Sinds Delors in april '89 zijn rapport uitbracht voor verdere monetaire integratie en in '92 het Verdrag van Maastricht met zijn beruchte kriteria werd afgesloten, is heel wat veranderd. De globale aanval van de burgerij op de verworvenheden van de Europese arbeidersklasse was ingezet, maar in '93 duwden de uitslagen van referenda in Denemarken en Frankrijk reeds met de feiten op de neus dat delen van diezelfde arbeidersklasse deze sociale slachting niet zouden aanvaarden.
Door Eddy Decreton
Sindsdien zijn slogans tegen Maastricht gemeengoed geworden in tal van bewegingen: de Italiaanse mobilisaties die in '94 de Berlusconi-regering ten val brachten, de enorme Franse openbare dienstenstaking eind '95, de bewegingen van Griekse boeren en recenter Franse en Spaanse vrachtwagenchauffeurs, de akties in de Duitse openbare diensen en recenter tegen de fusies in de metaalsektor,... Gemeenschappelijk is dat in bijna elk geval de strijd in een patstelling of een gedeeltelijke overwinning eindigde.
De redenering van de burgerij en de politieke wereld, inklusief de sociaal-demokratie en "centrum-linkse" regeringen (Prodi in Italië), is de volgende: het proces van globalisering in de wereldekonomie is onstuitbaar, Europa dreigt hier verliezende partij te worden en dus is een verdere stap in de Europese integratie onvermijdelijk.
Hierin vormt een monetaire unie het sleutelstuk vermits de VS en Japan nu eenmaal nationale staten zijn met één munt. Om monetaire stabiliteit van die ene munt te garanderen (met hierin overwicht van de Duitse Mark) zijn onpopulaire maatregelen nodig. Unice (de Europese werkgeversorganisatie) "bewondert de regeringen" via woordvoerder Tyskiewicz omdat ze die willen nemen.
We zullen deze logika nu eens stapvoets onder de loep nemen. Maar stellen we eerst vast dat precies op dit moment (1/5/=97) het triomfalisme van de burgerij opnieuw enkele deuken gekregen heeft:
* De Britse Labourleider meldde op 1 april (de eerste kampanjedag voor de verkiezingen) aan zakenlui in Derby (zijn doelgroep) dat ook een Labourregering niet zal toetreden tot een wankele muntunie waarvan hij de start in '99 niet eens zeker acht, een referendum moet gelijk hoe de zaak bekrachtigen.
* De Duitse motor van Maastricht is zelf niet in staat om de kriteria te halen en begint "versoepeling" voor te stellen.
* De affaire Renault brengt voor het eerst de mogelijkheid van een werkelijke Europese strijddynamiek naar voor wat onmiddellijk ook de Belgische regering de mond vol doet hebben over de noodzaak van een "sociaal Europa".
Bij de top 500 van de Europese bedrijven (Fin. Ekon. Tijd, 12/9/96) vinden we 150 Duitse ondernemingen. Bij de top 20 zijn er 9 Duitse (2 meer dan vorig jaar) en telkens 2 Franse, Italiaanse, Britse, Zwitsers een Brits-Nederlandse firma en 1 puur Nederlandse.
In de bank-en verzekeringssektor domineert opnieuw Duitsland (gevolgd door Frankrijk en Zwitserland). Bij de top 20 der banken gaat dit om 8 Duitse, 6 Franse en 3 Zwitserse ondernemingen.
Met Daimler-Benz, Siemens, VW, Veba, Deutsche Telekom, Edeka en Tengelmann weegt Duitsland dus zwaar door in de Europese schaal.
Europese multinationals koncentreren net zoals hun Amerikaanse en Japanse konkurrenten een leeuwenaandeel van hun aktiviteiten op hun thuisfront, voor Europese multinationals moet men natuurlijk ook gans Europa als "achtertuin" bekijken. Zo vaderlandsl oos (en dus zogezegd ongenaakbaar) zijn de multinationals dus niet, zoals de mythevorming rond globalisering ons wil doen geloven.
