Sinds oktober '96 zet de Alliantie o.l.v. Kabila haar opmars in Oost-Zaïre gestadig door. In de Westerse hoofdsteden stijgt de ongerustheid.
door Geert Seynaeve
De regeringssoldaten, die jarenlang de bevolking teisterden, vluchtten weg van de militaire konfrontatie. Op dat vlak worden de rebellen als bevrijders beschouwd.
De Zaïrese elite schilderde de rebellie af als een Tutsi-invasie vanuit Rwanda, waartegen alle ZaIrezen zich moeten verenigen. Dit demagogisch truukje is nu uitgespeeld. De stemming in de volkswijken in Kinshasa is omgeslagen ten voordele van Kabila.
Het Westen hoopte om rond Tshisekedi een wisseloplossing - Mobutisme zonder Mobutu - te kunnen uitdokteren en betaalde daartoe alle 800 parlementsleden 500$ per maand. Maar zelfs deze oppositie kantelt weg in de richting van Kabila.
Verschillende belangen verdelen het imperialistische kamp. Parijs steunt vooral op Mobutu, de Hutu-milities, UNITA en het islambewind in Soedan. De regimes in Rwanda, Oeganda en de SPLA in Zuid-Soedan hebben banden met Washington.
Hier speelt de konkurrentie tussen multinationals voor grondstoffen en voor te privatiseren staatsbedrijven. De Belgische Union Miniëre, Belgolaise, Petrofina, Sabena,... verdedigen hun gevestigde belangen. Premier Kengo kontakteerde Chevron. ELF en Zuid-Afrikaanse firma's bieden wapens en huurlingen aan. Barrick Gold Corp. (met Bush en Mulroney) interesseert zich voor het goud in de Kivu.
Het Westen wil verhinderen dat ze geen kontrole heeft over de beweging. Daarom willen ze in eerste instantie Kabila in het gareel brengen. Centraal staat de reorganisatie door Parijs en Brussel van het regeringsleger rond generaal Mahele. In Kisangani en Watsa bereiden buitenlandse huurlingen met helikopters en bommenwerpers de tegenaanval voor. Washington oefent druk uit via Museveni (Oeganda) en Kagame (Rwanda, die Kabila steunden, om de invallen van hun tegenstanders vanuit Zaïre te stoppen.
Brussel, Parijs en Washington willen, ondanks hun gekibbel, een stabiel neo-koloniaal bewind in Kinshasa. Daarom proberen ze de opstand te stuiten, te neutraliseren of, als het niet anders kan, te rekupereren door Kabila te verleiden om in een regering van nationale eenheid te stappen met "redelijke" Mobutisten en de burgerlijke oppositie. Als dit niet lukt is een grootschalige direkte Westerse militaire tussenkomst niet onwaarschijnlijk.
De opstand zet een dynamiek in gang die verder dreigt te gaan dan het vage programma voor een "sociale marktekonomie", dat Kabila verdedigt. Het militair sukses van de rebellen hangt samen met hun kapaciteit om de bevolking te mobiliseren. Bovenal moet de etnisch-regionale verdeeldheid overstegen worden.
Om hun steun te verwerven en te behouden, dienen de arme en werkende klassen de vrijheid te krijgen om zich te organiseren voor hun konkrete belangen. Als die radikaliserende bevolking er in slaagt haar wil aan de rebellenleiding op te leggen, dan staat een diepgaande sociale omwenteling op de dagorde. Een botsing met de belangen van de multinationals en hun lokale lakeien wordt dan onvermijdelijk.
De opstand in Oost-Zaïre staat op een tweesprong. Ofwel komt er een revolutionair proces op gang van nationale eenmaking en onafhankelijkheid, massamobilisatie en steeds verdergaande sociale hervormingen... Ofwel kapituleren de rebellen vroeg of laat voor de imperialistische macht en is een nederlaag onvermijdelijk.