30 บาทรักษาไม่ได้ทุกโรค
โดย รศ.น.พ.สังคม จงพิพัฒน์วณิชย์ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

---

1.งบประมาณไม่เพียงพอ เคยมีการประมาณการไว้ว่า ถ้าจะดำเนินการโครงการนี้ รัฐบาลต้องมีงบประมาณสนับสนุนเพิ่มขึ้นจากเดิมหลายหมื่นล้านบาท แต่รัฐบาลก็พยายามบอกว่า "ไม่มีปัญหา" และพยายามผลักดันให้เริ่มโครงการและขยายโครงการตามสัญญาที่ได้หาเสียงไว้ ทั้งๆ ที่ในยามนี้ เศรษฐกิจของประเทศและของโลกตกอยู่ในภาวะวิกฤต โอกาสที่รัฐบาลจะสามารถหาเงินมาสนับสนุนโครงการนี้จึงเป็นไปได้น้อยมาก ในขณะนี้โรงพยาบาลส่วนใหญ่ที่กำลังดำเนินการกันอยู่ต้องชักเนื้อ ใช้เงินทุนหมุนเวียนของโรงพยาบาลออกมาใช้จ่าย ซึ่งถ้ายังเป็นเช่นนี้ไปเรื่อยๆ อีกไม่ช้าไม่นานโรงพยาบาลทั้งหลายก็จะขาดเงินทุนในการดูแลผู้ป่วย ถึงตอนนั้นผลเสียที่แท้จริงก็จะตกอยู่กับคนไข้ทุกคน ถ้าหากโรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลเหล่านั้นต้องหยุดดำเนินการ หรือต้องลดคุณภาพในการดูแลรักษาผู้ป่วย

2.การไม่ยอมส่งต่อคนไข้ โดยหลักการหรือตามปกติที่หมอทั้งหลายปฏิบัติกันอยู่แล้วนั้น ถ้าหากคนไข้ที่โรงพยาบาลชุมชนตามอำเภอต่างๆ มีอาการหรือปัญหาหนัก เกินขีดความสามารถของหมอหรือสถานพยาบาลแห่งนั้น ก็จะได้รับการส่งตัวไปยังโรงพยาบาลประจำจังหวัด หรือโรงพยาบาลศูนย์ หรือโรงพยาบาลในสังกัดทบวงมหาวิทยาลัย เพื่อการดูแลรักษาโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญต่อไปตามความเหมาะสม แต่เนื่องจากตามหลักของโครงการ 30 บาท โรงพยาบาลแรกที่ผู้ป่วยขึ้นทะเบียน จะต้องเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่เกิดขึ้น ถ้าหากมีการส่งตัวผู้ป่วยไปรักษาที่โรงพยาบาลประจำจังหวัด หรือโรงพยาบาลศูนย์ หรือโรงพยาบาลในสังกัดทบวงมหาวิทยาลัย ซึ่งส่วนใหญ่แล้ว การรักษาคนไข้ที่หนักหรือมีปัญหาซับซ้อนนั้นมีค่าใช้จ่ายสูง ประกอบกับปัญหาเรื่องงบประมาณที่รัฐบาลสนับสนุนไม่เพียงพอ จึงทำให้เกิดภาวะค่าใช้จ่ายสูงจนโรงพยาบาลแห่งแรกไม่สามารถรับภาระได้ จึงเกิดปัญหาเรื่องการไม่ส่งตัวผู้ป่วย หรือส่งตัวช้า หรือแม้กระทั่งการงดจ่ายยาที่มีราคาแพงมาก ดังที่เป็นข่าว ตัวอย่างเช่น โรงพยาบาลแห่งหนึ่งส่งตัวผู้ป่วยไปยังโรงพยาบาลอีกแห่งหนึ่ง เพื่อค้นหาสาเหตุของโรค แต่พอทราบค่าใช้จ่าย โรงพยาบาลแห่งแรกก็ขอตัวผู้ป่วยกลับ โดยไม่ทันได้ตรวจค้นหาสาเหตุของโรคนั้น...พยาบาลของโรงพยาบาลแห่งหนึ่งบอกกับคนไข้โรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวว่า ยารักษาโรคมะเร็งของโรงพยาบาลไม่ดี ให้ไปรักษาที่โรงพยาบาลอีกแห่งหนึ่ง โดยหมอไม่เขียนใบส่งตัว เพื่อที่โรงพยาบาลแห่งแรกนั้นจะได้ไม่ต้องรับภาระค่ารักษาพยาบาล ประมาณ 1 แสนถึง 3 แสนบาท ต่อผู้ป่วย 1 ราย โรงพยาบาลแห่งหนึ่งโทร.กลับไปถามโรงพยาบาลต้นสังกัดว่า จะรับผิดชอบค่าผ่าตัดคนไข้ที่ส่งต่อมาหรือไม่ โรงพยาบาลในสังกัดกระทรวงสาธารณสุขหลายแห่งไม่ส่งตัวผู้ป่วยมารับการรักษาตัวที่โรงพยาบาลสังกัดทบวงมหาวิทยาลัย ก็เพราะปัญหาเรื่องค่าใช้จ่าย ผู้ป่วยหลายรายร้องเรียนว่า โรงพยาบาลเอกชนบางแห่งจ่ายยาในโครงการเป็นคนละชนิดกับยาที่ได้รับเมื่อผู้ป่วยจ่ายเงินค่ารักษาพยาบาลเอง จะเห็นได้ว่า ปัญหาดังกล่าวที่เกิดขึ้นทำให้คนไข้ "ฟ้องหมอ" นอกจากนี้ หมอกับหมอก็เริ่มมีปัญหาในการทำงาน ระบบการส่งต่อที่มีปัญหาไม่ได้เกิดจากตัวหมอหรือบุคลากรสาธารณสุขเป็นต้นเหตุ แต่เกิดจากการขาดแคลนงบประมาณ และนักการเมืองที่ผลักดันโครงการ 30 บาท เพื่อสร้างผลงาน โดยไม่คำนึงถึงความพร้อม และผลกระทบที่จะเกิดขึ้น จึงใคร่ขอวิงวอนผู้ป่วยและญาติทั้งหลายที่พบปัญหา ขออย่าได้ฟ้องหมอ หรือเอาเรื่องกับหมอที่พยายามดูแลผู้ป่วยอย่างเต็มความสามารถเลย แต่ขอให้ไปเรียกร้องเอากับนักการเมืองที่กำหนดนโยบาย เนื่องจากหมอนั้นต้องกลายเป็น "แพะรับบาป"... เป็น "มิสเตอร์เยส" ทำงานกันด้วยความอึดอัด ไม่กล้าคัดค้าน

