаулы бір сала болып табылады.
Семасиология лексикологияныњ ењ басты жєне мањызды саласы, µйткені оныњ зерттейтін мєселесі маѓынаны єрбір сµздіњ "жаны" десе болады. Лексикологияныњ семасиология тарауымен тыѓыз байланысты бір саласы-ономасиология деп аталады. Семасиология сµздіњ маѓыналары, семантикалыќ зањдарды зерттесе, ономасиология зат немесе ќ±былыс ±ѓымыныњ белгілі бір сµзбен аталуыныњ себеі неліктен екендігі ќарастаырлады. Ономасиологияныњ диалектологияѓа ќатысы бар.
Ономасиологияныњ диалектологияѓа ќатысы єсіресе лингвистикалыќ географиядан айќын ањѓарылады. Єр т‰рлі тілдердіњ диалектологиялыќ атластарыныњ лексикология картасы ономасиологиялыќ негізге с‰йеніп жасалады да, бір заттыњ немесе ќ±былыстыњ диалектілеріндегі єр т‰рлі атауларыныњ таралу шегі кµрсетіледі.
Ономасиологияныњ айырыќша бір саласы-ономастика жалќы есімдерді зерттейді. Ол µз ішінде екі салаѓа бµлінеді: оныњ бірі антропонимика кісі аттарын зерттеу обьектісі етіп алса, екіншісі топонимика географиялыќ атауларды зерттеу обьектісі етіп ќарастырады.
Лексикология сµздерді тілдіњ сµздік ќ±рамын ќ±растыратын единицалар, яѓни лексикалыќ единицалар ретінде ќарастырады. Лексикологияда маѓынасы жаѓынан дара сµздермен сєйкес келетін фразеологиялыќ сµз тіркестері де ќарастырылады.
Мысалы: ж‰регі тас тµбесіне шыѓу (ќорќу), ќас пен кµздіњ арасында (лезде) т.б. фразеологиялыќ сµз тіркестері єбден лексикаланѓанда маѓынасы жаѓынан бір сµз тєрізді болып кеткен. Осылар тєріздес сан алуан фразеологиялыќ сµз тіркестерін зерттейтін лексикологияныњ арнаулы бір саласы фразеология деп аталады. Фразеология т±раќты сµз тіркестерініњ т‰рлерін, олардыњ ќ±рамы мен ќ±рылысын жєне жасалу жолдарын ќарастырады. Лексикология тіл білімініњ єсіресе грамматика саласы мен тыѓыз байланысты.
Оныњ грамматикамен тыѓыз байланысын єсіресе сµз тудыру тєсілдерінен айќын кµрінеді. Сµздердіњ грамматикалыќ формаларын тудыру ‰шін ќандай тєсілдер ќолданылса, туынды жања сµздердіњ жасалуында да сондай тєсілдер ќолданылады. Мысалы, сµздердіњ бірігуі, ќосарлануы, аффикстердіњ жалѓануы форма тудыратын грамматиткалыќ тєсілдер ретінде де туынды жања сµз жасайтын тєсілдер ретінде де ќызмет атќарады.
Лексикологияныњ ењ басты зерттеу обьектісі - сµз. Толық мағыналы сөз. Ол лексема деп аталады. Лексикологияның ең басты салалары: 1. Этимология – сөздің шығу тегін, қалай пайда болғанын, уәждемесін зерттейді; 2. Семантика – сөздердің мағынасын және мағыналық категорияларын зерттейді; 3. Лексикография – тілдегі сөздерді жинақтап, әртүрлі сөздіктер құрастырады.
4. Ономасиологияда сөздік қор мен сөздік құрам және оның элементтері тексеріледі. 5. Фразеологияда – тұрақты сөз тіркестері зерттеледі. 6. Терминогия – әр түрлі ғылым, өнер салаларындағы арнаулы сөздерді зерттейді. Лексикология ғылымы – сөзжасаммен, морфологиямен және синтаксиспен байланысады, сонымен қатар ол диалектология, стилистика, когнитивтік лингвистикамен де тығыз байланысады. Сµз грамматикада ќарастырылып зерттеледі біраќ лексикология мен грамматитканыњ єрќайсысы сµзді єр басќа т±рѓыдан алып ќарастырады, т‰рліше талдау жасайды.
Мысалы, кµр, єлеумет деген сµздердіњ грамматика ‰шін ењ басты жаќтары мыналар: кµр сµзі- етістік, оныњ ішінде сабаќты етістік, б±йрыќ райда; кейде кµмекші етістік ќызметінде де ж±мсалады (айтып кµр, жазып кµр), єлеумет-зат есім, жалпы есім, атау т±лѓада зат есімніњ жекеше т‰рі, кµптік жалѓаусызда кµптік ±ѓымды білдіре алады.
Ал лексикология б±л сµздерді тіптен басќаша жаќта ќарастырады. Лексикология ‰шін аталѓан сµздердіњ басты жаќтары мыналар: кµр сµзі белгілі дєрежеде ќара, байќа сµздермен синонимдес болады. Б±л сµз шыѓу тегі жаѓынан ќазаќ тілініњ тµл сµзі. Єлеумет сµзі халайыќ, ж±ртшылыќ, кµпшілік, халыќ деген сµздермен синонимдес болады. Ќолданылу жаѓынан алѓанда кµтеріњкі поэтикалыќ стильге тєн сµз болып табылады. Ќорыта айт ќанда, тіл білімініњ лексикология саласы сµзді біріншіден маѓынасы жаѓынан, екіншіден шыѓу тегі жаѓынан, ‰шіншіден ќарым-ќатынас жасауда ќолданылу аясы мен шењбері жаѓынан, тµртіншіден экспрессивті-стильдік сипатымен ќызметі жаѓынан, бесіншіден, сөздің сөздік құрам мен сөздік қордан алатын орны жағынан - жан-жақты ќарастырып зерттейді.
Демек, лексикология сµзді тілдіњ лексикалыќ единицасы ретінде ќарастыра отырып, оны жан-жаќты ќамтиды. Сонымен, лексикология тілдегі сµздер жєне барлыќ сµздердіњ жиынтыѓы-сµздік ќ±рам туралы оныњ жасалып ќалыптасуы жєне дамуы туралы ѓылым болып табылады.
1. Кіріспе. 2. Негізгі бµлім: а). Лексикология жєне оныњ т‰рлері мен салалары б). Лексикологияныњ тіл білімінен µзге салаларымен байланысы.
3. Ќорытынды бµлім.
Пайдаланѓан єдебиеттер тізімі:
1.
