Prof.Dr. Ahmet SARAL
Do�.Dr. Mustafa VATANDA�
Do�.Dr. Metin G�NER
Yard.Do�.Dr. Ufuk T�RKER
Ara�.G�r. O.Tolga YEN�CE
Ara�.G�r. Caner KO�
Ankara �niversitesi Ziraat Fak�ltesi
Tar�m Makinalar� B�l�m�
Mevcut Akademik Yap� ve M�fredat Programlar�
Ziraat M�hendisli�i (Agricultural Engineering) ve Tar�m Bilimleri (Agricultural Sciences) alanlar�nda AB �lkelerinde halen uygulanmakta olan �niversiter yap� d�rt grup alt�nda toplanabilmektedir. Bunlar;
1. Be�-alt� y�ll�k ��renim s�resi sonunda, lisans d�zeyinde �Ziraat M�hendisi� diplomas� veren �niversiteler,
2. Be�-alt� y�ll�k ��renim s�resi sonunda, lisans d�zeyinde Ziraat M�hendisli�inde uzmanla�ma anlam�na gelen �Ziraat Uzmanl���� diplomas� veren �niversiteler,
3. �� veya maksimum 4,5 y�ll�k lisans program�yla, temel olarak uygulamal� teknolojik �al��malar yapt�ran ve mezunlar�na �Bachelor Engineer, BEng� veya Ziraat M�hendisli�inde �Teknik Derece� �nvan� veren �niversiteler veya politeknik �niversiteler,
4. �� veya maksimum d�rt y�ll�k lisans ��renimi sonucunda, tar�m�n uygulamal� dallar�nda uzmanl�k e�itimi ve �Bachelor of Science, BS� diplomas� veren �niversite veya politeknik �niversitelerdir.
Yukar�da ad� ge�en �niversitelerde, ders, seminer ve uygulamalar�n yap�l��� ise ��yledir :
- �� y�ll�k m�fredat program� toplam olarak 2400-2600 saattir. Bunun 250 saati �iftlikte veya end�stride staj, 250 saati ise k�sa tez veya projedir.
- D�rt y�ll�k m�fredat program� toplam olarak 3400-3600 saattir. Bunun 400 saati �iftlikte veya end�stride staj, 600 saati ise tez veya projedir.
- Be� y�ll�k m�fredat program� toplam olarak 4300-4600 saattir. Bunun 500 saati �iftlikte veya end�stride staj, 800 saati ise tez veya projedir. Baz� �lkelerde be� y�ll�k bu ��renim sonucunda y�ksek lisans diplomas� verilmektedir.
�izelge 1�de AB �lkelerinde Ziraat M�hendisli�i e�itimi verilen �niversiteler ve bunlara ait baz� bilgiler yer almaktad�r. �izelgede, terc�me hatalar�n� �nlemek i�in �niversite, fak�lte ve b�l�m adlar� orijinal haliyle verilmi�tir.
�izelge 1. AB �lkelerinde Ziraat M�hendisli�i e�itimi veren �niversiteler, e�itim s�resi ve �nvanlar.
�LKE �N�VERS�TE FAK�LTE/ENST�T�/B�L�M ��REN�M S�RES� (Y�l) VER�LEN UNVAN
Be� Y�ldan Daha Uzun S�reli Faaliyet G�sterenler
Avusturya University of Agricultural Sciences Vienna Department of Land and Water Management and Engineering 5 �n�aat M�hendisi(Su Y�neticili�i)
Bel�ika Gembloux Agricultural University Department of Biosystems Engineering 5 Ziraat M�hendisli�inde Y�ksek Lisans (MSc) Derecesi
Bel�ika Catholic University of Leuven Faculty of Agricultural and Applied Biological Sciences/Department of Agricultural Engineering 5 Ziraat M�hendisli�inde Y�ksek Lisans (MSc) Derecesi
Bel�ika University of Ghent Faculty of Agricultural and Applied Biological Sciences/Department of Agricultural Engineering 5 Uzman Ziraat M�hendisi
�ek Cumhuriyeti Czech University Prague Technical Faculty 5 Ziraat M�hendisi
Danimarka Technical University of Denmark The Royal Veterinary and Agricultural University i�birli�iyle 5 Enformatik, Elektronik M�hendisli�i veya Makine M�hendisli�i se�imlik alanlar�ndan birinde Uzman Ziraat M�hendisi
Fransa Lille Institut Agricole et Alimentaire de Lille 5 Ziraat M�hendisi (G�da)
Fransa Montpellier Ecole National Superieure Agronomique de Montpellier 5-6 Ziraat M�hendisi
Fransa Montpellier Ecole National du Genie Rural des Eaux et des Forets (ENGREF) 5 Ziraat M�hendisi(Su ve Orman)
Fransa University of Strasburg Ecole et Observatoire des Sciences de la Terre (EOST) 5 �evre M�hendisi
