เกือบ 2 ปี อะไร..ถึงไหน…กับพนักงานของรัฐฯ(พ.ก.ส.)

ความเป็นมา

เมื่อก่อนนั้นนักเรียนทุนของกระทรวงสาธารณสุขที่จบการศึกษาจากวิทยาลัยพยาบาล วิทยาลัยการสาธารณสุข วิทยาลัยเทคโนโลยีทางการแพทย์และสาธารณสุข จบออกมามีงานมีการทำทุกคน เป็นข้าราชการระดับ 1 ระดับ 2 หรือระดับ 3 แล้วแต่วุฒิการศึกษาที่ได้รับมาเมื่อตอนจบ ความหวังของคนที่ได้รับทุนคือเป็น “ข้าราชการ” ซึ่งเป็นอาชีพที่บรรพบุรุษปู่ย่าตายายปลูกฝังบอกต่อกันมาว่า เป็นอาชีพที่สบาย ได้เป็น “เจ้าคนนายคน” เพราะภาพที่ผ่านมาข้าราชการเป็นอาชีพที่มั่นคง มีสวัสดิการที่ดี มีหน้ามีตาในสังคม จนมีคำพูดที่ว่า “โอกาส” “อำนาจ” “อภิสิทธิ์” “อิทธิพล” อยู่คู่วงการข้าราชการตลอดมา แม้ช่วงวิกฤตเศรษฐกิจที่ผ่านมา ทั้งโรงงาน ธนาคารได้ลดพนักงานจำนวนมาก เพื่อลดต้นทุนการผลิตและบริการ แต่ข้าราชการยังไม่มีผลกระทบเท่าใดนัก อาจเพียงแค่หวั่นวิตกกับกระแสการปฏิรูปราชการบ้างเท่านั้น

นับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2543 มีนักเรียนทุนกระทรวงสาธารณสุขสำเร็จการศึกษาเตรียมตัวไปปฏิบัติงาน รวม 6,786 คน (ประกอบด้วยพยาบาลวิชาชีพ 4,049 คน พยาบาลเทคนิค 1,165 คน เจ้าพนักงานสาธารณสุขชุมชน 588 คน เจ้าพนักงานทันตสาธารณสุข 335 คน เจ้าพนักงานเภสัชกรรม 350 คน เจ้าพนักงานวิทยาศาสตร์การแพทย์ 172 คน และหลักสูตรอื่นๆ อีก 4 หลักสูตร รวม 127 คน) นอกจากนี้ มีนักศึกษาคู่สัญญาจะสำเร็จการศึกษาได้รับการจัดสรรให้ไปปฏิบัติงานในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข อีก 1,980 คน (ประกอบด้วย แพทย์ 946 คน เภสัชกร 725 คน ทันตแพทย์ 309 คน) รวมผู้สำเร็จการศึกษาที่จะเข้าทำงานในกระทรวงสาธารณสุข 8,766 คน

ที่ผ่านมานั้นนักศึกษาจะได้รับการบรรจุเข้ารับราชการทั้งหมด แต่ในปี 2543 นั้น กระทรวงสาธารณสุขมีตำแหน่งข้าราชการว่างเพียง 2,190 อัตรา จึงเสนอให้ขออัตราข้าราชการส่วนที่ขาดไปยังคณะกรรมการกำหนดเป้าหมายและนโยบายกำลังคนภาครัฐ (คปร.) เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ.2542 คปร.ประชุมพิจารณาเรื่องนี้เมื่อวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ.2543 และตอบผลพิจารณาให้กระทรวงสาธารสุขทราบในวันที่ 14 มีนาคม 2543 แจ้งไม่อนุมัติอัตราข้าราชการตั้งใหม่ให้แก่กระทรวงสาธารณสุข โดยอ้างมติคณะรัฐมนตรีเรื่องการลดขนาดกำลังคนภาคราชการ ทั้งนี้ ให้กระทรวงสาธารณสุขพิจารณาใช้อัตราว่างที่มีอยู่บรรจุแพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกรก่อน นักเรียนทุนของกระทรวงสาธารณสุขที่เหลือให้หาทางจ้างเป็นลูกจ้างของส่วนราชการ และประสานกับองค์การบริหารส่วนท้องถิ่นหาทางจ้างต่อไปด้วย

มติดังกล่าว สร้างความไม่พอใจให้แก่นักเรียนทุนกระทรวงสาธารณสุข และนักเรียนคู่สัญญามาก เพราะเป็นมติที่ทำให้เกิดการเลือกปฏิบัติอันจะมีผลต่อการทำงานร่วมกันในทีมสุขภาพ และลักษณะของมติทำให้นักเรียนทุนกระทรวงสาธารณสุขเข้าใจว่าอาจจะต้องตกงาน เพราะการกำหนดให้จ้างเป็นลูกจ้างของส่วนราชการ ยังไม่มีความชัดเจน จึงมีการรวมตัวกันหลายพันคนเดินขบวนประท้วงเป็นข่าวแพร่ออกไปอย่างกว้างขวาง

