ลักษณะทางพฤกษศาสตร์: ขันทองพยาบาทเป็นไม้ต้นขนาดเล็ก สูง 5-8 ม. ใบเดี่ยว เรียงสลับระนาบเดียว กว้าง 3-8 ซม. ยาว 8-25 ซม. ก้านใบยาว 0.3-0.4 ซม. แผ่นใบบางคล้ายกระดาษ รูปขอบขนาน หรือรูปขอบขนานแกมรูปหอก โคนใบรูปลิ่ม หรือป้าน ปลายเรียวแหลม ขอบเรียบ ผิวใบเกลี้ยงที่ด้านบนเป็นมัน สีเขียวเข้มกว่าด้านล่าง ดอกแยกเพศร่วมต้น ดอกช่อแบบช่อกระจุก ดอกย่อยมีก้านดอกทั้งสองข้างเท่ากัน ขนาดเล็กกว่า ดอกย่อยที่ตรงกลางช่อ ดอกเพศผู้ขนาดเล็ก ก้านช่อยาวประมาณ 0.5 ซม. หรือเกือบไม่มีก้าน ก้านดอกย่อยยาวประมาณ 0.5 ซม. ดอกย่อยกว้างประมาณ 0.5 ซม. ยาว 0.7 ซม. วงกลีบรวมประกอบด้วยจานฐานดอกเชื่อมกันเป็นรูปถ้วย สีขาว มีต่อจำนวนมาก ส่วนปลายแยก 5 แฉก สีเขียว เกสรเพศผู้จำนวนประมาณ 40 อัน แทรกอยู่ที่ฐานดอก เกสรเพศเมียไม่มีหรือฝ่อ ดอกเพศเมียขนาดเล็กเท่ากับดอกเพศผู้ก้านช่อดอกก้านดอกย่อย และขนาดของดอกย่อยมีขนาดเท่ากับดอกเพศผู้วงกลีบรวมลักษณะเดียวกับดอกเพศผู้ ยกเว้นมีเกสรเพศผู้เป็นหมันแทรกที่ฐานดอก และเกสรเพศเมียจำนวน 1 อัน อยู่เหนือวงกลีบ ผลมีเนื้อจำนวนหลายเมล็ด รูปค่อนข้างกลม มี 6 ช่อง เส้นผ่าศูนย์กลางผล 2-4.2 ซม. ก้านผลยาว 0.7-1 ซม. สีเขียวเมื่อเจริญเต็มที่สีส้ม มี 6 เมล็ด