Fransa Toulouse Ecole Nationale Superieure Agronomique de Toulouse 5 Ziraat M�hendisi
Fransa Toulouse ENGREF 5 Ziraat M�hendisi(Su ve Orman)
Yunanistan Agricultural University of Athens Department of Land Reclamation and Agricultural Engineering 5 Ziraat M�hendisi
Yunanistan Aristotle University of Thessaloniki Faculty of Geotechnical Sciences/Department of Hydraulics, Soil Science and Agricultural Engineering 5 Ziraat M�hendisi
Macaristan Agricultural University of G�d�ll� Faculty of Agricultural Engineering 5 Ziraat M�hendisi
Hollanda Agricultural University of Wageningen Faculty of Agricultural and Environmental Sciences 5 Ziraat M�hendisi
Norve� Agricultural University of Norway Department of Agricultural Engineering 5 Ziraat M�hendisli�ine dayal� �n�aat M�hendisi
Portekiz Technical University of Lisbon Faculty of Agriculture 5 Ziraat M�hendisi
Portekiz University of Evora Faculty of Agriculture 5 Ziraat M�hendisi
Portekiz University of Azores Faculty of Agriculture 5 Tar�msal �retim M�hendisi
�spanya University of Almeria College Escuela Politecnica Superior 5 Ziraat M�hendisi
�spanya University of Castilla-La Mancha College Escuela Tecnica Superior de Ingenieros Agrsnomos 5 Ziraat M�hendisi
�spanya University of Cordoba College Escuela Tecnica Superior de Ingeneiros Agrsnomosy de Montes 5 Ziraat M�hendisi
�spanya Polytechnic of Catalonya College Escuela Tecnica Superior de Ingenieria Agraria 5 Ziraat M�hendisi
�spanya Polytechnic of Madr�d College Escuela Tecnica Superior de Ingenieros Agronomos 5 Ziraat M�hendisi
�spanya University of Santiago de Compostela Escuela Politecnica Superior 5 Ziraat M�hendisi
�spanya Polytecnic of Valencia College Escuela Tecnica Superior de Ingenieros Agrsnomos 5 Ziraat M�hendisi
Be� Y�ld�r Faaliyet G�sterenler
Almanya Technical University of Berlin Faculty of International Agricultural Development 4,5 Ziraat M�hendisi
Almanya Humboldt University of Berlin Faculty of Agricultural and Gardening Sciences 4,5 Ziraat M�hendisi
Almanya University of Bonn Faculty of Agriculture 4 Ziraat M�hendisi
Macaristan Debrecen Agricultural University College of Agriculture 3 Ziraat M�hendisi
�rlanda University College Dublin Faculty of Engineering and Architecture 4 Ziraat ve G�da M�hendisi
�spanya University of Almeria College Escuela Politecnica Superior 3 Ziraat M�hendisli�inde Teknik Derece
�spanya Polytecnic of Catalonya College Escuela Politecnica Superior de Ingenieria Agraria 3 Ziraat M�hendisli�inde Teknik Derece
�ngiltere Harper Adams Agricultural College-Newport with Stafford University Department of Agricultural Engineering 3 Ziraat M�hendisi
�ngiltere Writtle College with Middlesex Polytechnic Department of Mechanical Engineering (Ziraat M�hendisli�i Opsiyonu) 4 Makine M�hendisli�inde BEng �nvan�
�ngiltere Cranfield University-Silsoe College* Faculty of Agricultural Engineering 3-4 Ziraat M�hendisli�inde BEng �nvan�
�ngiltere Cranfield University-Sisoe College* Faculty of Agricultural Engineering 4 Tar�msal Teknoloji ve Y�netimde BEng �nvan�
�ngiltere Cranfield University-Silsoe College* Faculty of Agricultural Engineering 3-4 K�rsal �evre M�hendisli�inde BEng �nvan�
*2000 y�l�ndan itibaren sadece y�ksek lisans e�itimi verilmektedir.
�izelge 2�de ise AB �yesi �lkelerde tar�m�n �e�itli dallar�nda uzman diplomas� veren �niversiteler ve bunlara ait bilgiler yer almaktad�r.
�izelge 2. AB �lkelerinde tar�m�n �e�itli dallar�nda uzman diplomas� veren �niversiteler, e�itim s�resi ve �nvanlar.