ในที่สุดมีการเจรจากันระหว่างรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี (นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ) ผู้ดูแลเรื่องนี้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข (นายกร ทัพพะรังสี) และเลขาธิการ ก.พ. สรุปทางออกคือ (1) จะรับนักเรียนทุนกระทรวงสาธารณสุข และนักศึกษาคู่สัญญาทุกคนที่จบการศึกษาในปี 2543 นี้ และที่กำลังศึกษาอยู่เข้าทำงานแน่นอน ไม่มีการลอยแพแน่ (2) จะไม่บรรจุใครเป็นข้าราชการ แต่จะจ้างให้เป็นพนักงานของรัฐในลักษณะจ้างประจำ มีอัตราค่าจ้างเริ่มต้นเท่ากับข้าราชการ และ (3) ให้มีการยกเลิกการทำสัญญานักศึกษาและนักเรียนทุนที่จะรับเข้าศึกษาใหม่ทั้งหมด ยกเว้นแพทย์ และทันตแพทย์เท่านั้น

สำหรับตำแหน่งข้าราชการที่เป็นอัตราว่างเหลืออยู่ 2,190 อัตรา ให้คงไว้ก่อน ยังไม่มีการยุบแต่อย่างใด

ทางออกข้างต้น เป็นอย่างทุลักทุเลพอสมควร เพราะขาดการวางแผนที่ชัดเจนดีพอ ขาดการปรึกษาหารือระว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและผู้มีส่วนได้เสียเพื่อคิดหาทางออกที่ดีร่วมกัน ให้วิธีการทำงานและแก้ปัญหาตามระบบราชการแบบเดิมๆ แม้ผู้สำเร็จการศึกษาทุกคนจะมีงานทำแน่นอน แต่ก็ยังคงมีปัญหาอยู่หลายประเด็นให้คิดกัน เช่น ระบบพนักงานของรัฐที่ว่านั้นเป็นอย่างไร มีความมั่นคงแค่ไหน มีความแตกต่างระหว่างนักศึกษาคู่สัญญาที่ถูกจัดสรรเข้าทำงานในกระทรวงสาธารณสุข และที่ถูกจัดสรรให้ปฏิบัติงานในส่วนราชการอื่นอย่างไร ถ้ามีความแตกต่างจะแก้ไขอย่างไร ไหนๆ ก็รับเป็นพนักงานของรัฐในลักษณะประจำใช้เงินจากรัฐบาลกลางอยู่แล้ว (แม้ว่าขัดกับนโยบายให้ลดขนาดกำลังคนภาคราชการ) ทำไมไม่เพิ่มตำแหน่งบรรจุเป็นข้าราชการไปก่อนเพราะชนบทยังขาดแคลนกำลังคนเหล่านี้อีกมาก หรือองค์การบริหารส่วนท้องถิ่นเข้มแข็งแล้ว หรือโรงพยาบาลเปลี่ยนฐานะไปเป็นองค์การมหาชนมากๆ ก็ค่อย ๆ โอนข้าราชการไป เป็นต้น

แม้ว่าเรื่องนี้ยังไม่จบลง แต่เกือบ 2 ปีที่ผ่านมาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ดำเนินการเพื่อกำหนดสิทธิ หน้าที่ และความรับผิดชอบ ของพนักงานของรัฐ หรือที่ตอนนี้ที่เรียกว่า “พนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข หรือ พ.ก.ส.” ได้มากน้อยแค่ไหนต้องติดตามกันต่อไป

จำนวนพนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ปี 2543 - 2544

จำนวนเจ้าพนักงานของรัฐที่คาดว่าจะจบในปี พ.ศ.2545 – 2548

คาดหวังอะไรกับ พ.ก.ส.

