I.                  ISDN Nedir ?

 

            ISDN ( Integrated Services Digital Network ) kullanıcılarına sayısal irtibatlar ve gelişmiş haberleşme hizmetleri sunan Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi  dir.

           

            ISDN hizmeti sağlanamayan ülkelerde ses, veri ve görüntü ayrı şebekeler kullanılmak suretiyle sağlanmaktadır. Bu ise karmaşık bağlantılar, farklı hizmetler için farklı  işletim sistemleri ve değişik standartlar gibi birçok sorunları da beraberinde getirmektedir.

 

            ISDN ise 64 kbit/s lık kanalllar esas alınarak oluşturulmuş, anahtarlama tekniğine dayanan bir sistemdir. Sayısal olmasının verdiği avantajların yanısıra , abonelere sayısız kullanım kolaylıkları getirmesi, ses, veri, görüntü gibi hizmetleri standart bir mimari yapı altında sağlaması ve ucuza mal etmesi gibi özellikleri ile  de kaliteli , hızlı ve güvenilir bir haberleşme ortamı sağlamaktadır.

 

Bu yazıda dar-band ISDN ve  mevcut uygulamalarına daha yakından bakabilmek  için Geniş-band ISDN uygulamaları ve buna bağlı asynchronous-transfer-mode (ATM) gibi  konulara değinilmemiştir.

 

II.                Tarihçesi:

 

ISDN ile ilgili ilk çalışmalar CCITT [1] tarafından 1970 lerin sonuna doğru başlatılmıştır.  Uzun yıllar boyunca süren standardizasyon çalışmaları nihayet 1987 yılında tamamlanmıştır.  1980 lerin ortasından itibaren sayısal teknoloji sayesinde haberleşmenin örneksel teknolojiye göre daha ucuza malolması, haberleşme kuruluşlarının şebekelerini sayısal hale getirmeye zorlamıştır.  Önce santrallar arası sayısal hale getirilmiş daha sonra santral ile abone arası sayısallaştırılmıştır . Her ne kadar Avrupa ve Amerikada geliştirilen ISDN sistemleri arasında küçük farklar mevcutsa da, bu farklar Avrupa ile Amerika arasında yapılacak bir ISDN bağlantısını etkilemediğinden genelde ISDN in uluslararası olarak standartlaştırıldığını söylemek yanlış olmaz.

 

III.           ISDN Konsepti:

 

            ISDN iki ana bölümde incelenebilir:

A.                 ISDN şebekesi arabirimleri ve protokolleri;

 

ISDN  şebekesine giriş için (abone-şebeke) ve santrallar arası bağlantı ile ilgili ISDN arabirimleri ve protokolleri.

B.                 Desteklenen Hizmetler;

1.                  Aboneler arası bilgi aktarımı için gerekli transfer mekanizmalarını sağlayan hizmetler (bearer services): 64 kbit/s lık transparent bağlantılar, paket anahtarlama ve sanal bağlantılar gibi,

2.                  Tele-Hizmetler: Telefon, ISDN faksimili, videokonferans gibi,

3.                  İlave Hizmetler:  Çağıran abonenin numarasının çağrılan abone tarafından görülmesi, katmanlı öncelik ve hat boşaltma özellikleri (MLPP) gibi.

 

IV.            ISDN Arabirimleri:

 

ISDN in 64 kbit/s [2]lık  kanallar esas alınmak suretiyle oluşturulduğu anlatılmıştı.  Bu transparent  kanallar aboneler arası bilgi alışverişinde kullanılır ve B kanalları olarak bilinir.  Ayrıca  band dışı bir işaretleşme için D kanalları olarak bilinen ayrı kanallar kullanılmaktadır. Bu kanallar çağrının yapılması, sona erdirilmesi ve ilave hizmetlerin (konferans konuşmaları gibi) kontrolunda ve paket anahtarlama modunda aboneler arası veri aktarımında  kullanılır.  ISDN arabirimleri ikiye ayrılır .

A.                  Abone-Şebeke Arabirimleri:

 

Aboneler ISDN santrallarına iki şekilde erişebilirler;

1.                  Temel Erişim Protokolu: 2´64 kbit/s lık B kanalları ve 1´16 kbit/s lık  D kanalları (2B+D)

2.                  Birincil Erişim Protokolu: 30´ 64 kbit/s lık B kanalları (K.Amerika için 23´64kbit/s) ve 1´64 kbit/s lık D kanalı.

 

B.                 Santrallar arası Arabirimler:

 

ISDN santralları arasında elastiki ve kapsamlı bir bağlantının kontrolu ve idamesi için uygun bir işaretleşme sistemi gerekmektedir.  Halen iki işaretleşme sistemi uluslararası olarak standartlaşmıştır.