�LKE �N�VERS�TE FAK�LTE/ENST�T�/B�L�M ��REN�M S�RES� (Y�l) VER�LEN UNVAN
Be� Y�ldan Daha Uzun S�reli Faaliyet G�sterenler
Danimarka Royal Veterinary and Agricultural University of Copenhagen Department of Sciences 5 Agronom
Finlandiya University of Helsinki Faculty of Agriculture and Forestry 5 Agronom
Yunanistan University of Thessary Department of Agricultural Sciences 5 Agronom
�talya B�t�n Tar�m �niversiteleri Ziraat Fak�lteleri 5 Agronom
Be� Y�ld�r Faaliyet G�sterenler
Macaristan Pannon University of Agricultural Sciences Georgikon Faculty of Agriculture 4 Ziraat��
�rlanda University College Dublin Faculty of General Agriculture 4 Ziraat��
�sve� Swedish University of Agricultural Sciences Faculty of Agriculture, Landscape Planning and Horticulture 4,5 Ziraat M�hendisleri i�in Y�ksek Lisans (MSc) Derecesi, Ziraat��lar i�in Y�ksek Lisans (MSc) Derecesi
Baz� AB �yesi �lke �niversitelerinde, Ziraat M�hendisli�i e�itimi, m�hendislik fak�ltelerinin i�inde verilmektedir. �izelge 3�de bu �niversiteler g�sterilmi�tir.
�izelge 3. AB �yesi �lkelerde Ziraat M�hendisli�i e�itiminin m�hendislik fak�ltelerinin i�inde yapt�r�ld��� �niversiteler, ��renim s�resi ve �nvanlar.
�LKE �N�VERS�TE FAK�LTE/ENST�T�/B�L�M ��REN�M S�RES� (Y�l) VER�LEN UNVAN
Be� Y�ldan Daha Uzun S�reli Faaliyet G�sterenler
Almanya Technical University of Berlin Faculty of Machine Design and Production 6 Ziraat M�hendisi
Almanya University of Braunschweig Faculty of Mechanical Engineering 5 Makine M�hendisi (Ziraat M�hendisli�i kursu alm��)
Almanya University of Technology-Dresden Faculty of Mechanical Engineering 5 M�hendis (Ziraat M�hendisli�i kursu alm��)
Yunanistan National Technical University of Athens Department of Rural and Surveying Engineering 5 M�hendis (Co�rafya ve B�lge Planlama ile Altyap� ve Tar�msal Kalk�nma dallar�nda)
Macaristan Technical University of Budapest Faculty of Mechanical Engineering 5 Makine M�hendisi (Tar�m Makinalar� Tasar�m Uzman�)
Sonu� olarak AB �lkelerinde halen uygulanmakta olan m�hendislik e�itimi (Ziraat M�hendisli�i e�itimi dahil) iki �ekilde yap�lmaktad�r. Bunlardan birincisi genellikle be� y�l (bazen 6 y�l) s�ren ve bilimsel (teorik) a��rl�kl� sistemdir. Bu programlar� bitirenlere kendi dal�nda �Engineer� �nvan� verilmektedir. �kincisi ise genellikle �� y�l (bazen 4,5 y�l) s�ren uygulama a��rl�kl� sistemdir. Bu programlar� bitirenlere de kendi dal�nda �Bachelor Engineer, BEng� �nvan� verilmektedir. Bu iki �nvan, end�stride, istihdamda ve bilimsel �al��ma alanlar�nda �zel gereksinimleri kar��layabilmektedir ve iyi alg�lanmaktad�r. Her iki sistemde de lisans�st� ��renim yapma olana�� bulunmaktad�r. Bug�n, profesyonel m�hendislik �nvanlar�n�n orta ��renimin �zerine be� y�ll�k bir e�itimle verilmesi konusunda geni� bir konsens�s sa�lanm��t�r. Bu konuda AB i�inde en b�y�k farkl�l��� g�steren �ngiltere de bu fikre yakla�makta ve yeni d�zenlemeler yapmaktad�r.
AB �lkeleri �niversitelerinde tar�m bilimlerinin Ziraat M�hendisli�i d���ndaki alanlar�nda lisans d�zeyinde ��renim g�renlere ise �Bachelor of Science, BS� �nvan� verilmektedir. Akademik te�kilat y�n�nden de, Ziraat M�hendisli�i b�l�mleriyle, tar�m bilimleri e�itimi veren b�l�mler ayr� ayr� yap�land�r�lm��t�r.
Bu b�l�mde a��rl�kl� olarak AB �yesi �lke �niversitelerinde okutulmakta olan Ziraat M�hendisli�i programlar�nda yer alan derslere yer vermek uygun olacakt�r. �izelge 4�de bu dersler g�sterilmi�tir.
�izelge 4. Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar�nda yer alan dersler.