Het overwicht van het Duitse kapitaal zien we ook in het gewicht van de Duitse munt binnen de ECU-korf (één ECU bestaat uit 32,68% DM naast bvb. 20,79% Franse F.; 11,17%, en 10,21% Gulden) en in de koppeling van een aantal Europese munten (BF, Gulden, Oostenrijkse Shilling) aan de DM.
Traditioneel is de Duitse politiek gekenmerkt door:
* Een pro-Europese houding, gebaseerd op een Duits overwicht of een Frans-Duitse as. Die laatste komt echter flink onder druk te staan naarmate de rechtse Franse regering het vuur aan de schenen wordt gelegd door de anti-Maastrichtgevoelens zowel van de akties van de arbeidersbeweging als vanuit rechtse (en uiterst-rechtse) nationalistische hoek.
* Sinds hun ervaring met de hyperinflatie in '23 en de invloed hiervan op de overwinning van Hitler zit de Duitse burgerij met een politiek trauma rond de nood aan een stabiele munt. Dat maakt de Bundesbank tot één van de meest konservatieve monetaire instellingen ter wereld. Deze angst vertaalt zich ook op Europees monetair vlak. Het gevolg is dat gekozen wordt voor de deflatoire politiek: om de munten niet te doen stijgen, beperkt men de koop kracht, de vraag en vooral dus de vraag die uitgaat van de openbare sektor: Duitsland zou 1400 miljard moeten besparen om de Maastrichtnorm voor de omvang van de openbare schuld te behalen!
* De Duitse burgerij is de enige die in geval van nood op een andere oplossing kan terugvallen: een "middeleuropese" Duitse Markzone met sterke uitbreiding naar het Oos ten toe, gebaseerd op een net van "satellietstaten": Benelux, Oostenrijk, Denemarken, Polen, Tsjechië, Kroatië, Slovenië,... maar hiertegenover staat dat dit neerkomt om een zware politieke nederlaag voor de Europese en Duitse burgerij die hierbij hun voornaamste politieke projekt zou zien kelderen.
Het wereldkapitalisme speelt zich af in een beperkt deel van de aardbol: de triade (Europese Unie, Japan en de VS) neemt met 14% van de wereldbevolking 75% van alle investeringen voor zich. Nemen we er nog de 9 snelst groeiende andere landen en de 9 Chinese provincies (waarin het Chinese "mirakel" zich voltrekt) dan zien we dat 28% van de wereldbevolking leeft in een zone waarin 92% van de investeringen plaatsgrijpen. M.a.w. 72% van de wereldbevolking is van de huidige wereldekonomie uitgesloten. De wereld die onder het kapitalisme één wordt, gaat voorbij aan het gros van de mensheid.
Bij de 10 grootste multinationals ter wereld (o.b.v. buitenlandse bezittingen, bron: VN World Investment Report '95) vinden we er 5 uit de VS en 4 uit Japan. De enige uitzondering vormt de grootste van allen Shell, die ondanks zijn Nederlands/Britse origine samen met Unilever (weeral Nederlands/Brits) als een echter wereldburger kan beschouwd worden. Nogmaals blijkt dat de topmulti's (maar nu op wereldvlak) niet vaderlandsloos, maar ook niet Europees zijn.
Maar Europa scoort vanuit kapitalistisch oogpunt op andere vlakken:
* Met zijn 350 miljoen konsumenten vormt de EU (+ randgebieden) de grootste een-gemaakte markt in vergelijking met VS + Canada (275 miljoen) en Japan (125 miljoen).
* Ook in de wereldhandel vormt de EU de grootste pool
* Tenslotte vormt Europa ook de grootste produktiezone ter wereld met zijn ongeveer 8400 miljard $ BNP, 20% meer dan in de VS.
Het probleem met de Europese kapitalisten bestaat nu precies uit het feit dat Europa geen politieke en ekomische eenheid vormt, maar dat elke staat op zich niet in staat is om een uitweg te vinden.