1.                  Toplu haberleşmede kullanılan ISDN santralları için (public ISDN exchanges)No. 7 işaretleşme sistemi ( common channel signalling system number 7 CCS7).

2.                  Özel otomatik santrallarda (PABX) kulanılan ‘ Q referans noktasında işaretleşme sistemi (signalling system at the Q- reference point QSIG).

 

V.               ISDN Hizmetleri:

 

                ISDN tarafından sağlanan hizmetler üç ana grup altında toplanmıştı.

A.                 Aboneler arası bilgi aktarımı için gerekli transfer mekanizmalarını sağlayan hizmetler (bearer services):

                               Bu kategoride hizmetler iki mod da gruplanmıştır;

1.                  “devre- modu” ndaki hizmetler:  En iyi bilinen ve yaygın olarak kullanılan örneklerinden biri 64 kbit/s lık transparent B kanallarıdır. Bir kez tesis edildikten sonra yerel iletişim ağları arası bağlantılar, videokonferans  gibi çeşitli hizmetlerin sağlanmasında kullanılır.  Bir diğeri ise örneksel telefon hizmetine benzer bir şekilde telefonun 3.1 Khz. lik bir bant içerisinde  ISDN içerisinde kullanılmasıdır. 

2.                  “paket-modu” ndaki hizmetler:  En çok kullanıan hizmetlerden biri  B kanalı paket anahtarlama erişimi ile paket anahtarlama şebekesine ulaşılmasıdır.  Diğer bir hizmet ise tümleşik paket modunda yapılan ve B veya D kanalının veri aktarımında kullanıldığı tekniktir.

B.                 Tele-hizmetler:

 

                               Tele-hizmetler uçtan-uca (end-to-end) verilen hizmetler olup bütün uygulamalarının örnekleri tamamen tanımlanmış olduğundan bu hizmetlerden yararlanan abonelerin karşılıklı çalışabilirliği ( interoperability) garanti edilmiştir.  Bazı Tele-hizmetlerin askeri haberleşme açısından da önemli olanlarına kısaca değinilecektir.

1.                  ISDN Telefonu:  Bu hizmet  kaliteli ses haberleşmesi sağlar ve örneksel santrallara bağlı abonelerle uyum içerisinde çalışabilir. 3.1 Khz. lik normal ve 7 Khz. lik yüksek kaliteli olmak üzere iki tip hizmet standartlaşmış durumdadır.

2.                  ISDN Faksimili:  Grup 4 olarak bilinir ve yüksek hızlı ( yaklaşık 10sn. de bir A4 sayfası), yüksek çözünürlülüklü (400 piksel / inç) bir faks hizmetidir.  Ayrıca örneksel santrallara bağlı faks cihazları ile uyumlu çalışabilmesi için  Grup 3-64 denen bir protokol geliştirilmiştir.

3.                  Videokonferans:  Bir nokta ile diğer nokta veya noktalar arasında videokonferans hizmeti sağlar.  Normal bir görüntü sinyali geniş bir band gerektirmesine rağmen ( yaklaşık 140 Mbit/s lik bir veri hızı) geliştirilmiş sıkıştırma teknikleri sayesinde 2 adet 64 Kbit/s lık bir ISDN B kanalından istifade ile sağlanabilir.

C.                 İlave Hizmetler:

                                Çağıran abonenin numarasının çağrılan abone tarafından görülmesi, bir grup kullanıcının kendi kapalı grubunu oluşturmak suretiyle mevcut altyapıdan istifade ile sanal bir telefon şebekesi kurulması, bağlanan devre sayısının çağran abone tarafından bilinmesi gibi tele-hizmetlerin imkan ve kabiliyetini arttıran hizmetlerdir bu hizmetlerle birlikte bu hizmetlerin bir parçası olarak sağlanabilirler.

VI.            Dünya’da ve Türkiye’de ISDN:

A.                 Avrupa:

                               1980 lerin sonlarına doğru deneme çalışmaları sonuçlandırılan ISDN, Avrupa ülkelerinde 1989 ile 1992 yılları arasnda ticari olarak hizmete sunulmuştur.  Türkiye ve Yunanistan haricindeki bütün NATO ülkeleri ISDN hizmeti vermektedirler.