DERS�N ADI �N�VERS�TELER-DE OKUTULMA ORANI (%)
TEMEL DERSLER (GENEL KONULARDA)
Matematik 85
Fizik 78
Ekonomi 78
Sosyal Bilimler 78
�statistik 75
Kimya 58
Jeoloji 58
Biyoloji 50
Enformatik 50
Y�netim 45
�leti�im 35
Ekoloji 35
Biyokimya 30
Meteoroloji 30
Dil 30
Co�rafya 20
�nsan Fizyolojisi 10
�evre Mikrobiyolojisi 10
Jeokimyasal Modelleme 10
Mikroklimatoloji 10
Tarih 10
Mevzuat 10
TEMEL DERSLER (TEKN�K KONULARDA)
Tasar�m 88
Mekanik 70
Termodinamik 65
Bina Yap�m� 65
Mukavemet 60
Ak��kanlar Mekani�i 60
Enstr�mantasyon, �l�me ve Kontrol 60
Topografya ve Haritalama 60
Elektronik 50
Bilgisayar Uygulamalar� 50
Toprak Mekani�i 50
Transfer Olaylar� 50
Biyolojik Sistemlerin Mekani�i 45
Biyolojik Malzeme Bilimi ve Teknolojisi 35
Hidrolik 35
�evre M�hendisli�i 30
Say�sal Analiz 30
Malzeme Bilimi ve Teknolojisi 20
Toprak Dinami�i 20
Malzeme ve Yap�lar� 20
Toprak ve Su M�hendisli�i 20
Toprak Fizi�i 20
Metal Yap�lar 15
Deneysel Analiz 15
Sonlu Elemanlar 15
Ziraat M�hendisli�i 15
Teknik Ekoloji 10
�evresel ��lemler 10
Ah�ap Yap�lar 10
Toprak Kimyas� 10
Sistem M�hendisli�i 10
TEMEL DERSLER (TARIM B�L�MLER�)
Toprak Bilimi 43
Tar�m Bilimlerine Giri� 35
Bitki Morfolojisi ve Fizyolojisi 35
Mikrobiyoloji 35
Agronomi 28
Hayvan Anatomisi ve Fizyolojisi 28
Bitki Bilimi 22
Botanik 22
Entomoloji 22
Zootekni 22
Bitkilerde ve Hayvanlarda �evresel Kontrol 15
Su K�lt�r� 15
Tar�msal Zooloji 15
Fitopataloji 15
Tar�msal Meteoroloji 15
A�a�lar 15
Peyzaj Mimarl��� 8
K�rsal Kalk�nma 8
Bitki Biyomekani�i 8
Hayvan Bilimi 8
Sebzeler 8
���ekler 8
Tar�msal End�striler 8
Hayvan Besleme 8
Tar�m Ekonomisi 8
Z�RAAT M�HEND�SL��� DERSLER�
Makinalar, Mekanizmalar ve Fonksiyonlar� 58
G�� �niteleri, Trakt�rler ve Ara�lar 58
Y�zey Hidrolojisi 50
Hayvan Bar�naklar� 43
Co�rafi Bilgi Sistemleri 35
Sulama Sistemleri 35
Drenaj Sistemleri 35
At�k Y�netimi 35
Otomasyon, Alg�lama ve �maj ��leme 35
Makinalar�n Tasar�m� 35
Enerji Teknolojileri 35
Ergonomi, Hijyen ve G�venlik 28
G�da M�hendisli�i 28
Su Y�netimi ve Korumas� 28
Do�al Kaynaklar�n Y�netimi 28
Risk Analizi 22
Biyoiyile�tirme 22
Seralar 22
Toprak Erozyonu 22
Hasat Sonras� Teknolojileri 22
�evre Y�netimi 22
Hasat Sonras� ��lemleri 15
Akustik 15
��me Sular� 15
Ormanc�l�k 15
�evresel Analizler 15
Toprak ve Su Kalite Kontrolu 15
�malat Teknolojileri 15
Toprak ve Su Koruma 15
So�utma Makinalar� 15
Uygulamal� Toprak Bilimi 15
Arazi Kullan�m Planlamas� 8
�evre Mevzuat� 8
Hava Kirlili�i 8
Fiziksel ve Kimyasal ��lemler 8
�leri Matematik 8
�ok De�i�kenli Sistemler 8
Teknik Projeler 8
Kirlilik Teknolojileri 8
S�rd�r�lebilir Kalk�nma 8
�evre Mimarl��� 8
�evresel Mekanik 8
Toprak Islah� 8
Ekosistem Y�netimi 8
Bina Y�netimi 8
Tar�msal Ta��ma 8
Entegre Kalite Kontrolu 8
Biyolojik Materyalin Fiziksel �zellikleri 8
Tar�msal �retimin Korunmas� 8
Ziraat M�hendisli�i E�itiminde De�i�imin Gere�i
AB �lkeleri bilim �evreleri temelde Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar�n�n eskidi�ini kabul etmektedirler. Bu konu �zerinde ileride yer verilecek ortak bir y�ksek��renim b�lgesi olu�turma, �niversiteler aras�nda kar��l�kl� olarak ��renci ve ��retim eleman� de�i�imi gibi konular�n yan�nda, mevcut m�fredat programlar�n�n teknolojik geli�imlere g�re yeniden d�zenlenmesi de gerek�e olarak �ne s�r�lmektedir. AB bilim �evrelerinde Ziraat M�hendisli�i mesle�i ve m�fredat programlar� konusunda �u tespitler yap�lmaktad�r:
1. Ziraat M�hendisli�i, tar�msal �retimin t�m a�amalar�n� kapsar. Bu, g�da ve lif �retiminden ba�layarak, i�lenmesi, depolanmas� ve da��t�m�na kadar olan s�re�tir.
