Short essay
Bí ẩn trên khuôn mặt
: By Emily N. Truong
Có bao giờ bạn đang nói chuyện với một ai mà trong đầu bạn luôn muốn biết được những ǵ họ đang nghỉ hay không ? Người ấy đang nói dối hay nói thật ? Đặc trưng tính cách và ư muốn của người đối phương ra sao ? Từ xưa đến nay Á Châu thường hay có chuyện xem tướng mạo đoán định mệnh và tương lai của một người . Rất tiếc Emily th́ theo khoa học hơn , nên không tin tưởng ǵ cho mấy về mấy vụ bói toán . Nếu coi để giải trí th́ cũng okay , nhưng c̣n tin tưởng vào đó tất cả th́ Emily không thể tin được . Nhưng trong khoa tâm lư học có một môn học "non verbal behaviors" nó cũng có chúng na ná theo kiểu xem tướng đóan định mạnh như kiểu coi bói của Á Châu chúng ta. Nhưng môn học nay không coi tướng để bói tương lai , họ chỉ coi tướng để đóan về tính cách con người .
Tuy nhiên để có thể nh́n biểu cảm của không mặt mà đoán cách tính th́ chẳng dể ǵ . Nhưng trong chúng ta, ai cũng đă có chút năng khiếu ấy . Trong giới khoa tâm lư họ gọi cái "năng khiếu " này là "Emotional Intelligence = EI). Theo Emily nghỉ cũng khá nhiều chúng ta đă từng nghe qua trong trường nhiều khi họ trách nghiệm ḿnh coi cái IQ ḿnh nó cao cở nào . Trong giới khoa tâm lư bây giờ th́ EQ cũng là một chuyên đề nóng bỏng cho những nhà khoa học tâm lư nghiên cứu . Có lẻ Emily hơi dài ḍng rồi để Emily đi lại vào đề tài . Lư do mà Emily nói ai trong chúng ta cũng có chút "năng khiếu " nh́n biểu cảm để đoán biết tâm trạng con người . Trong chúng ta khi nh́n một con người thấy họ mở con mắt to và đôi mày nhướng cao lên là thể hiện cho sự ngạc nhiên. Hoặc cau đôi mày thể hiện cho sự lo lắng hay đang bực ḿnh . Nhưng chỉ nh́n như thế chưa chắc là chúng ta có thể biết được tính cách của người ấy , v́ có nhiều biểu cảm có thể là sự cố t́nh tạo ra từ người đối phương .
Từ lông mày cho đến mũi, miệng, đôi mắt đều có thể biểu hiện tính cách hiện tại của người đối diện ḿnh . Tuy thế con người luôn cố t́m cách để che giấu những biểu cảm này . Lư do tại sao con người che giấu những cảm tưởng này ? Là v́ nó có thể gây trở ngại cho những hoạt động xă giao thông thường . Con người thường hay muốn che giấu đi những trạng thái , t́nh cảm mang tính cách tiêu cực . Con người luôn muốn biểu đạt những thể hiện mang tính cách tích cực chớ không muốn biểu đạt những tính cách tiêu cực . Con người thường tạo ra những chiếc mặt nạ để mong rằng những mặt nạ ấy sẽ có thể bảo vệ họ . Nhưng họ lại không biết rằng khi họ càng cố che đậy th́ cách biểu cảm của họ lại hiện rơ ràng hơn lúc nào hết . Từ lúc học được cách đọc biểu cảm qua khuôn mặt rồi th́ Emily không thể nào khống chế chính bản thân ḿnh để cho khỏi luôn xét đoán tính cách của một người qua biểu cảm của họ .
Emily th́ chỉ học được vài năm thôi nên "công lực " chưa thành đạt như giáo sư của Emily ( bởi thế Emily cứ măi có lab để thực tập ). Theo như Emily môn này trong khoa tâm lư là một trong những môn mà Emily thấy thích thú nhất . Ư h́nh như Emily lại đi lạc đường rầy nữa . Để trở lại vấn đề .