Sinds de jaren '70 verkeert de wereldekonomie in een stagnerende fase. Sinds '92 komt men niet echt uit de recessie. Zelfs de huidige "groei"(waarbij de met schorsing bedreigde werklozen en de massale kontingenten afgedankte werknemers zeker hun bedenkingen zullen hebben) ligt in Europa met gemiddeld 1,5% lager dan in de VS of Japan. Als binnenkort de wereldekonomie weer omslaat in een reële inzinking (ook binnen lange neergaande periodes schommelt de konjunktuur nog) dan zou Europa de klap dus wellicht het zwaarst voelen. Dit is de eerste reden waarom de Europese ondernemingen zich defensief ingraven door te "rationaliseren", maar dit brengt op zich de neerwaartse spiraal mee van een inkrimping van de nationale markt.
Zolang de "groei" nog voortduurt mikken alle kapitalisten ter wereld natuurlijk op de snelst ontwikkelende markten: Dehaene haast zich om de ene bizarre outfit na de andere aan te trekken in Singapore of in Argentinië, nadat zijn belangrijkere kollega's allang die deuren platgelopen hebben. Zuid-Oost-Azië (de sputterende tijger-ekonomieën van Korea en Taiwan, delen van China,...) en Zuid-Amerika (het Mercosur-handelsblok rond Argentinië/Brazilië en de groei in Chili) vormen de slagroom op de taart. Geen wonder dat Bekaert en Renault terzelfdertijd hier jobs afbouwen en in Latijns-Amerika vestigingen uitbreiden!
* Bepaalde Aziatische markten zijn flink afgeschermd (in Korea laat men slechts 1% buitenlandse auto=s toe!).
* Ondanks het feit dat de Aziatische markten snelle groeiers zijn, kennen ook die ekonomieën reeds vertragingen in het groeiritme.
Ook in die strijd om deze "groeiende" markten is de konkurrentie messcherp en is het enige wapen dat men heeft binnen een marktlogika een kostenverlaging die dan weer een tweede voedingsbodem vormt voor de deflatoire afbraakspiraal in de rijke landen. Bovendien vergeet men vaak dat het zoeken naar een extra-winst in Brazilië door bvb. Bekaert of Renault van levensnoodzaak is om te blijven groeien maar anderzijds nog steeds een marginaal gegeven vormt binnen de totale aktiviteit van dergelijke multinationals.
De burgerij heeft overal ter wereld de heilige schrik voor inflatie (prijsstijgingen) tot hun tweede natuur gemaakt. In de VS betekent dit dat de beurs gaat huilen als de werkloosheid gaat dalen, stel je eens voor dat die ex-werklozen door hun verbruik de prijzen zouden omhoogjagen! Wat nogmaals de perversie van het kapitalisme in de verf zet. Maar in Europa uit dit zich in een slachtpartij binnen alle openbare diensten onder de noemer "strijd tegen de begrotin gstekorten" die een derde oorzaak van de deflatie vormen. (De spaargelden van de rijken en de spekulatieve kapitalen drijven de inflatie niet op omdat die zich massaal richten naar de beurzen waar aandelen en nog meer spekulatieve instrumenten gekocht worden. De koersen worden zo irrealistisch opgedreven totdat zelfs een Greenspan van de Amerikaanse Federal Reserve met rampscenario=s begint te zwaaien.)
Toen Europa zijn eerste eenmakingsstappen zette ('51) vormden kolen en staal nog het zwaartepunt. Het sociaal kerkhof dat hier achtergelaten werd in Schotland, Wales, Wallonië, Noord-Frankrijk (Longwy) vormt nu nog de harde kern van de massale Europese werkloosheid. In de staalindustrie alleen gingen reeds 200.000 Europese jobs verloren.
De ekonomische groeigolf was echter vooral gebaseerd op de dubbele poot van petroleum en auto. Van de 10 grootste wereldmultinationals situeren zich er 6 binnen deze sektoren, bij de Europese top 10 gaat het om de helft.