2. Geli�tirilen yeni teknolojiler, pek �ok farkl� disiplinden tar�ma malzeme ve teknoloji giri�ine yol a�m��t�r.
3. Bu yeni teknoloji ve malzemelerin kullan�m�yla �zel sorunlar ortaya ��kmakta ve geleneksel e�itimle yeti�tirilmi� Ziraat M�hendisleri bu sorunlar� ��zmede yetersiz kalmaktad�rlar. Bu yetersizlikler �zellikle,
- Enerji etkinli�ini art�rmaya d�n�k tarla i�lemleri i�in sistem tasar�m�
- Tar�msal �retimin y�nlendirilmesini ve g�r�nt�lenmesini sa�layacak elektronik kontrol
- �evre ve buna uygun yap� sistemlerinin tasar�m�
- Etkin �r�n i�leme teknolojilerinin geli�tirilmesi
konular�nda ortaya ��kmaktad�r.
Belirtilen bu gerek�elere ek olarak, a�a��da �zetlenen geli�meler de, AB �lkelerindeki Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar�ndaki de�i�imi ka��n�lmaz hale getirmi�tir. Bunlar:
1. Ba�ta Amerika Birle�ik Devletleri, Kanada ve baz� Avrupa �lkeleri Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar�n�, di�er alanlardaki m�hendislik m�fredat�na ve �zellikle matematik ve temel bilim a��rl�kl� derslere dayand�rm��lard�r. Temel m�hendislik ve tasar�m dersleri Ziraat M�hendisli�i ile di�er m�hendislik alanlar�nda ortak olarak okutulmaktad�r ve bu dersler g�da �retimi, i�lenmesi ve depolanmas� alanlar�nda ortaya ��kabilecek m�hendislik problemlerini ��zmeye yarayan y�ntemleri ��retme �zerinde yo�unla�m��t�r.
2. Pek �ok AB �yesi �lkede, Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar� �ok fazla de�i�tirilmi�tir ve yap�lan de�i�iklikler, uzmanla�ma yerine tar�mda genel bir e�itim verme sonucunu do�urmu�tur. Bu durum, m�fredat programlar�ndaki m�hendislik altyap�s�n� �ok zay�flatm�� ve sistem �Ziraat M�hendisi� yeti�tirmekten daha �ok �Agronom� yeti�tirmeye ba�lam��t�r. Bu �a�da Avrupa�daki bu ��a��rt�c�� durum ilk defa Uluslararas� Ziraat M�hendisli�i Komisyonu�nun (International Commission of Agricultural Engineering, CIGR) 1994�de yay�nlad��� ve Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar�n�n yap�s�n�n incelendi�i raporda belirtilmi�tir.
�zetle, Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar� konusunda AB bilim �evreleri taraf�ndan haz�rlanan pek �ok raporda,
1. Ziraat M�hendisli�i mesle�inin teknolojik yeniliklerin sonucunda h�zl� bir de�i�im ge�irdi�i,
2. Pek �ok �niversitenin toplumdan gelen talepler do�rultusunda �Ziraat M�hendisli�i� terimi yerine �Bio-Engineering�, �Biosystems Engineering� veya �Resource Systems Engineering� terimlerini kullanmaya ba�lad���,
3. Pek �ok �niversitenin yeni e�itim programlar�n� temel m�hendislik, enformatik, elektronik ve �evre konular�na g�re belirlemeye ba�lad���n�,
4. GIS, GPS, Hassas Tar�m (Precision farming) ve di�er teknolojik uygulamalar�n etkisiyle Ziraat M�hendisli�inin ilgi alan�n�n geni�ledi�i
vurgulanmaktad�r.
M�hendislik Alanlar�
AB bilim �evrelerince tar�mla ilgili olarak tan�mlanan m�hendislik alanlar� ��yledir:
- Ziraat M�hendisli�i (Agricultural Engineering): �nsanl�k yarar�na, tar�m, g�da ve biyolojik sistemlere bilim ve teknolojinin uygulanmas�d�r. Bu faaliyetler ara�t�rma, geli�tirme, e�itim, ��retim, standardizasyon, yay�m ve dan��manl�k �eklinde olabilir. Ziraat M�hendisli�i m�hendislik mesle�inin (disiplininin) bir dal�d�r ve m�hendislik prensiplerini, tekniklerini ve teknolojilerini tar�m, arazi, su ve hava gibi kaynaklar�n gereksinimlerine g�re uygular.
- G�da M�hendisli�i (Food Engineering): M�hendislik prensiplerinin g�da �r�nlerinin i�lenmesi, paketlenmesi, depolanmas� ve da��t�m� konular�nda uygulanmas�n� kapsar.
