Knotter

Knotter is een typische Leidse achternaam die al in de 13de eeuw in de archieven opduikt. De naam 'Knotter' is in die archieven zo hier en daar verbasterd tot: Knotters, Knotten, Knotte, Cnotter, van Knotter, Knopper, Knoppert, Knoter.... 

Betekenis
1. Gezien de belangrijkste nijverheid van Leiden is het aannemelijk dat de naam Knotter ontleend is aan de lakenindustrie. Het oprollen van wol op een knot, het knotten van wol, zou wel eens gedaan kunnen worden door een Knotter. Voor meer informatie over Leiden Textiel stad verwijs ik u naar de home page van Joop Pison.
2. Een andere mogelijkheid is dat de naam te maken heeft met het knotten van wilgen, dit wordt gedaan door knotters.
3. De naam duikt ook op in 11-12de eeuw in zuid Duitsland en Sudetenland (8). Hier wordt ervan uit gegaan dat de naam te maken heeft met het knopen van visnetten.

De familie Knotter bestaat uit minimaal 7 takken, waar tussen tot nu toe nog geen verband is gevonden. Allen stammen uit Leiden en zijn van daaruit verder over het land (wereld) verspreid:

1. De Warmoezeniers-tak uit Leiderdorp
2. De Rapenburg-tak
3. De schippers- en/of de gereformeerde-tak uit Levendaal
4. De Doopgezinde-tak
5. De gereformeerde kraammoeder-tak
6. mogelijk schippers-tak
7. Laken tak
   

De takken 2 tot en met 5 worden uitgebreid beschreven door R. M. Benata Hengstmengsel-Koopmans (1). Teksten aldaar zijn hieronder samengevat.

1. De stamvader van de warmoezeniers-tak is Cornelis Leendertzoon Knotter. Het waren groentenkwekers (warmoezeniers) in Leiderdorp en mogelijk in de Knotterpolder (afb van bron 7: 94kB) (afb van bron 6: 183kB). De belede godsdienst in de laatste 2 eeuwen was Nederlands Hervormd. Alle levende Knotters die ik tot nu toe ben tegen gekomen stammen van deze tak.
Het is zelfs zo dat alle levende Knotters (tot nu toe ons bekend) af stammen van dezelfde Jan Huibert Knotter (1766) en Willemijntje Reedenburg (1763). De Knotter voorouders van Jan Huibert hadden maar een vitale doorgaande mannelijke lijn. In alle verschillende aftakkingen van Jan Huijbert gelooft men dat Knotter afstamt van Hugenoten. Dit is niet waar. De voorouders van Willemijntje zijn mogelijk Hugenoten of reformisten die onder andere uit Tourcoingen, Arras en Bohain gevlucht zijn. Zij zijn na hun vlucht als familie nog enkel generaties bij de Waalse kerk aangesloten geweest. Jan Huibert en Willemijntje hadden twee zonen, Dirk en Jacobus, die voor verdere Knotters zorgden.

+ Dirk die trouwde met Elisabeth Fontein gaven drie takken: de 'Meindert Huibert', 'Jan Huibert' en de 'Dirk' tak. Namen die tot op heden in die families zijn gebleven. De Meindert Huibert tak bleef nog lang een familie van tuinders, maar brengen wat ambtenaren in Den Haag voort. Opmerkelijk aan de Jan Huibert tak is de sterke verfransing in de 19de eeuw en conversie naar het katholicisme. De Dirk tak blijft erg smal en het beroep van tuinder werd omgezet naar beroep van meer technische aard.
+ Jacobus die trouwde met Johanna Magdalena de Vroede gaven twee takken: de 'Johannes Jacobus' en de 'Willem Fredrik' tak. De Johannes Jacobus tak bevat veel emigranten met veel nakomelingen, Knotters en niet Knotters, in Amerika. In deze tak gingen enkele zonen naar de Koninklijke Marine. Naast het vak van smid leverde de Willem Fredrik tak veel muzikanten of gerelateerde beroepen te doen met piano's. De Haarlemse Knotter horen tot deze tak.

Er is ook nog sprake van een Delfse lijn die dood schijnt te lopen waarvan Lodewijk Jacobszoon Knotter (achterkleinkind van Cornelis Leendertzoon Knotter) de stamvader is.

Voorkomen
Deze tak komt voor in genealogie van Nieuwenburg, Kruysse, Imrie-Wampach, Beijs en....