B.                 Amerika:

                               ISDN konusundaki çalışmaların Avrupa’ya nazaran çok daha önce başladığı A.B.D. de başlangıçta birbiri ile uyumsuz olarak geliştirilen birçok ISDN nihayet ISDN-1 ve 2 olmak üzere ülke çapında standartlaştırılarak yaygınlaştırılmıştır.  Daha önce  de bahsedildiği gibi Avrupa ve A.B.D. de geliştirilen ISDN ler arasında küçük farklılıklar vardır.

C.                 Türkiye:

                               Türkiye’de ISDN e geçiş çalışmaları devam etmektedir.  Numara 7 sinyalizasyon çalışmaları yapılmıştır ANKARA, ISTANBUL ve IZMIR de ISDN santralları hizmete açılmıştır.Askeri alanda ISDN in Uygulama Alanlar:

 

                T.S.K. leri askeri haberleşme ihtiyaçlarının karşılanmasında  ISDN hizmetlerinden geniş ölçüde istifade edebilirler.  İlk bakışta akla gelebilen bazı uygulama alanlarına ait örnekler şöyle sıralanabilir;

 

            X  TAFICS, TASMUS gibi projelerin ana gönderme ortamlarının tesisinde ATM veya Birincil erişim protokolleri gibi ISDN transfer mekanizmalarından istifade edilebilir.  Böylece nodlar arasında fiziksel bağlantılar yerine  ISDN altyapısına irtibatlı nodlarla konfigüre edilmiş, anahtarlama sisteminin avantajlarından yararlanan elastiki ve ekonomik bir ortam tesis edilebilir.

 

            X  Kh. ve kurumlarda teşkil edilmiş yerel bilgisayar ağlarının (LAN) uygun erişim protokolu ile birbirlerine bağlanarak geniş alan bilgisayar ağları (WAN) oluşturulmasında ISDN imkanlarından mükemmel bir şekilde istifade edilebilir.

 

            X  OTOTEL, IVSN gibi askeri maksatlı ve sadece belirli bir kullanıcı grubuna açık santrallar tesis edildikleri andan itibaren teknolojinin hızlı gelişimi karşısında güncel teknolojinin gerisinde kalma sürecine girmiş olurlar ve kısa bir süre zarfında artık elastiki olamıyan tamamlanmış yapıları içersinde ömürlerinin sonunu beklerler.  Çoğu zaman bu santralları güncelleştirmek için yapılacak masraf  yeni teknoloji  ile baştan tesise göre daha fazladır.  Öte yandan bir kısım sistemler teknolojik sınırlamaları nedeniyle zaten böyle bir yenileştirmeye olanak sağlamazlar.  ISDN den istifade ederek, ilave hizmetler bölümünde de bahsedildiği gibi T.S.K. leri aboneleri kendi aralarında mevcut altyapıdan istifade ederek kapalı bir telefon şebekesi kurabilirler.  Böylece ISDN e uygulanan her türlü yenilikten otomatik olarak faydalanma imkanı doğar.  Askeri maksatlarla tesis edilmiş böyle bir grup ihtiyaç  halinde diğer bir kullanıcı grubuna (M.S.B., Dışişleri Bakanlığı, NATO vb.) yeniden bir altyapı gerektirmeksizin kolaylıkla irtibatlanabilir.

 

            X  Henüz ordumuzda yaygın bir şekilde kulanılmıyan videotelefon ve videokonferans ISDN le birlikte yaygın olarak kullanılabilir.  Gerçek zamanda görüntü, fotoğraf, doküman aktarabilme imkanı kilometrelerce uzaktan toplantıya katılacak personelin oldukları yerde iştiraklerini mümkün kılar.  Böylece ekonomik olmanın yanısıra geniş katılımlı toplantılar yapılabilir ve zamandan azami tasarruf sağlanır.  Videotelefon gibi uygulamalar pek pahalı terminaller gerektirmezler.  Örneğin bir kişisel bilgisayardan istifade etmek sureetiyle gerekli ISDN kartı ve yazılımı temin edildiği takdirde videotelefon için gerek altyapı tamamlanmış olur.

 

            X  Potansiyel kullanma alanlarından biri  de EDOK lığı tarafından konsept çalışmaları tamamlanmış bulunan Uzaktan Eğitim [3]projesinin gönderme ortamında ISDN den yararlanılmasıdır.  ISDN den istifade etmek suretiyle Bilgisayar Destekli Eğitim (BDE) programları   hazırlandıkları yerden kilometrelerce uzakta interaktif olarak kullanılabilirler ve sadece bağlantılı kalınan sürece ücretlendirilirler.  Keza bilgi aktarımı da  ISDN santrallarından istifade ile çok süratli bir şekilde gerçekleştirilir.  ISDN ortamında ses görüntü ve veri müşterek bir altyapı üzerinden sağlandığından bu uygulamada elastiki bir haberleşme imkanı doğmuş olur. Bir sınıf okulunda verilen bir derse veya konferansa diğer sınıf okullarında ve eğitim merkezlerinde bulunan gruplarca kolayca katılanabilir.  Bunun için uygun terminal cihazlarına sahip olmanın yanısıra en yakın ISDN santralına irtibatlanmak yeterli olacaktır.