- Fitomasyon veya Bah��vanl�k M�hendisli�i (Phytomation or Horticultural Engineering): Bitki bilimi ve biyoteknoloji ile m�hendislik bilimlerini ve tasar�m� kombine eder. Konular� aras�nda sera tasar�m�, mikro�reme imkanlar�, uzay yolculuklar� i�in biorejeneratif ya�am deste�i, robotik ve otomasyon yer al�r.
- Biyo�evre M�hendisli�i (Bio-environmental engineering): �evresel kalitenin s�rd�r�lmesiyle ilgilenir. Fizik, biyoloji ve �evre bilimlerini, �evre sorunlar�na ��z�m geli�tirmede uygular.
- Biyoloji M�hendisli�i (Biological Engineering): M�hendislik bilim ve sanat� ile biyoloji bilimini (biyolojik materyalin ve organizmalar�n �retimi, kontrolu ve hizmete sunulmas� i�in bunlar�n yarar�na d�n�k olan sistemlerin tasar�m� amac�yla) kombine eder.
- Biyosistem veya Biyolojik Sistemler M�hendisli�i (Bio-systems Engineering): Tar�m, g�da ve biyomas �retimi gibi biyolojik tabanl� sistemlere ait problemlerin ��z�m�nde, m�hendislik prensiplerinin uygulanmas�n� �ng�r�r. �zellikle ABD�de h�zl� bir geli�im g�steren bu m�hendisli�in �al��ma konular� aras�nda, tar�m makinalar� m�hendisli�i, enerji, tar�msal yap�lar, toprak ve su, g�da i�leme m�hendisli�i, su k�lt�rleri, orman m�hendisli�i ve �evre yer al�r.
De�i�im S�recinin Getirdikleri
AB �lkelerinde gen�ler klasik Ziraat M�hendisli�i e�itimine daha az ba�vurmaktad�r. Bu nedenle daha �imdiden programlarda bir de�i�im s�reci ya�anmaktad�r. Bu s�recin �zellikleri �u �ekilde �zetlenebilmektedir:
- E�itimin birinci y�l�ndan ba�layarak ba��ms�z �al��ma gruplar� olu�turulmaktad�r. �nvanlar izlenen e�itim program�n� yans�tmaktad�r.
- Uygulamaya d�n�k geleneksel e�itim programlar� (BEng), modern m�hendislik programlar�yla yer de�i�tirmektedir.
- Yeni programlar �oklu disiplinlidir. Ba�ka bir deyi�le konu tabanl�dan daha �ok disiplin tabanl�d�r.
- Yeni e�itim programlar� o m�hendisli�in farkl� alanlar�nda uzmanla�maya d�n�kt�r.
Bu ama�lara d�n�k olarak AB �lkeleri i�in yeni say�lan Biyosistem M�hendisli�i program�n�n i�eri�i �rnek olarak verilmektedir. Bu program�n belli ba�l� konular� �unlard�r:
- Klasik m�hendislik konular�: M�hendislik mekani�i, elektronik, proses teknolojisi, iletim prosesleri, �nite i�lemleri, depolarda, seralarda ve �iftlik binalar�nda bio-�evre d�zenlemesi, mukavemet, yap�sal analiz, makina tasar�m�, sistem analizi, teknik sistemlerin klasik y�ntemlerle kontrolu.
- Modern m�hendislik konular�: Bili�im teknolojisi, mekatronik, sens�r teknolojisi (biyosens�rler dahil), makinalar�n tahriki, mikromekanik, robotik, sistem teorisi ve modern kontrol m�hendisli�i (alg�lama, tan�ma, optimal kontrol, modelle tahmin etme ve sa�laml�k kontrolu), veri iletimi ve i�lenmesi (istatistiksel y�ntemler, bulan�k mant�k ve sinir a�lar�), sinyal analizi (FFT), imaj analizi ve i�leme, ta��ma ve iletim proseslerinde say�sal teknikler.
- Biyolojik proses ve sistem bilgisi ve bunlar�n fiziksel �evreyle etkile�imi: Fizyoloji, anatomi, biyomekanik, tar�msal �r�nlerin fiziksel �zellikleri, ergonomi, insan ve hayvan sa�l��� ve ya�am konforu.
E�itimini tamamlam�� bir Biyosistem M�hendisinden beklenen �zellikler ise �u �ekildedir:
- Makinalar ve di�er teknik sistemlerin tasar�m�, analizi ve kontrolu konular�nda nitelikli teknik bilgi
- Agro-teknik proseslere ait problemlerde sistem yakla��m� bilgisi
- Bitkisel ve hayvansal �retimde yeterli d�zeyde biyolojik ve fiziksel proses bilgisi
- Proseslerin teknik �evreyle (makinalar, binalar ve ak��kanlar) etkile�imi bilgisi
- �nsan�n rol� ve �evre koruma bilgisi.