1. เนื่องจากมีภาวะวิกฤตทางการคลังของประเทศ รัฐบาลพยายามจะลดขนาดกำลังคนภาครัฐอย่างจริงจัง แต่ในบางด้าน เช่น บริการสุขภาพอนามัยยังขาดแคลนกำลังคนด้านสุขภาพไปปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่อง จึงเป็นโอกาสที่รัฐบาลจะปรับเปลี่ยนการบริหารจัดการด้านกำลังคนให้มีประสิทธิภาพสูงสุด โดยมีเป้าหมายหลักในการแก้ไขปัญหาการขาดกำลังคนในชนบทที่ห่างไกลเป็นลำดับแรกก่อนอย่างจริงจัง เข้มแข็ง และต่อเนื่อง โดยไม่อิงกับการบริหารบุคคลในระบบราชการเดิม

3. การกำหนดให้เงินเดือนและสิทธิประโยชน์ของพนักงานของรัฐเท่ากับข้าราชการ แต่ความมั่นคงในหน้าที่การงานด้อยกว่าข้าราชการ ไม่ใช่เงื่อนไขที่จูงใจมากพอให้มีการปฏิบัติหน้าที่อย่างต่อเนื่องในชนบทห่างไกล จึงจำเป็นต้องมีระบบเงินเดือนและค่าตอบแทนอื่น ๆ ที่ดีกว่า โดยเฉพาะในช่วงหมดภาระการใช้ทุนแล้ว ตลอดจนความคล่องตัว ความยืดหยุ่นในการจ้างพนักงานของรัฐ เพื่อเป็นแรงจูงใจให้มีประสิทธิภาพในการแก้ปัญหาการขาดแคลนกำลังคนในท้องที่ห่างไกลและทุรกันดารได้ การต่อสัญญาที่สั้นหรือยาวเกินไปจะมีผลต่อประสิทธิภาพของการทำงานเช่นเดียวกัน

4. ระบบพนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขจะต้องเป็นไปเพื่อการทำงานบริการในพื้นที่ที่มีความต้องการกำลังคนมาก โดยเฉพาะอย่างอย่างยิ่งในชนบทห่างไกลซึ่งในระยะยาวจะต้องดำเนินการให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนระบบบริการสาธารณสุขในภาพรวมภายใต้ทิศทางของการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น ที่จะช่วยให้การปฏิรูปปรับเปลี่ยนระบบบริการตามแนวทางกระจายอำนาจเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและเป็นประโยชน์ต่อสังคมโดยส่วนรวมมากยิ่งขึ้น

หลักแนวคิดที่ว่าด้วย พ.ก.ส.

2. เงื่อนไขการจ้างงานโดยเฉพาะเมื่อหมดภาระใช้ทุนจะต้องสามารถสร้างแรงจูงใจ และสอดคล้องกับผลงานที่ได้ performance based และต้องสามารถปรับเปลี่ยนตามพื้นที่ที่มีความขาดแคลนกำลังคนที่แตกต่างกัน ทั้งนี้เพื่อเป็นปัจจัยสำคัญที่จะช่วยให้บรรลุเป้าหมายในการกระจายกำลังคนไปยังพื้นที่ที่มีความขาดแคลนในชนบทโดยการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ

3. เพื่อให้การดำเนินการบรรลุเป้าหมายและสอดคล้องกับแนวคิดสำคัญในข้อ 1 ต้องมีคณะกรรมการกลาง (ขณะนี้หมายถึง คณะกรรมการบริหารพนักงานของรัฐทำหน้าที่เป็นคณะกรรมการกลางไปจนกว่าจะมีกฎหมายออกมาและอาจให้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการกลางขึ้นมาใหม่ได้) ซึ่งมีความเป็นอิสระในการดำเนินการ มีองค์ประกอบมาจากทุกส่วน รวมทั้งตัวแทนพนักงานของรัฐ โดยมีกระทรวงสาธารณสุขเป็นเลขานุการ เพื่อทำหน้าที่ดูแลจำนวน การกระจาย ในภาพรวมของประเทศ รวมทั้งกำหนดหลักเกณฑ์การจ้างงานและการใช้พนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยมีหน้าที่หลักในการพิจารณากำหนดจำนวนและประเภทบุคลากร สำหรับสถานบริการหรือพื้นที่ที่มีความจำเป็นต้องได้รับพนักงานของรัฐและลำดับความสำคัญ ตลอดจนแนวทางการบริหารงานพนักงานของรัฐ เช่น คุณลักษณะเฉพาะตำแหน่งพนักงานของรัฐ เงินเดือน ค่าจ้าง หลักเกณฑ์ ในการประเมินบุคคล การประเมินผลงาน สิทธิประโยชน์ อื่น ๆ เป็นต้น ทั้งนี้ โดยหลักเกณฑ์และเงื่อนไขโดยเฉพาะในส่วนของการกระจายและการโยกย้ายจะต้องมีการทบทวนปรับเปลี่ยนเป็นระยะให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงของความขาดแคลนในพื้นที่ต่าง ๆ ไม่ยึดหลักการทำกรอบความต้องการแบบตายตัว