Khi cách nhà tâm lư học đi sâu vào nghiên cứu họ phát hiện một điều rất là thú vị . Các nhà tâm lư năo khoa (Neuropsychology) phát hiện ra sự biểu cảm của hoạt động nội tâm diễn ra trên khuôn mặt lại không cân xứng giữa hai bên phải và bên trái . Nữa mặt bên trái thường có nét biểu cảm rơ nét hơn phía mặt bên phải (right hemisphere) . Nguyên nhân là v́ nữa mặt bên trái do bán cầu đại năo phải kiểm xóat . Bán cầu đại năo bên phải (right hemisphere) có sự liên hệ trược tiếp với thế giới bên ngoài không cần thông qua trung gian là ngôn ngữ như bán cầu đại năo trái (left hemisphere) . Do vậy biểu cảm phía bên trái sẽ rơ nét hơn phía bên phải .
Emily xin chia ra từng bộ phận trên khuôn mặt để chúng ta cùng nghiên cứu sơ qua về môn học lư thú này nhé . Chúng ta thường hay nghe nói về "con mắt là cửa sổ của tâm hồn . " Các nhà tâm lư học cho biết những bí ẩn, xung đột nội tâm của con người sẽ vô t́nh để biểu lộ qua đôi mắt . Mỗi người chúng ta dù vô t́nh hay cố ư vẫn để lộ những điều ḿnh nghỉ qua đôi mắt . Để Emily thí dụ cho các bạn nhé . Với những người ngại nh́n vào đôi mắt của đối phương trong khi tiếp xúc, thường biểu hiện tính cách rụt rè , thiếu tự tin hay e sợ , mền yếu . Nhưng đây chỉ theo cách nh́n của người Âu Châu .C̣n có nhiều nước ở phía Á Châu th́ nhiều khi nh́n thẳng vào đôi mắt một người khi họ nói lại là một điều vô lễ . Nên ban đầu Emily cũng đă nói , môn này khó là khó chổ này tại v́ ḿnh trước tiên phải xem coi người đối diện ḿnh thuộc chủng tộc và có phong tục tạp quán ra sao để dể bề tránh sự lầm lẫn .
Khi nói đến quan sát đôi mắt của đối phương, không có nghĩa là ḿnh nh́n chăm chăm vào đôi mắt của người ấy . Chúng ta khi quan sát th́ phải quan sát hoạt động của con mắt và ánh mắt của đối phương. Điều đầu tiên chúng ta nên cần nhận xác định xem đối phương nh́n vào ḿnh hay không , đây là một điểm mấu chốt . Thứ hai , là sự hoạt động của đôi mắt, sự thay đổi ở góc độ nh́n . Thứ ba, phương hướng nh́n đối phương nh́n thẳng hay liếc xéo . Thứ bốn , mức độ tập trung khi nh́n . Từ những điểm trên có thể cho chúng ta suy đóan được khá nhiều điều về thế giới nội tâm của đối phương .
Một con người có đôi mắt sáng long lanh, thể hiện người có trạng thái tâm lư, sức lực tốt và có khả năng hứng thứ với chủ đề đôi bên đang bàn bạc . Những ai có ánh mắt u tối , chứng tỏ người ấy không có ư chí mạnh mẽ . Nếu người đối diện bạn có ánh mắt mơ màng, cho thấy người ấy thường hay dao động , dễ căng thẳng , hay lo lắng . Một người có ánh mắt lúc bừng sáng rồi lại trở nên u tối là người khéo bị thuyết phục bằng lời nói . Ánh mắt linh hoặt, thường là ở những người bạo dạn, quyết đoán .
Nếu cặp mắt của người đối diện bạn chớp nhiều hơn sự thường lệ (thường thường người lớn thường chớp mắt 6 đến 10 lần trong một phút ) nếu hơn th́ có lẻ tâm trạng người ấu đang bối rối .