Bolonya S�reci
Bolonya S�reci, AB E�itim Bakanlar�n�n 1999 y�l�nda Bolonya�da yapt�klar� toplant�da, Avrupa Y�ksek��renim B�lgesi (European Higher Education Area, EHEA) olu�turulmas�na y�nelik olarak yay�nlad�klar� deklerasyonla ba�lam��t�r. Bunu 2001 y�l�nda yay�nlanan Prag Deklerasyonu takip etmi�tir. Bolonya Deklerasyonunda yer alan ama�lar �unlard�r:
1. Kolay anla��labilir ve mukayese edilebilir �nvanlar�n bulundu�u bir sistemin kabul�,
2. Esas itibar�yla lisans ve lisans�st� ��retimden olu�an iki devreli bir sistemin kabul�,
3. Bir kredilendirme sisteminin kurulmas� (ECTS veya ona uyumlu bir sistem),
4. ��renci ve ��retici hareketlili�inin (mobility) tesisi,
5. Kalite g�vencesi i�in i�birli�inin tesisi (ENQA�yla i�birli�i halinde),
6. Y�ksek��retimde Avrupa�yla ilgili boyutlar�n tesisi (Her seviyede �Avrupal� olma� bilincini geli�tirecek m�fredat programlar�).
AB E�itim Bakanlar�, 2001 Prag Deklerasyonunda ise, daha �nce kararla�t�r�lan Avrupa Y�ksek��renim B�lgesinin 2010 y�l�nda kurulmas�n� teyit etmi�lerdir. Bunun yan�nda Bolonya Deklerasyonunda belirtilen temel hususlar yeniden vurgulanm��t�r. Ayr�ca Avrupa Y�ksek��renim B�lgesi projesinin, demokratik de�erleri, k�lt�rel farkl�l�klar�, dilleri ve �niversiteler aras�ndaki farkl�l�klar� korumas� gerekti�ini belirtmi�lerdir.
Bolonya S�reci ve AB�nin SOCRATES/ERASMUS, Leonardo da VINCI ve TEMPUS-CARDS programlar�, T�rkiye dahil di�er baz� aday �lkeler taraf�ndan da kabul edilmi�tir.
SEFI G�r��leri
SEFI (European Society for Engineering Education), AB �lkelerinde m�hendislik e�itiminin yeniden d�zenlenmesi konusunda �nemli �al��malar yapmaktad�r. SEFI, Bolonya Deklerasyonunu kuvvetle desteklemektedir. Bu ba�lamda Avrupa Y�ksek��renim B�lgesi ve ��renci hareketlili�ini kolayla�t�racak ECTS (European Credit Transfer System) d�zenlemelerinin yan�ndad�r. SEFI bunlar�n yan�s�ra m�hendislik ��renimi i�in b�y�k oranda kabul g�ren 5 y�ll�k s�reyi de benimsemekte; ancak 3 y�ll�k ve uygulama a��rl�kl� �Bachelor� sisteminin de korunmas�n� istemektedir. Bu konuda 3 y�ll�k e�itimin y�ksek lisans yap�ld��� zaman 5 y�ll�k e�itime denk say�lmas�n� istemektedir.
FEANI Kriterleri
Avrupa Ulusal M�hendis �rg�tleri Federasyonu (Federation Europeenne D�Associations Nationales d�Ingenieurs, FEANI), temeli 1951 y�l�nda bir grup Alman ve Frans�z m�hendisi taraf�ndan at�lm�� bir kurulu�tur. Bug�n 22 �lkeden 58 ulusal m�hendislik birli�ini ve 1,5 milyonu a�k�n m�hendisi biraraya getiren bu kurulu�un temsil yetkisi Avrupa Toplulu�u Komisyonu taraf�ndan resmen tan�nm��t�r.Temel amac�, �ye �lke m�hendislerinin mesleki becerilerinin Avrupa ve d�nya �lkelerince tan�nmas�n� ve �ye m�hendislerin serbest dola��m�n� sa�lamak, mesleki ��karlar�n� korumak ve her platformda Avrupa m�hendislerinin sesi olmakt�r. FEANI, m�hendisler i�in belirli kriterler ortaya koymakta ve bunlar� bir k�t��e ba�lamaktad�r. K�t�k yap�s� iki �geye oturtulmu�tur. Bunlar:
- E�itim: Kay�tl� herhangi bir m�hendis, m�hendislik ilkeleri ile kendi dal�yla ilgili bilgisayar, matematik ve fizik konular�nda yeterli bilgiye sahip olmal�d�r
- Profesyonel M�hendislik Deneyimi: En az iki y�ll�k profesyonel deneyimi olmal� ve bu deneyim �u konular� kapsamal�d�r: Ara�t�rma-geli�tirme, tasar�m, �retim yapma, in�a, tamir, m�hendislik, pazarlama ve sat�� problemlerinin ��z�m�, teknik personeli idare etme ve y�nlendirme, m�hendislik i�lerinin parasal, ekonomik ya da hukuki y�nleriyle ilgilenme, end�striyel ve/veya �evresel sorunlarla ilgilenme.