3.ปัญหาของระบบสาธารณสุข เนื่องจากระบบสาธารณสุขเดิมจะเน้นแพทย์เฉพาะทางมากเกินไป แต่ระบบใหม่จะเน้นการบริการระดับต้น ซึ่งต้องอาศัยแพทย์ทั่วไปหรือแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว (FAMILY PHYSICIAN) มากกว่า ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงจากระบบเดิมมาเป็นระบบใหม่จึงต้องอาศัยเวลาในการปรับเปลี่ยน มิฉะนั้น ก็จะทำให้เกิดปัญหาในการทำงาน เนื่องจากความไม่พร้อมทางด้านกำลังและศักยภาพของบุคลากร ตัวอย่างเช่น โรงพยาบาลศูนย์ของจังหวัดแห่งหนึ่งให้หมอผู้เชี่ยวชาญด้านโรคหัวใจไปออกตรวจบริการระดับต้น ณ สถานบริการสาธารณสุขอำเภอ หรือแม้กระทั่งในโรงพยาบาลนั้นเอง จนทำให้หมอหัวใจนั้นไม่มีเวลาที่จะใช้ความรู้ความสามารถที่มีอยู่ในการจัดตั้ง "ศูนย์รักษาผู้ป่วยโรคหัวใจ" เมื่อเป็นเช่นนั้นผู้ป่วยโรคหัวใจในจังหวัดนั้นหรือจังหวัดใกล้เคียงก็จะต้องเสียโอกาสเสียเวลาเดินทางหรือถูกส่งตัวเข้าไปรักษาที่โรงพยาบาลในกรุงเทพฯ ซึ่งจะไม่สอดคล้องกับหลักการเดิมที่จะให้มีระบบส่งต่อที่ดีและพัฒนาศักยภาพของโรงพยาบาลประจำจังหวัดให้เป็นที่พึ่งของโรงพยาบาลชุมชนที่ตั้งอยู่ตามอำเภอ และให้โรงพยาบาลศูนย์ หรือโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยตามภาคต่างๆ ของประเทศเป็นที่พึ่งของโรงพยาบาลประจำจังหวัด เพื่อสกัดกั้นไม่ให้คนไข้แห่ทะลักเข้ามารักษาตัวที่โรงพยาบาลในกรุงเทพฯ จะเห็นได้ว่า โครงการ "30 บาท รักษาทุกโรค" มีปัญหา เนื่องจากความไม่พร้อมของคนและระบบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเงินงบประมาณ เนื่องจากโครงการนี้ทำให้คนไข้ที่พอจะมีกำลังจ่ายได้ ไม่ต้องจ่าย แต่รัฐกลับต้องหาเงินมาสนับสนุนแทน ซึ่งเป็นไปไม่ได้ หรือได้น้อยมาก เพราะแม้แต่ประเทศที่ร่ำรวยอย่างสหรัฐอเมริกาเอง คนไข้ที่จ่ายเงินประกันสุขภาพเป็นรายปียังได้สิทธิประโยชน์ในการรักษาดูแลขั้นพื้นฐานระดับหนึ่ง ไม่ครอบคลุมทุกโรค และต้องจ่ายเงินเพิ่มเติมในกรณีโรคที่ซับซ้อนและมีค่าใช้จ่ายแพง คงถึงเวลาแล้วที่รัฐบาลจะต้องกล้าพอที่จะยอมรับความจริง และหาทางแก้ไข ก่อนที่ปัญหาทั้งหลายจะทับถมมากขึ้น จนทำให้ระบบสาธารณสุขของประเทศเสียหาย เข้าทำนองที่ว่า "คิดผิด คิดใหม่ได้"