การพัฒนาระบบบริการตามโครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า โดย นายแพทย์ธำรง ทัศนาญชลี พ.บ.ว.ว.(จิตเวช) น.บ. M.P.A.

ผู้ตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข

ในปัจจุบันปัญหาสุขภาพของประชาชนมีความสลับซับซ้อนมากยิ่งขึ้น ระบบบริการสุขภาพของภาครัฐและเอกชนยังไม่สามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนผู้มารับบริการได้ทั้งหมด บริการสุขภาพยังเข้าถึกได้ยาก ขาดประสิทธิภาพและคุณภาพมาตรฐาน ทำให้ประชาชนได้รับความเดือดร้อน นอกจากนั้นระบบบริการสุขภาพเดิม ยังมุ่งเน้นการ " ซ่อมสุขภาพ " มากกว่าการ "สร้างสุขภาพ " ทำให้เกิดการใช้งบประมาณที่ไม่มีประสิทธิ์ภาพเท่าที่ควร ซึ่งเป็นที่ทราบกันโดยทั่วไปว่า งบประมาณค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพ (การรักษาพยาบาล) เพิ่มขึ้นทุกปี แต่หลังจากที่รัฐบาลได้ประกาศนโยบายการสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าแล้ว งบประมาณค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพจะเป็นงบประมาณแบบปลายปิด เพื่อให้สามรถควบคุมค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพและให้มีการใช้จ่ายที่มีประสิทธิ์ภาพสูงสุดต่อไป โดยนโยบายการสร้างหลักประกันสุขภาพมุ่งเน้นให้ความสำคัญกับการคุ้มครองด้านสุขภาพแก่ประชาชน ให้สามารถเข้าถึงบริการได้โดยสะดวก รวดเร็ว ด้วยบริการที่มีคุณภาพมาตรฐาน เป็นบริการที่ใกล้บ้าน- ใกล้ใจ เป็นระบบบริการที่ต่อเนื่อง และเป็นบริการแบบองค์รวม ที่เชื่อมโยงทั้งกาย ใจ จิตวิญญาณ และสังคม ตลอดทั้งสิ่งแวดล้อม มุ่งเน้นการดูแล "คน" มากกว่าการรักษา "โรค" แต่เพียงอย่างเดียว

ระบบบริการสุขภาพตามโครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า แบ่งได้เป็น 3 ระดับ ได้แก่

1. หน่วยบริการระดับปฐมภูมิ (CPU: contracting unit for primary care ) โครงการหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ให้ความสำคัญกับการจัดให้มีหน่วยบริการปฐมภูมิ (CPU) ให้บริการเป็นด่านแรก โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ประชาชนที่อยู่ชนบทห่างไกลทุรกันดารได้รับบริการตามสิทธิประโยชน์ที่เท่าเทียมกับบริการในเขตเมือง ด้วยความสะดวก และรวดเร็ว มีคุณภาพมาตรฐาน มีแพทย์/พยาบาล เป็นผู้ให้บริการและมีเจ้าหน้าที่สาธารณสุขอื่นร่วมเป็นทีมงานบริการที่เป็นบริการที่ผสมผสานทั้ง 4 มิติ โดยมีจุดให้บริการใน/นอกสถานพยาบาล ซึ่งหมายรวมถึงโรงพยาบาลชุมชน ศูนย์บริการสาธารณสุขของเทศบาล โรงพยาบาล/คลีนิกเอกชน ที่มีแพทย์ปฏิบัติงานประจำ ไม่น้อยกว่า 56 ชั่วโมง/สัปดาห์ สามารถขึ้นทะเบียนเป็นหน่วยบริการปฐมภูมิได้ หรือเรียกเป็น Main Contractor สำหรับสถานีอนามัย เป็นหน่วยบริการปฐมภูมิรอง (Sub - Contractor) ภายใต้เครือข่ายของโรงพยาบาลชุมชนหรือโรงพยาบาลศูนย์/โรงพยาบาลทั่วไป ในจังหวัดนั้นๆ