4.ระบบการจ้างงานต้องจูงใจและมีความยืดหยุ่น ระบบจูงใจและการบริหารจัดการต้องแตกต่างจากราชการเพื่อจูงใจให้พนักงานของรัฐสามารถทำงานในชนบทได้นานขึ้น และต้องมีระบบบำเหน็จบำนาญ ขึ้นกับกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ซึ่งอาจแยกมาเป็นกองทุนเฉพาะก็ได้ โดยรัฐบาลจะต้องจ่ายสมทบอย่างน้อยเท่ากับ กบข. และให้มีสิทธิ์ได้รับบำเหน็จบำนาญ และในกรณีไม่ต่อสัญญาอันไม่ได้เกิดจากความผิดของพนักงานของรัฐ ต้องให้ได้รับเงินชดเชย เช่น เท่ากับเงินเดือนสุดท้ายคูณจำนวนปีที่ทำงาน

5. ควรมีกรอบทางกฎหมายที่ชัดเจนเพื่อเป็นกรอบแนวทางการดำเนินพนักงานของรัฐในระยะยาว

ให้อะไร ถึงไหน กับ พ.ก.ส.

คณะรัฐมนตรีได้มีมติอนุมัติให้แต่งตั้ง "คณะกรรมการบริหารพนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข" เมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2543 โดยให้คณะกรรมการชุดนี้เป็นคณะกรรมการกลาง โดยมีปลัดกระทรวงสาธารณสุขเป็นประธาน เลขาธิการ สำนักงาน ก.พ.เป็นประธานร่วม และผู้อำนวยการสำนักนโยบายและแผนสาธารณสุขเป็นเลขานุการคณะกรรมการ องค์ประกอบของกรรมการมีทั้งหมด 17 คน จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและผู้ทรงคุณวุฒิ รวมทั้งตัวแทนพนักงานของรัฐจำนวน 3 คน หน้าที่

ของคณะกรรมการชุดนี้มีดังนี้

• ประสานส่วนราชการที่เกี่ยวข้องเพื่อแก้ไขปัญหาอุปสรรคการดำเนินการของพนักงานของรัฐ
• กำกับดูแลการดำเนินการบริหารพนักงานของรัฐ ที่จะมีจำนวนมากขึ้นในอนาคต เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพต่อส่วนรวมสูงสุด
• วางแผนระยะกลาง ระยะยาว เพื่อพัฒนาให้พนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ยังคงสามารถปฏิบัติหน้าที่ในชนบท โดยเฉพาะหน่วยงานระดับล่าง ๆ ในพื้นที่ห่างไกลได้ดีกว่าระบบราชการแบบเดิมโดยมีขวัญกำลังใจที่เอื้อต่อการกระจายบุคลากรสาธารณสุขในชนบท
• หากจำเป็นต้องมีกฎหมายเฉพาะรองรับในระยะยาว ให้คณะกรรมการประสาน ผลักดัน ให้เกิดกฎหมายรองรับ โดยเฉพาะเพื่อแก้ไขปัญหาข้อขัดข้องในกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานต่อไป
• เพื่อวางหลักเกณฑ์กลางให้ อกพ.กรมในกระทรวงสาธารณสุขปฏิบัติตามหลักเกณฑ์กลางในการบริหารงานพนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขต่อไป
• แต่งตั้งอนุกรรมการดำเนินการเรื่องต่าง ๆ
• ประสานส่วนราชการที่เกี่ยวข้องเพื่อปรับปรุงแก้ไขกฎ ระเบียบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับพนักงานของรัฐ
• การพิจารณาการจัดตั้งกองทุนสำรองเลี้ยงชีพสำหรับพนักงานของรัฐ
• อื่น ๆ ตามที่ได้รับมอบหมายและเสนอ ครม. ให้ทราบเป็นระยะ ๆ อย่างน้อยทุก 3 เดือน

และเพื่อสนับสนุนให้การดำเนินการของคณะกรรมการฯ กระทรวงสาธารณสุขจึงแต่งตั้งคณะอนุกรรมการฯ รวม 4 ชุดคือ

1. คณะอนุกรรมการ ดำเนินการเรื่อง การกระจายพนักงานของรัฐ
2. คณะอนุกรรมการ ดำเนินการเรื่อง การประเมินผลการปฏิบัติงาน
3. คณะอนุกรรมการ ดำเนินการเรื่อง การยกร่าง พ.ร.บ.ระเบียบพนักงานของรัฐ
4. คณะอนุกรรมการ ดำเนินการเรื่อง การจัดระบบแรงจูงใจ

แนวคิดการกระจายพนักงานของรัฐ

คณะอนุกรรมการได้ดำเนินการเรื่องการกระจายพนักงานของรัฐ ได้กำหนดวัตถุประสงค์หลักเพื่อให้เกิดความเสมอภาคทั้งภาพรวมในการกระจายพนักงานของรัฐและข้าราชการ และแนวคิดการกระจายพนักงานของรัฐไว้ ดังนี้