Thí dụ một trường họp khác , khi bạn đang nói chuyện mà người đối diện của bạn cặp mắt luôn nh́n sang phía khác . Đây chứng tỏ là họ không có hứng thú đến điều mà bạn đang nói . C̣n những người nói dối th́ cơ thể của họ sẽ có những hiện tượng xứng trên khuôn mặt . Mặt họ trở nên thiếu tự nhiên , con ngươi mắt thu lại , hoặc giăn ra, trán có mồ hôi , đỏ mặt , số lần chớp mắt tăng hơn thường khi , và cặp mắt nh́n đi chổ khác . Emily không phải nói là những người nói dối để có những hiện tượng này trên mặt họ , nhưng càng nhiều hiện tương như những hiện tượng nêu trên th́ cơ hội bạn đoán là người ấy đang nói dối càng cao hơn . Tóm lại, người nói dối luôn có xu hướng thu ḿnh lại . Cũng như trong lănh vật behavior psychology cho biết . Khi một người nói dối họ thường nh́n về phía trái . Khi họ đang liên tưởng đến một chuyện ǵ th́ mắt họ luôn ngó lên và ngó bên phải . Bạn không tin th́ đợi khi nào bạn đang ngồi thi trong lớp mà bạn muốn nhớ lại một điều ǵ mà bạn đă đọc qua trong sách th́ có phải bạn luôn nh́n lên trên ( làm như trên trần nhà và là bên phía phải để mong "t́m" câu giải đáp ..hih ) . Điều này giải thích tại sao khi nói dối qua điện thoại , người ta lại có thể tỏ ra b́nh thản hơn . Các nhà tâm lư học đă tổng kết khái quát về đôi mắt như sau : Mắt nh́n thẳng là thể hiện sự trang trọng . Mắt nh́n nghiêng, thể hiện sự coi thường . Mắt nh́n xuống thể hiện sự xấu hổ , e thẹn , lo lắng, hoặc không hứng thú . Con ngươi dăn ra, thể hiện cho sự hưng phấn, tích cực . Con ngươi thu nhỏ, thể hiện sự tức giận và tiêu cực . Đây chỉ là một phần nhỏ mà Emily muốn nói đến về cặp mắt . Bộ phận kế tiếp Emily muốn nói đến đó là cái mũi . Những biểu cảm của cái mũi thường ít , nhưng khá rơ ràng . Thí dụ như khi ḿnh giận dữ th́ lỗ mũi sẽ giăn ra, và khi căng thẳng thí nó hẹp lại . Emily chỉ có biết bấy nhiêu về chiếc mũi thôi , nếu ai biết thêm về những biểu cảm của cái mũi để cho ta biết tính cách của một người th́ xin hăy cho Emily biết .
Sau cái mũi th́ chúng ta phải nói đến cái miệng . Thường thường một nụ cười thường biểu hiện cho sự vui vẽ . Nụ cười nhiều khi biểu cảm cho sự e thẹn, xấu hổ hoặc là sự bối rối . Bởi thế ta nên nh́n coi nụ cười đó được biểu hiện ra sao và trong t́nh huống nào . Những biểu cảm khác mà ta có thể t́m thấy từ cái miệng đó là đôi môi . Đôi môi khép chặt lại có thể biểu cảm cho sự căng thẳng , tức giận , buồn bực , khó chịu , hay là sự đau khổ . Khi buồn bực, khóe miệng thường trễ xuống . Ngược lại khi vui vẽ , hài ḷng th́ khóe miệng lại hướng lên phía trên . Sự kinh ngạc nhiều khi cũng được thể hiện trên sự kết hợp của miệng và lưỡi . Khi ngạc nhiền miệng của ta có thể vô t́nh há ra, lưỡi có khi lộ ra .