2. De Rapenburg-tak is een rijke familie van regenten. Claes Janszoon Knotter (geboren ongeveer 1485) is de oudst bekende hiervan. Ze waren woonachtig op het Steenschuur en aan het Rapenburg waar ze een gedeelte van het oude klooster-Roma-complex (dit lag op de hoogte van het de huidige nrs 35-57) bezaten. Kerkelijk waren ze ruimdenkende en stonden lutherse, doopsgezinde en remonstrantse kerkelijke bijeenkomsten toe in hun complex woningen. Ze waren werkzaam in de lakennijverheid en verschillende van deze Knotters waren Leden der Veertigraad. Het is deze familie die twee familiewapens voerden. Het hier (bron 6: 48kB) weergegeven wapen werd gevoerd door veertigraden Jan Claeszoon, Jan Adriaenszoon en Cornelis Adriaenszoon Knotter. Het is in zwart met een zilveren keper en drie zilveren luipaardskoppen. Jan Janszoon Brouwer, alias Knotter voerde een afwijkend wapen, waarbij de luipaardkoppen zijn vervangen door hop (ingredient van bier).

3. De Schippers-tak en de Gereformeerde-tak werden in bron 1 nog als twee aparte takken genoemd. Echter het blijkt dat de gereformeerde tak zeer veel schippers telde en dat er wat overlap is (getuige en leden van de 'andere' tak). Het blijkt dat beide samen komen bij Jan Janszoon Knotter (geboren ongeveer 1560). De gereformeerde-tak van velleploters en lijndraaiers waren kleine zelfstandige die woonden op het Levendaal, de Hogewoerd en de Zijdgracht. De schippers, vermeld als schippersgezel, schippersknecht, schuitvoerder op het Utrechtse veer en schipper op Rotterdam, woonden aan het Amsterdamse Veer, Kuipersteeg, Diefsteeg en de Mandemakerssteeg. Ook in de Schippers-tak werd gereformeerd getrouwd.
Deze lijn komt uit in kwartierstaat van Smagge, Helden en mogelijk Knopper.

4. De Doopsgezinde-tak is een familie van zelfstandige ondernemers in de textielnijverheid en waren linnenwevers, fusteindrapiers (fustein is een soort textiel en een drapier is een ondernemer) en koopman in wol. Oudst bekende is Jan Adrieanszoon Knotter (geboren ongeveer 1555). Ze behorende tot de 'brede burgerij' en woonden op de Voldergracht, de Pieterskerkstraat en de Hooigracht. De Doopsgezinde Gemeente splitste zich halverwege de 16de eeuw af van de Rooms-Katholieke Kerk. De Knotters van deze tak waren Predikant, Vermaners en Dienaars van het Woord.

5. De Kraammoeders-tak is een familie van zelfstandige ondernemers en werkten als warmoeseniers, bakker en schippers. Gijsbert Ghijsbrechtszn Knotter (geboren ongeveer 1560) is oudst bekende. Ze woonden op de Breestraat, Hogewoerd en Haarlemmerstraat. Alhoewel een groot gedeelte van de vrouwen lid van het College van Vrouwenkraammoeders tot de regentenstand behoorden, was het merendeel gehuwd in de 'Brede Burgerij'. Leden van het college dienden de gereformeerde staatsgodsdienst te belijden en het spreekt voor zich dat deze Knotter-tak ook gereformeerd was.

6. Onbekende tak schuitvoerders met eerst bekende Adriaen Janszoon Knotter (geboren ongeveer 1560). Hij had een broer Jan die schuitvoerder was op Rotterdam. Is er een relatie met de schipperstak?

7. De Haagse tak met eerst bekende Jan Jans Knotter, die geboren (ongeveer 1640) en gehuwd was in 's-Gravenhage. Jan's kinderen waren schippers waarvan de meeste in 's-Gravenhage en twee in Leiden geboren waren. Deze tak zou dus ook heel goed een verband met de schipperstak kunnen hebben. Komt nog eind 19de begin 20ste eeuw voor in Leiden en komt voor in kwartierstaat van Martijn.

D. Martin Knotter
 

Meer informatie is welkom! :

[email protected]

Enkele bronnen:
1. R. M. Benata Hengstmengsel-Koopmans "Een doopsgezinde familie te Leiden rond 1600. Fragment genealogie Knotter', in Ups en Downer (Leiden, 1985) p. 35.
2. Stamreeks gepubliseerd door L.P. van der Meij in....
3. Stamreeks samengesteld door M. H. Knotter te Eindhoven (private commun.).
4. Stamreeks samengeteld door A. P. Knotter te Leiden (private commun.).
5. Stamreeks fragmenten door P. A. Knotter te Blokker (private commun.).
6. Foto is een glas-in-lood plaatje in gestuurd door Annique Knotter
7. Ingestuurd door Hans Knotter verkregen uit archief hoogheemraadsschap van Rijnland.
8. Gerhard Knotter  (private commun.).