แนวคิดหลักการ

1. พัฒนาแบบองค์รวม ไม่แยกส่วน

• พัฒนาการกระจายพนักงานของรัฐโดยรวมถึงการกระจายข้าราชการทุกหน่วยงาน พนักงานองค์การมหาชน และบุคลากร
• ในภาคเอกชน จะต้องใช้การกระจายพนักงานของรัฐช่วยแก้ความไม่เสมอภาคในกลุ่มอื่น (ที่ไม่ใช่พนักงานของรัฐ)ด้วย
• พิจารณาเป็นทีมงานสุขภาพ ไม่แยกส่วนรายวิชาชีพ
• การพิจารณาความเสมอภาค อาจให้พิจารณาตามความหนาแน่นต่อประชากรและความจำเป็นของพื้นที่

2.พิจารณาใช้มาตรการที่ครบถ้วน เชื่อมโยง ยืดหยุ่น

• การพิจารณาใช้มาตรการทั้งการศึกษา การจัดการกำลังคน และการใช้มาตรการทางสังคม
• ยืดหยุ่น หลักเกณฑ์ ระเบียบต่าง ๆ ให้เหมาะสมสอดคล้องกับงานและพื้นที่

3.พิจารณากลไกที่มีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง

• ให้มีคณะกรรมการกลาง เพื่อดูแลการกระจายพนักงานของรัฐ โดยมีองค์ประกอบที่มีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน
• ให้มีหน่วยงานเลขานุการของคณะกรรมการที่ทำงานประจำและต่อเนื่อง
• ให้มีแผนการทำงานที่ชัดเจน
• ให้มีการกำหนดกฎระเบียบ รวมทั้งแนวในทางปฏิบัติที่ชัดเจน

แนวคิดการประเมินพนักงานของรัฐ

ในส่วนของคณะอนุกรรมการ ดำเนินการเรื่อง การประเมินผลการปฏิบัติงาน ได้สรุปผลและเสนอแนวทางไว้ ดังนี้

ขั้นตอนในการทำงาน

ที่ประชุมได้มีการมอบหมายให้คณะอนุกรรมการฯดำเนินการจัดทำแบบฟอร์มและคู่มือแนวทางการประเมินผลการทำงานของพนักงานของรัฐฯ รายวิชาชีพ ได้แก่ แพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกร พยาบาลวิชาชีพ พยาบาลเทคนิค ทันตาภิบาล เจ้าพนักงานเภสัชกรรม เจ้าพนักงานสาธารณสุขชุมชน รวมทั้งสาขาอื่น ๆ ที่เป็นพนักงานของรัฐ นอกจากนั้น ได้มีการนำเสนอผลการจัดทำแนวทางการประเมินดังกล่าวมาอภิปรายหารูปแบบที่เหมาะสมร่วมกัน และทำการปรับปรุงแก้ไข ซึ่งสรุปแนวคิดการประเมินพนักงานของรัฐฯ เป็น 4 ประเด็น คือ

ประเมินอะไร

• ประเมินงานทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ
• ประเมินลักษณะบุคคล / จริยธรรม
• ประเมินการพัฒนาตนเองทางด้านวิชาการ
• ประเมินความพอใจของผู้รับบริการ
• ประเมินความพอใจของเพื่อนร่วมงาน

ประเมินอย่างไร

• ไม่ประเมินละเอียดมากในเชิงปริมาณ (ถ้าจะนำผลงานเชิงปริมาณไปคำนวณค่าตอบแทน ให้มีการคิดระบบภายหลังเพื่อให้ได้ข้อมูล)
• การประเมินจะใช้คณะกรรมการเป็นหลัก (เป็นคะแนน) และให้มีคณะกรรมการหลายระดับโดยให้เป็นวิชาชีพเดียวกัน ซึ่งอาจมาจากหลายสถาบันก็ได้
• มีแบบฟอร์มที่มี overall structure โดยที่แต่ละพื้นที่/หน่วยงานสามารถเลือกใช้เป็นบางรายการที่เหมาะสมกับหน่วยงานได้
• พื้นที่/หน่วยงานสามารถเลือกให้น้ำหนักของแต่ละรายการได้ตามความเหมาะสมของพื้นที่
• จะบอกวิธีการได้มาซึ่งข้อมูลประกอบการตัดสินใจของคณะกรรมการ เช่น ถ้าจะประเมินเพื่อนร่วมงานอาจต้องถามเพื่อนร่วมงานอย่างน้อยกี่คน เป็นต้น