 

            Değişik mekanlarda bulunan öğretmenleri ve öğrencileri teknoloji yardımı ile interaktif çalışabilecek şekilde birbirine bağlamak şeklinde tarif edilen “distance learning” , paylaşılan ekranlar, videokonferans, mekandışı (off-site) ortamlardaki kaynaklara  erişim  gibi metodlar kullanılarak yaygın öğretimin yapılmasını amaçlayan bir sistemdir.  Bu nedenle Uzaktan Eğitim projesi ile benzerlik gösterir.  Bu konuda A.B.D. deki uygulama ile ilgili şu örnek ISDN nin bu alanda ne kadar etkin olarak kullanıldığını göstermek açısından faydalıdır.  A. B. D. de uzaktan öğretim genellikle programlamanın uydu sistemi veya ITFS (Instructional Television Fixed Service ) aracılığı ile dağıtımına dayanır.  ISDN in bu dağıtım şebekesinin yerini almasıyla 24,000 özel ve 34,000 genel okulun Ulusal Araştırma ve Eğitim Ağına (NREN) bağlanması  planlanmaktadır.  Yapılan araştırmalar ISDN nin bu alanda çok yaygın olarak kullanabileceğini göstermektedir.

 

            X  Yüksek hızlı ve çözünürlüklü ISDN faksimili haberleşmesi önemli ve yüksek çözünürlülük isteyen hava fotoğrafları gibi dokümanların transferinde kullanılabilir. 

 

            X  Askeri alanda tele-hizmetler tek başına veya multimedia uygulamaları ile birlikte tümleşmiş biçimde kullanılabilir.  Bu servisler ilave hizmetlerle desteklenebilir ve E-mail, veri tranferi , erişim yönetimi  gibi alanlarda askeri haberleşmede başarı ile kullanlabilir.

 

            X Paket anahtarlama santrallarına erişilebilir.  Böylece NATO çapında NIDTS (NATO Initial Data Transfer Service) gibi projelerden istifade ile haberleşme yapılabilir.

           

            X  ISDN sağlık alanında da Askeri hastaneler arasında veri aktarımında kullanılabildiği gibi,  medikal konsultasyon, uzaktan muayene, ihtisas sahibi personelin  kilometrelerce uzaktaki bir hastaya müdahalede yerel sağlık personeline yardım etmesi gibi birçok alanlarda yaygın  bir şekilde kullanılabilir. Veri aktaımında kullanılmasına örnek bir CT tarama görüntüsü yaklaşık 5.2 Mbit lik bir bilgi taşırken bir X-ray 12 Mbitlik bir verinin transferini gerektirir.  Her iki bilgide klasik telefon hatlarından gönderilebilir.  CT görüntüsünü bu şekilde göndermek  9 dk. alırken X-ray için bu süre 21 dakikaya çıkmaktadır. Yalnızca tek bir B kanalının kullanılması ile bu veriler aktarılırsa süre CT için 1.4 dk., X-ray için 3 dk. ya iner.

 

           

Yukarıdaki örnekler çoğaltılabilir.  burada sadece ilk anda akla gelebilen uygulama alanlarına değinilmiştir.  Askeri alanda uygulanabilecek bazı konfigürasyonlar şekil-4 de sunulmuştur.

 

VII.                    Sonuç:

 

                               ISDN Türkiye’de çok yakında hizmete sunulacaktır.  Yukarıda değinilen ve değinilmeyen birçok uygulama alanında haberleşmede yerini alacaktır.  Bu konuda karşılaşılan en büyük sorunlardan biri kullanıcıların ISDN i hangi alanlarda kullanabileceklerini bilememeleridir.    Haberleşme  ihtiyacının olduğu bütün projelerinde ISDN den yararlanabilme imkanları planlanmalıdır.  Örneğin uzaktan Eğitim projesinin gönderme ortamı en yaygın ve ekonomik şekilde ISDN den istifade ile sağlanabilir.  Bütün bu planlamaların sonucunda  Türk Telekominikasyon A Ş. , T.S.K. lerinin  ISDN ihtiyaçları konusunda bilgili kılınmalı ve altyapı tesisinde müşterek ve koordineli planlamalar yapılmalıdır.