Kết hợp giữa mắt, mũi , và miệng th́ cho thấy khuôn mặt của con người có thể biểu cảm nhiều tính cách của con người cùng một lúc . Nhiều biểu cảm thể hiện trên bộ phận của khuôn mặt , ít khi nào mà con người biểu hiện một biểu cảm cả . Thí dụ sự hoan hỷ, ngạc nhiên, ghê tởm thường được biểu đạt qua phần dưới của khuôn mặt đó là miệng và càm . Phần trên, như đôi mắt th́ thường biểu đạt những biểu cảm như u sầu, hoặc tức giận (lông mày ). Động tác của cái đầu và đôi vai của người đối phương cũng có thể cho ta biết người ấy đang hứng thú hay chán nản về đề tài mà bạn đang nói đến hay không. Trong bài viết này Emily xin không nhắc đến v́ nó đă không c̣n thuộc vào khuôn mặt , mà thược về hành động của cơ thể . Cách ngồi của người đối phương cũng có thể cho bạn biết ít nhiều về biểu cảm cũng như cá tánh của người ấy . Thêm một lần nữa , Emily xin phép không nhắc đến những điều đó trong bài viết này v́ nó đă không thuộc vào bộ phận trên khuôn mặt . Emily xin nói đến âm thanh và lời nói , v́ hai điều nay nó được phát ra từ cái miệng bởi thế cũng được coi là thuộc về những bộ phận liên quan trên khuôn mặt . Tiếng nói cũng có khi c̣n được ví von là tiếng ḷng . Lời nói là sự thể hiện của mong muốn, nhu cầu, mục đích của con người . Có khi nó thể hiện được rơn ràng, trực tiếp . Thế nhưng có lúc lại khó hiểu , gián tiếp , hoặc thậm chí trái ngược với những điều ǵ ḿnh nghỉ . Cũng có nhiều khi con người lỡ miệng nói ra những điều mà họ không muốn nói ra, nhưng v́ không khống chế được đă lỡ nói ra . Trong khoa tâm lư học cái cách nói lỡ này được gọi là "Freudian slip" . Freudian slip là khi những ư nghỉ trong t́m thức được đưa vào hiện thực và đă lỡ nói ra.
Cũng có nhiều người khi nói đùa để làm giảm đi sự căng thẳng . Nên nhiều khi ta nên để ư kỷ và thận trọng phân biệt điều nào là nói giỡn thật và điều nào dùng sự giỡn để nói ra cho bớt căng thẳng hoặc ngại ngùng . Bởi như thế để đoán xét tâm trạng của con người qua lời nói th́ không phải dễ , v́ n ó có sự khác biệt ở từng người và từng trường hợp . Cũng như lời nói có thể dối trá được , v́ nó được khống chế bởi người phát ngôn . Có nhiều người cho rằng những người nói chuyện lắp bắp là những kẻ thiếu thành thật , v́ người ta nói "có tật rụt rịt " . Nhưng cũng chưa hẳn thế , v́ có khi chỉ v́ họ rung hoặc mắc cở khi phải nói chuyện trước công chúng hoặc tánh họ vốn không dạn dĩ .
Âm thanh cũng có thể cho ta biết được cảm t́nh của con người trong lúc nói . Emily xin thí dụ một trường họp . Khi người có ư đồ phản bội th́ khi họ nói chuyện thường ít nhiều có nét vụng trộm, lo sợ . Cũng như cách nói chuyện và đề tài người đối diện thường hay lựa cũng cho ta biết chút ǵ về cá tánh của người nói chuyện . Nhưng Emily xin không đi xâu vào vấn đề này v́ nó quan hệ về tánh t́nh nhiều hơn . Nhưng nếu ai muốn biết thêm chi tiết th́ Emily xin sẵng sàng chia sẽ . T́m hiểu con người đối diện để làm ǵ ? Theo bản thân của Emily th́ Emily t́m hiểu và cảm thấy lư thú khi nh́n thấy người đối diện đang muốn dối trá với ḿnh . Khi Emily gặp những người đang nói dối trước mặt Emily th́ Emily không giận mà chỉ thấy buồn cười cùng lúc cảm thấy lư thú . V́ khi con người càng nói dối , càng cố che đậy th́ những biểu cảm cũng như những cơ bắp trên khuôn mặt họ lại càng bán đứng họ nhiều hơn . Nhưng không phải là ta không thể không khống chế được những động tác vô thức này được , nhưng phải cần rèn luyện lắm th́ mới có thể khống chế phần nào . Cũng như Emily đă nêu trong bài viết này . Những hành động này nó có thể được giải nghĩa khác nhau tùy theo quốc gia, sự khác nhau của những văn hóa, phong tục , tạp quán của mỗi chủng tộc . Bởi thế khi chúng ta xem xét biểu cảm và hành động để t́m hiểu đối phương th́ chúng ta cũng đừng nên quên xem xét coi tạp tục, văn hóa và tạp quán của họ có bao nhiêu phần ảnh hưởng đến những hành động cũng như cách biểu hiện của họ . Emily mong rằng bài viết nhỏ này sẽ làm các bạn thích thú hơn về môn tâm lư học .
Emily Truong 10/27/05
(rough draft)
^
Back to Menu