ประเมินแล้วมีผลอย่างไร

• เพื่อใช้ประกอบการเลื่อนเงินเดือน ทุกครึ่งปี
• เพื่อใช้ประกอบการปรับค่าตอบแทนส่วนเพิ่ม (คำนวณค่าตอบแทนส่วนเพิ่ม)
• เพื่อใช้เป็น feedback ทุกครึ่งปี โดยให้มีการพูดคุยกัน โดยเฉพาะกรณี under-perform ต้องมีการพูดคุยกัน

แนวคิดการจัดระบบแรงจูงใจ

• เงินเดือน ให้อิงกับฐานเงินเดือนของข้าราชการในปัจจุบันและ top up ด้วยเลขจำนวนหนึ่ง เช่น 1.7 เป็นต้น เพื่อชดเชยกับสิทธิประโยชน์บางประการ และต้องต่อสัญญาทำงานเป็นระยะ ตัวอย่างเช่น ทุก 3 ปี หรือ ทุก 5 ปี เป็นต้น
• ค่าตอบแทน มีเงินค่าวิชาชีพและเงินค่าเวร การทำหัตถการ เช่นเดียวกับของข้าราชการ ยกเว้น ไม่มีเงินประจำตำแหน่ง
• สวัสดิการรักษาพยาบาลมีให้เฉพาะตัวพนักงานของรัฐเท่านั้น
• ความก้าวหน้า ปรับเข้าสู่ broad banding system แทนระบบ P.C. ในปัจจุบัน ตัวอย่างเช่น แพทย์แยกออกเป็น 5 ระดับ และมีเกณฑ์ขั้นต่ำในการเลื่อนตำแหน่งสู่ระดับที่สูงขึ้น· เครื่องราชอิสริยาภรณ์ เมื่อมีข้อยุติเกี่ยวกับความก้าวหน้าในตำแหน่งของพนักงานของรัฐ จะได้กำหนดหลักเกณฑ์ที่จะเสนอขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่อไป โดยจะต้องเสนอสำนักเลขาธิการรัฐมนตรีเป็นผู้พิจารณา
• กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ คณะกรรมการได้พิจารณาแล้ว เห็นควรให้เข้ากองทุนสำรองเลี้ยงชีพสำหรับลูกจ้างประจำซึ่งจดทะเบียนแล้ว (กสจ.) โดยจะประสานกับกระทรวงคลังเเพื่อจะเข้าสู่กองทุนดังกล่าว ซึ่งหลักเกณฑ์ของกองทุนดังกล่าวนั้น ลูกจ้างออกเงินสะสมร้อยละ 3 นายจ้าง (จากเงินงบประมาณของรัฐ) ออกสมทบอีกร้อยละ 3

ร่างพ.ร.บ.ระเบียบพนักงานของรัฐ

คณะอนุกรรมการฯ ได้ดำเนินการยกร่าง พ.ร.บ.ระเบียบพนักงานของรัฐฯ ร่างที่ 1 เรียบร้อยแล้ว (โดยได้มอบหมายให้ รศ.ดร.สุรพล นิติไกรพจน์ เป็นผู้ยกร่าง) และที่ประชุมได้ร่วมพิจารณาไปแล้ว 1 ครั้ง ทั้งนี้ จะได้มีการเวียนร่างฯ ดังกล่าวให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทราบและให้ข้อคิดเห็นในการปรับปรุงร่างฯ ดังกล่าวต่อไป โดยมีหลักการสำคัญ ดังนี้

• เป็นการกำหนดระบบเพื่อให้พนักงานของรัฐฯ มีสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมาย
• หลักการใหญ่ 2 - 3 เรื่อง ตามที่ ครม.มีมติไว้ เพื่อไม่ให้เหมือนกับข้าราชการและพนักงานรัฐวิสาหกิจ ไม่ใช่เป็นการทำงานประจำตลอดชีวิต จะมีการทำงานตามรอบระยะเวลาและมีการประเมินเป็นรอบ ๆ เมื่อถึงกำหนดการต่ออายุการจ้าง ต้องมีการประเมินประสิทธิภาพ
• ให้พนักงานของรัฐฯ สามารถทำงานในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น องค์กรมหาชนอิสระ และอื่น ๆ ได้
• กำหนดให้พนักงานของรัฐมีองค์กรกลางในการปฏิบัติงาน (สำนักงานคณะกรรมการพนักงานของรัฐ หรือ ก.พ.ร.)
• แม้ว่าจะมี ก.พ.ร. แต่ในเชิงการดูแลบังคับบัญชา ยังคงให้ อ.ก.พ.กรม, อ.ก.พ.กระทรวงสาธารณสุขดูแล (เมื่อ อ.ก.พ. เป็นองค์กรกลางในการดูแลการบริหารงานบุคคลของพนักงานของรัฐ กรรมการอาจไม่เข้าใจในเรื่องพนักงานของรัฐฯถ่องแท้ ต้องให้มีตัวแทนจาก ก.พ.ร.ไปร่วมประชุมด้วย โดยให้สิทธิ์พนักงานของรัฐที่ดำรงตำแหน่งระดับเดียวกันกับข้าราชการให้มีสิทธิ์เข้าเป็นคณะกรรมการ อ.ก.พ.ได้)
• ให้มีหน่วยงานธุรการดูแลระบบพนักงานของรัฐ สำนักงานขึ้นกับสำนักงานปลัดนายกรัฐมนตรี
• ถ้ามีระบบพนักงานของรัฐในกระทรวงอื่น ๆ ให้มีปลัดกระทรวงนั้น ๆ เข้าเป็นกรรมการ ก.พ.ร.ด้วย
• กรอบหลัก ๆ เช่น การบรรจุ แต่งตั้ง รักษาวินัย ดำเนินการตามวินัย จะคำนึงถึงคุณลักษณะพิเศษของพนักงานของรัฐฯ

