Flestir hafa lent í því að líta upp til stjarnanna á stjörnubjörtu kveldi og hugsað með sér: “Er alheimurinn endalaus? Er líf á öðrum hnöttum? Úr hverju er sólkerfið samsett? Hvað er svarthol? Úr hverju er jörðin? Hvað eru halastjörnur?” Við sem sömdum þessa ritgerð vonumst til að sem flestum af þessum spurningum verði svarað og mörgum fleiri. Í þessari ritgerð er sitt lítið af hverju s.s. ýtarleg umfjöllun um reikistjörnurnar, sólina og tungl jarðar. Ritgerðinni mun einnig fylgja stutt umfjöllun um svarthol, hvíthol, norðurljós, halastjörnur, smástirni og geimverur.

Við vonum að sem flestir muni njóta meðfylgjandi fróðleiks með okkur og verða betur að sér um sólkerfið og það sem því fylgir.

Sólin

Í fjarlægð virðist sólin vera lítill og hættulaus hnöttur og ekki hafa annan tilgang en að bræða snjóinn á vorin og annað slíkt. En raunin er nú önnur.

Text Box: Yndislegt sólsetur við hafið, mynd 1 Sólin er miðja sólkerfis okkar ( meira en 99% massa þess alls) og snúast um hana 9 plánetur, hver á sínum sporbaug. Þvermál sólarinnar er um 109 sinnum stærra en þvermál jarðar og kæmust fyrir innan í henni um 1,3 milljónir hnatta á stærð við jörðina. Massi sólar er 333.400 sinnum meiri en massi jarðar. Hitastig á yfirborði sólar eru tæpar 6.000°C en í kjarnanum er hitastigið um 15 milljónir°C. Hættulegir geislar stafa út frá sólinni og ef ekki væri fyrir ósonlagið væru þeir sem ekki hefðu dáið vegna útgeislunar með lífshættulegt húðkrabbamein.

(vefheimildir: 16 og 19)

Hvaðan fær sólin orku sína?

Sólin fær orku sína frá kjarnasamruna. Tveir vetniskjarnar (róteindir) renna saman í einn helíumkjarna. Við þetta losnar mikil orka. Þetta sama ferli á sér stað í vetnissprengju.

Samruninn hófst fyrir nokkrum milljörðum ára síðan vegna hins mikla hita í kjarna sólarinnar sem orsakaðist af þyngdaráhrifum alls massans sem sólin varð til úr.

Örlög sóla eins og okkar er að í lok lífstíma síns mun hún byrja að breyta tveimur helíumkjörnum í þyngri frumefni. Þegar hún gerir það mun hún bólgna út og verða svo stór að hún gleypir Jörðina. Eftir milljarða ára sem "rauður risi" fellur hún saman í "hvítan dverg" Það getur tekið hana meira en 1000 milljarða ára að kólna algjörlega.

(vefheimild: 20)

Uppbygging og virkni sólar

Innst er kjarninn, meira en 12 milljón gráða heitur og þar fer orkuframleiðslan fram (sjá neðar).

Næst kemur geislahvolfið en það er þykkt lag af heitu gasi. Orkan sem myndast í kjarnanum fer í gegnum þetta stóra lag, ferli sem tekur milljónir ára. Á eftir geislahvolfinu er iðuhvolfið. Þar fara heit og köld rafgös stöðugt í hringi og flytja hita frá innviðum til yfirborðs. Þetta ferli myndar sólhreistur (sólkorn) á yfirborðinu. Þar næst er ljóshvolfið, en það er hið eiginlega yfirborð sólar. Á ljóshvolfinu eru sólblettir og sólhreystur. Litahvolfið, sem er á milli ljóshvolfsins og sólkórónunnar, er í raun ósýnilegt gaslag sem er c.a. 2.000 km. á þykkt. Þetta lag eru strókar gerðir úr litlausu “köldu” gasi. Ysti hluti sólar er sólkórónan. Hún nær nokkrar milljónir kílómetra út frá sólinni. Kórónan er mynduð úr gasi sem er stöðugt að færast frá sólinni. Sólkórónan sést aðeins frá jörðu þegar sólmyrkvi er.