In de Europese automobielmarkt zien we van '92 tot '94 het aandeel van de Japanners van 11,8 dalen naar 10,9%, de Europese groepen gaan van 61 naar 60,6%. Zeker is dat ook hier kapers op de kust enkele belangrijke marktsegmenten zullen aanknabbelen, maar het hoofdprobleem ligt elders: in De Militant nr. 162 lezen we de kern van de zaak: 90 Europese autofabrieken kunnen 18 miljoen wagen per jaar afleveren en vorig jaar werden er maar 13 miljoen verkocht. Overkapaciteit als typisch kenmerk van kapitalistische wanorde vormt de sleutel van dit probleem.
Het Renault-drama zal zich binnen de marktmechanismen nog in tal van andere sektoren herhalen: men hoeft geen profeet te zijn om voorspellingen te doen voor reeds zwaar getroffen sektoren zoals staal (Bekaert), sektoren die nu nog niet het nieuws halen (papierfabriek te Langerbrugge) en de "groeisektoren" zoals telekommunikatie en informatika. Ook de Europese transportsektor (alle privatiseringen inbegrepen) staat aan de vooravond van verdere sociale bloedbaden: 6 van de 20 grootste Europese transportbedrijven zijn verlieslatend.
Een aantal onomkeerbare stappen zijn gezet. De zo liberale bankwereld stelt: Ade banksektor... kiest voor de muntunie, ofschoon daaraan voor hem kosten zijn verbonden. Hij drukt de wens uit dat de beleidsmakers hiermee rekening zullen houden, ook in het zeer konkrete vlak,... (Belgische Vereniging van Banken in november '96). M.a.w. de technische kosten van de operatie (vb. 2 miljard voor de Generale) zullen doorgespeeld worden naar het personeel en de gemeenschap als konsument of als belastingbetaler.
Men heeft nu reeds gekozen voor een dubbelzinnige oplossing: een Euro-biljet met op de keerzijde de nationale symbolen. In de praktijk zullen verschillende ekonomische evoluties én spekulatie er vlug toe leiden dat de ene Euro niet gelijk zal zijn aan de andere. Pogingen om te grote verschillen weg te werken, zullen dan de nieuwe verontschuldiging vormen voor drakonische besparingsmaatregelen.
Pikant detail: een Euro-biljet met de waarde van ongeveer 20.000 fr. Zal niet zo bruikbaar zijn voor de werkloze wiens dopgeld niet eens zoveel bedraagt, maar des te praktischer voor een andere belangrijke groep 'gebruikers': hormonenmafiosi, vrouwenhandelaars, kinderpornoproducenten,...
Het Euro-scepticisme neemt toe maar wordt ook misbruikt door de meest schandelijke nationalistische, rechtse en uiterst-rechtse krachten die éénzelfde a-sociale politiek voorstaan als hun Europeesgezinde tegenspelers: van de Britse konservatieven over een deel van de Franse rechterzijde tot en met de Oostenrijkse extreem-rechtse Haider.
De Europese illusies blijven echter hardnekkig doorleven bij de woordvoerders van de arbeidersbeweging. George Debunne blijft geloven in een "Europese droom die staat of valt met een sociaal luik". Zelfs Bertinotti van Riffundazione Communista maakt een redeneerkronkel door én de Maastricht-kriteria te verwerpen (in tegenstelling met de centrum-linkse regering) maar anderzijds te ge loven dat een eengemaakte Euro zonder a-sociale besparingen een haalbare kaart blijft!
Het blijft de taak van alle oprechte militanten om de enorme kracht die kan uitgaan van de bestaande en komende strijd niet te laten verloren gaan door een gebrek aan een duidelijk perspektief: een verenigd kapitalistisch Europa is onmogelijk en niet gewenst. Door ons kameraadschappelijk in te zetten in de konkrete strijd en door de diskussie niet uit de weg te gaan zal het CWI zijn bijdrage leveren tot het nastreven van een Verenigde Socialistische Federatie van Europa!