ในรายละเอียด ร่างพระราชบัญญัติระเบียบพนักงานของรัฐ (ร่างที่ 1) ประกอบด้วย 8 หมวด 1 บทเฉพาะกาล 67 มาตรา ดังนี้

1. หมวดที่ 1 คณะกรรมการพนักงานของรัฐ
2. หมวดที่ 2 บททั่วไป
3. หมวดที่ 3 การกำหนดตำแหน่งและการให้ได้รับเงินเดือนและเงินประจำตำแหน่ง
4. หมวดที่ 4 การบรรจุและแต่งตั้ง
5. หมวดที่ 5 การเลื่อนขั้นเลื่อนเงินเดือน
6. หมวดที่ 6 การเสริมสร้างประสิทธิภาพในการปฏิบัติงานและการประเมินประสิทธิภาพ
7. หมวดที่ 7 วินัยและการรักษาวินัย การดำเนินการทางวินัย การอุทธรณ์ การร้องทุกข์
8. หมวดที่ 8 การออกจากการเป็นพนักงานของรัฐ
9. บทเฉพาะกาล

สาระสำคัญของร่าง พ.ร.บ ระเบียบพนักงานของรัฐ มี ดังนี้

หมวดทั่วไป ให้ “พนักงานของรัฐ”

หมวด 1 คณะกรรมการพนักงานของรัฐ

หมวดที่ 2 บททั่วไป

หมวดที่ 3 การกำหนดตำแหน่งและการได้รับเงินเดือนและเงินประจำตำแหน่ง

ให้เป็นไปตามที่ ก.พ.ร.กำหนด

หมวดที่ 4 การบรรจุแต่งตั้ง

หมวด 5 การเลื่อนขั้นเลื่อนเงินเดือน

และปริมาณงานการรักษาวินัย คุณธรรม จริยธรรม ตลอดจนความรู้ความสามารถ อุตสาหะในการปฏิบัติงาน ตามหลักเกณฑ์ และวิธีการที่ ก.พ.ร.กำหนด โดยให้อยู่ในดุลยพินิจของผู้บังคับบัญชา

หมวดที่ 6 การเสริมสร้างประสิทธิภาพในการปฏิบัติงานและการประเมินประสิทธิภาพ

เชิดชูเกียรติและการเลื่อนขั้นเงินเดือน

อาจพิจารณาให้มีคำสั่งให้ผู้นั้นออกจากการเป็นพนักงานของรัฐ

หมวด 7 วินัยและการรักษาวินัย การดำเนินการทางวินัย การอุทธรณ์ การร้องทุกข์

หมวด 8 การออกจากการเป็นพนักงานของรัฐ

ออกจากงานของพนักงานของรัฐให้เอาบรรดาอำนาจหน้าที่ของ ก.พ.มาใช้โดยอนุโลม

บทเฉพาะกาล

ประสงค์สมัครใจเปลี่ยนเป็นพนักงานได้จะต้องผ่านการคัดเลือกหรือการประเมินตามหลักเกณฑ์ที่ ก.พ.ร.กำหนด และการเปลี่ยนนี้ให้ถือว่าออกจากราชการเพราะเลิกหรือยุบตำแหน่งตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญ

· ให้มีการแต่งตั้ง ก.พ.ร.ภายใน 90 วัน นับแต่ พ.ร.บ.นี้มีผลบังคับใช้และ ให้มีกฎ ระเบียบ ข้อบังคับ หลักเกณฑ์ภายใน 120 วัน