Buna g�re FEANI k�t���ne kaydolmak isteyen bir m�hendisin 18 ya� civar�nda elde etti�i bir orta ��retim diplomas� olmal�, bunun �zerine 7 y�ll�k bir formasyonu bulunmal�d�r. An�lan 7 y�l�n en az �� y�l� FEANI�ce tan�nan bir �niversite veya m�hendislik okulunda ge�melidir. Bu �artlar� sa�layanlara FEANI taraf�ndan �Avrupa M�hendisi-EURING� �nvan� verilmektedir. EURING �nvan� alanlar, kendilerini FEANI etik kurallar�yla ba�l� saymaktad�rlar.
Avrupa Kredi Transfer Sistemi (ECTS)
ECTS, ��rencilerin yurtd���nda ald�klar� ve ba�ar�l� olduklar� ders kredilerini, bir y�ksek��retim kurumundan di�erine transfer edebilmelerini sa�layan bir sistemdir. ECTS�nin di�er ��renci hareketlili�i programlar�ndan ayr�lan en �nemli �zelli�i, yurt d���nda e�itim yapacak ��rencilerin, ev sahibi �niversitenin kendi ��rencileriyle birlikte derslere devam etmelerini sa�lamas�d�r.
ECTS kredisi, ��rencinin bir dersi ba�ar�yla tamamlayabilmesi i�in yapmas� gereken �al��malar�n t�m�n� (teorik ders, uygulama, seminer, bireysel �al��ma, s�navlar, �devler vb) ifade eden bir birimdir. ECTS�de bir akademik y�l boyunca (iki s�mestre) s�ren e�itime 60 kredi, bir yar�y�ll�k (s�mestre) e�itime ise 30 kredi verilmektedir. Bir akademik y�l�n 3 s�mestreden olu�mas� durumunda ise her bir s�mestre 20 ECTS kredisi alabilmektedir.
AB�de Ziraat M�hendisli�i Yeni M�fredat Programlar�n�n Olu�turulmas�nda �zlenecek Yol Haritas�
Bu ama�la yap�lan �al��malar�n hedefi, Ziraat M�hendisli�i e�itimi i�in bir �ekirdek m�fredat program� (core curricula) olu�turmakt�r. AB �lkelerinde uygulanacak Ziraat M�hendisli�i �ekirdek m�fredat program� a�a��daki gereksinimleri kar��layacakt�r:
1. Ziraat M�hendisli�i m�fredat programlar�, m�hendislik program� y�n�nden FEANI kriterlerine uygun olacakt�r.
2. Tar�m bilimleri (bitki bilimi, hayvan bilimi ve �evre) konusunda Avrupa Ziraat M�hendisleri Birli�i�nin (European Society of Agricultural Engineers, EurAgEng) Ziraat M�hendisli�i i�in belirledi�i talepleri kar��layabilecektir.
3. SEFI taraf�ndan �nerilen iki farkl� programa (birisi 5 y�ll�k m�hendislik, di�eri 3 y�ll�k �Bachelor� derecesi) ve bunlar�n ayr� ayr� y�ksek lisans e�itimlerine y�nelik olacakt�r.
Belirlenen bu �er�eveye g�re ve SOCRATES/ERASMUS aktiviteleri kapsam�nda bir konusal a� (thematic network) olarak konumland�r�lan, Avrupa�da Ziraat M�hendisli�i Alan�nda �niversite �al��malar� (University Studies of Agricultural Engineering in Europe, USAEE) ad�nda bir �al��ma grubu olu�turulmu�tur. Bu grubun �al��mas� 01.10.2002 tarihinde ba�lam�� olup, 01.10.2003 tarihinde sonu�lanacakt�r. USAEE�nin temel amac�, Avrupa d�zeyinde tan�nm�� bir Ziraat M�hendisli�i m�fredat program�n� geli�tirip ortaya ��karmakt�r. Bu amaca d�n�k olarak, 28-29 Mart 2003�de Madrid�de mevcut e�itim programlar�n�n incelenece�i; 26-27 Eyl�l 2003�de ise Palermo�da Ziraat M�hendisli�i alan�nda enstit�lerdeki �al��malar�n g�r���lece�i iki �al��tay d�zenlenecektir. S�z� edilen bu konusal a�, ikinci a�amada EurAgEng b�nyesinde bir Akreditasyon Komitesi kuracakt�r. Bu komite akredite olmak isteyen �niversitelerdeki dersleri, bunlar�n ECTS kredilerini ve ��renci hareketlili�i konular�n� paralel olarak de�erlendirecektir.
Kaynaklar
Briassoulis, D., Papadiamandopoulou, H., and B.S., Bennedsen, 2001. Towards a European Standard Agricultural Engineering Curricula. KVL AgroTechnology, Denmark.
http://www.cranfield.ac.uk
http://www.eurageng.net
http://europa.eu.int/comm/education/erasmus.html
http://www.ucd.ie/cigr