Sólin er aðallega gerð úr vetni og helíum. Statt og stöðugt breytist vetni yfir í helíum og til að standa undir þeirri orkuútgeislun sem er af sólinni þarf að breyta á 1 sec. um 600 milljónum tonna af vetni í helíum. Talið er að enn sé nóg til af vetni í sólinni og er áætlað að hún geti brunnið í 5 milljarða ára í viðbót.

Næst sólinni eru innri reikistjörnurnar en um þær verður fjallað í næsta kafla.

(vefheimildir: 16 og 20)

Innri reikistjörnurnar

Merkúr

Merkúr er innsta reikistjarnan í sólkerfinu okkar og sú næst minnsta.

Hitinn á Merkúr er um 350°C á daginn en um -170°C á nóttunni sem þykir frekar mikill hitamismunur. Dagurinn á Merkúr tekur 59 jarðardaga sem er frekar mikið en Merkúrárið er stutt, aðeins 88 dagar. Merkúr hefur ekkert tungl.

Vegna þess hvað Merkúr er nálægt sólinni (u.þ.b. 58 milljónir km að meðaltali) sést hann aðeins í ljósaskiptunum, kvölds og morgna.

Fornþjóðir töldu þess vegna að Merkúr væri tvær reikistjörnur en ekki eina. Grikkir áttuðu sig á að um eina og sömu reikistjörnuna væri að ræða en héldu samt áfram að kalla hana tveimur nöfnum: þeir nefndu morgunstjörnuna Apollon en kvöldstjörnuna Hermes. Rómverjar kölluðu Hermes, sendiguðinn, Merkúr og eftir honum heitir reikistjarnan nú.

Árið 1974 sendu Bandaríkjamenn ómannaða geimfarið Mariner 10 í átt að Merkúr og heppnaðist ferðin vel. Flaugin skaust þrisvar sinnum fram hjá Merkúr og tók um 2800 ljósmyndir og mældi meðal annars gerð lofthjúpsins. Það kom í ljós að hann var mjög þunnur, innihélt eingöngu smá af vetni og helíum. Mesta athygli vöktu þó ljósmyndirnar sem sýndu að Merkúr er mjög álíkur tungli jarðar, alsettur gígum og sprungum. Gígarnir eru mjög misstórir, allt frá smágígum sem eru aðeins 100 m í þvermál upp í margra kílómetra breiðar sléttur. Stærsti gígurinn er Caloris-dældin sem er 1300 km í þvermál og er hún breið, grunn dæld með hraunbotni, umkringd 2 km háum fjallgarði. Er hún jafnframt stærsta einstaka fyrirbærið á Merkúr.

Stórkostleg klettabelti liggja um Merkúr þveran og endilangan. Fjöllin eru frá 100 m upp í 3 km á hæð. Þau mynduðust þegar hluti skorpunnar lyftist upp vegna innri þrýstings. Slík klettabelti eru óþekkt á öðrum reikistjörnunum.

Merkúr varð til fyrir um 4,6 milljörðum ára. Inní Merkúr myndaðist þá stór kjarni, hlutfallslega sá stærsti af öllum reikistjörnunum. Á næstu milljónum ára féllu hundruðir loftsteina á Merkúr en síðustu 4 milljörð árin hefur nánast ekkert gerst á Merkúr og telst hann nú nánast útdauð pláneta.