สรุปผลการดำเนินการแก้ไขปัญหาที่ผ่านมา

สรุป

เกือบสองปีกับ “พ.ก.ส. หรือ พนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข” เมื่อเปรียบเทียบกับพนักงานของรัฐในส่วนของทบวงมหาวิทยาลัย จะเห็นความแตกต่างอย่างสิ้นเชิง ทั้งเรื่องค่าตอบแทน ความชัดเจนในส่วนของความก้าวหน้า สิทธิประโยชน์ต่างๆ ที่ผ่านมานั้นเป็นไปในลักษณะแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เฉพาะเรื่อง ยังไม่มีการตัดสินใจที่ชัดเจนว่าจะทำอย่างไรกับ พ.ก.ส.หรือดำเนินการให้เป็นรูปธรรมชัดเจน ทั้งการยกร่างพ.ร.บ.ระเบียบพนักงานของรัฐ การประเมินผลการปฏิบัติงาน การจัดระบบแรงจูงใจ การกระจายพนักงานของรัฐ ทั้งหมดดำเนินการถึงแค่ขึ้นตอนของการยก “ร่าง” รายละเอียดเท่านั้นเอง ยังไม่ได้ดำเนินการต่อหรือก้าวหน้าอะไรมากนัก แม้ว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้พยายามแล้วก็ตาม

อีกทั้งในเดือนเมษายนที่จะถึงนี้ก็จะมีผู้จบการศึกษาและต้องเป็นพนักงานเพิ่มขึ้นอีกจำนวนหนึ่ง และเป็นปีแรกสำหรับผู้จบการศึกษาหลักสูตร 2 ปีจากสถาบันการผลิตของกระทรวงสาธารณสุข ไม่ได้รับการบรรจุเป็นพนักงานของรัฐ ซึ่งจะเป็นแค่ “ลูกจ้างชั่วคราว” ตามสถานบริการสาธารณสุขหรือหน่วยงานอื่นที่มีเงินว่าจ้าง ซึ่งคงรับได้เพียงแค่บางส่วนเท่านั้น

ในอนาคตตามมติครม.ที่จะรองรับนักศึกษาที่อยู่ในแผนการผลิตทั้งหมด (pipeline) จะทำให้มีพนักงานของรัฐเพิ่มขึ้นเกือบ 3 หมื่นคน และเชื่อว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องคงสามารถสร้างความชัดเจน สร้างความมั่นใจเพื่อขวัญและกำลังใจในการปฏิบัติงานสำหรับพนักงานของรัฐ ในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข (พ.ก.ส.) คงไม่ปล่อยให้คนร่วม 3 หมื่นคนอยู่กับการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เฉพาะเรื่องตลอดไปเป็นแน่

เอกสารประกอบ

กองการเจ้าหน้าที่ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข รายงานการประชุมคณะกรรมการดำเนินการเกี่ยวกับการจัดสรร

กองการเจ้าหน้าที่ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. คู่มือการปฏิบัติงานเกี่ยวกับพนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข (ชั่วคราว).

2544.

กองนิติการ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. ระเบียบกระทรวงสาธารณสุข ว่าด้วยการให้ข้าราชการลาไปศึกษาและฝึกอบรมภายใน

ประเทศ พ.ศ. 2543. เอกสารอัดสำเนา ,2544.

สถาบันพระบรมราชชนก. คู่มือแพทย์คู่สัญญา. โรงพิมพ์ยุทธรินทร์ นนทบุรี,2543.

สถาบันพระบรมราชชนก. พนักงานของรัฐ : สิทธิ หน้าที่ ความรับผิดชอบ. เอกสารประกอบการบรรยายการปฐมนิเทศทันตแพทย์ เภสัชกร ใน

สังกัดสถาบันพระบรมราชชนก ,2544.

สำนักนโยบายและแผนสาธารณสุข. กรอบแนวคิดในการดำเนินการเกี่ยวกับพนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข. นนทบุรี เอกสารอัด

สำเนา ,2544.

สำนักนโยบายและแผนสาธารณสุข . เอกสารประกอบเรื่องพนักงานของรัฐ. เอกสารอัดสำเนา, 2544.

สุวัฒน์ วิริยะพงษ์สุกิจ. ข้าราชการพันธุ์ใหม่ : พนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข. วารสารโรงพยาบาลชุมชน ปีที่ 2 ฉบับที่ 4 ตุลาคม –

พฤศจิกายน 2543, หน้า 9 – 17.

กองบรรณาธิการ. ความเคลื่อนไหวในแวดวง HRD : การบรรจุนักเรียนทุนเป็นพนักงานของรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข. วารสารการ

พัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้านสุขภาพ (วพมส.). ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 (เมษายน – มิถุนายน 2543),หน้า 138-143.

http://www.moph.go.th/person