2. หน่วยบริการระดับทุติยภูมิ (CUS: contracting unit for secondary care) หมายถึง หน่วยงานที่ให้บริการผู้ป่วยในเป็นหลัก ซึ่งรับการส่งต่อผู้ป่วยมาจากสถานพยาบาลระดับต้น ได้แก่ โรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลทั่วไป และโรงพยาบาลมหาวิทยาลัย รวมถึงโรงพยาบาลเอกชนที่สนใจจะเข้าร่วมเป็นเครือข่ายทุติยภูมิ

3. หน่วยบริการระดับตติยภูมิ (CUT: contracting unit for Tertiry Care) หมายถึงบริการเฉพาะทางที่ใช้เทคโนโลยีสูง ได้แก่โรงพยาบาลเฉพาะทาง โรงพยาบาลศูนย์ โรงพยาบาลทั่วไป และโรงพยาบาลมหาวิทยาลัย หรือโรงพยาบาลเอกชน ซึ่งได้รับการส่งต่อผู้ป่วยมาจากสถานพยาบาลระดับทุติยภูมิ

1. เป็นการจัดบริการที่ยึดผู้รับบริการเป็นศูนย์กลางเป็นหลัก (People Center) ประชาชนเข้าถึงบริการได้โดยสะดวก เป็นที่ปรึกษาด้านสุขภาพ สามารถดูแลประชาชนทุกกลุ่มอายุและทุกกลุ่มโรคได้ตามมาตรฐาน

2. เป็นการจัดบริการที่ดูแลสุขภาพประชาชนอย่างต่อเนื่อง (Ongoing Care) รู้จักประชาชนผู้รับบริการ ประชาชนรู้จักผู้ให้บริการ มีการดูแลตั้งแต่ยังไม่ป่วย ดูแลเมื่อป่วย จนถึงการตาย

3. เป็นการจัดบริการที่ดูแลสุขภาพประชาชนอย่างผสมผสาน ตามความจำเป็นของผู้รับบริการ ที่เกี่ยวข้องกับ กาย จิต สังคมและเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้อง

4. เป็นหน่วยบริการที่ส่งต่อและเชื่อมโยงกับบริการอื่นๆ ที่จำเป็นได้อย่างรวดเร็วและทันการณ์

การจัดหน่วยบริการปฐมภูมิที่พึงประสงค์ของเขต 7 ปี 2545

 

 

สำหรับสถานีอนามัยที่ยังไม่ได้จัดเป็นหน่วยบริการปฐมภูมิในปีแรก เครือข่ายบริการ (Main Contractor ) ต้องจัดให้มีการพัฒนาเจ้าหน้าที่สถานีอนามัยให้มีความรู้ด้านเวชปฏิบัติครอบครัว การตรวจรักษาโรคง่ายๆ ในเบื้องต้น การให้บริการเยี่ยมบ้านและการสำรวจแฟ้มอนามัยครอบครัว เพื่อวิเคราห์ปัญหาสุขภาพและวางแผนแก้ไขปัญหาโดยชุมชนมีส่วนร่วม เพื่อให้มีศักยภาพในการปฏิบัติงานทั้งบริการตั้งรับและบริการเชิงรุกที่มีประสิทธภาพมากยิ่งขึ้น โดยแต่ละเครือข่ายบริการควรกำหนดเป้าหมาย ในการพัฒนาเจ้าหน้าที่สถานีอนามัยให้มีศักยภาพสูงขึ้น รวมทั้งการสนับสนุนบุคลากร วัสดุ ครุภัณฑ์ ให้เพียงพอต่อการให้บริการ ภายใต้การกำกับ ดูแลของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ในถานะผู้ซื้อบริการ (Purchaser ) ซึ่งต้องรักษาผลประโยชน์ให้แก่ประชาชนมากขึ้นตามนโยบายการสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า