(Heimild 1: 50-51, heimild 2:57-63)

Venus

Venus er næst innsta reikistjarnan í sólkerfinu. Hún heitir eftir Rómverskri gyðju ástar, frjósemi og hjónabands. Venus er heitasta reikistjarnann í sólkerfinu okkar, hitinn þar er 400-480°C vegna gróðurhúsaáhfrifa. Lofthjúpurinn á Venus er þykkur og ljósleitur og inniheldur mikið af koltvíoxíði. Hann hleypir geislum sólarinnar auðveldlega í gegn en ekki innrauðu hitageislunum frá yfirborðinu sem verða þess vegna eftir inni og hita upp plánetuna. Þvermál Venusar er 12100 km sem er

95% af þvermáli jarðar og massinn er 81% af massa jarðar. Venus er u.þ.b. 108 milljónir kílómetra frá sólinni og hefur ekkert tungl.

Venus snýst réttsælis í kringum sig en ekki rangsælis eins og hinar reikistjörnurnar. Snúningstíminn er 243 dagar en árið 225 dagar en vegna hins öfuga snúnings Venusar telst sólarhringurinn á Venus þess vegna 127 dagar.

Um 20% af yfirborðinu er láglendi, 70% hálendi, og um 10% fjöll. Stærst eru Maxwell-fjöllin, ná þau 12 km yfir meðalyfirborði. Mörg hin fjöllin eru 2000-3000 metra há eldfjöll, eins og Gula Mons og Sif Mons. Stærsta hálendið er hins vegar Afrodita Terra, og er það jafnstórt og hálf Afríka.

Allmargir loftsteinagígar eru á Venus en þeir sjást ekki vel. Stærstur er Mead-gígurinn sem er 275 km í þvermál.

Innri gerð Venusar er að mörgu leiti lík jarðarinnar. Hann hefur sennilega fljótandi kjarna sem er álíka stór og kjarni jarðarinnar og möttullinn og skorpan eru hlutfallslega einnig álíka þykk.En snúum okkur þá að næstu reikistjörnu, skírðri eftir herguði Rómverja; Mars.

(Heimild 1: 45-49, heimild 2: 64-69)

Mars

Mars er fjórða reikistjarnan frá sólinni og sú sem er líkust jörðinni. Sem dæmi má nefna að dagurinn á Mars tekur 24,6 klukkutíma eða nærri því alveg eins og á jörðinni. Öxullinum hallar einnig líkt og á jörðinni, 24°.

Hægt er að finna frosið vatn á Mars. Það er mögulegt að þar hafi verið til líf fyrir milljónum ára en nú er þar hvergi líf að finna.

Þvermál Mars er 6760 km sem er 0,53 af þvermáli jarðar. Massi plánetunnar er 1,107 af massa jarðar. Eðlismassinn er líkur eðlismassa tunglsins.

Mars hefur tvö tungl, Deimos og Fóbos. Deimos er kúlulaga og 8 km í þvermál. Fóbos alsett gígum Bergið á Mars er rautt á litinn og því hefur plánetan oft verið kölluð rauða reikistjarnan.

Frekar kalt er á Mars, hitinn sveiflast frá 0°C til - 120°C.

Mörg ómönnuð geimför hafa verið send til Mars, en ekki hafa ennþá verið sendir menn þangað, enda er reikistjarnan 75 milljónir km í burtu og það tæki rúmlega 2 ár að ferðast til hennar og aftur til baka.

Árið á Mars tekur 687 daga, frekar meira en á jörðinni, enda er sporbaugur Mars víðari og hraði reikistjörnunnar minni en hraði jarðar.

Landslagið á Mars er mjög fjölbreytt. Þar er hægt að finna stóra og smáa gíga, gljúfur og farvegi, og einnig nokkur virk eldfjöll. Þar eru einmitt stærstu eldfjöll sólkerfisins.

Innri reikistjörnunum tilheyrir einnig Jörðin en um hana verður fjallað í næsta kafla.

(Heimild 1: 69-75, heimild 2: 70-83)

Jörðin

Jörðin er þriðja reikistjarnan frá sólu og þar að auki fimmta stærsta af reikistjörnunum níu. Það tekur Jörðina 365 daga, 5 klukkustundir, 48 mínútur og 46 sekúndur að fara einn hring í kringum sólina, sá hringur er kallaður ár. Vegna þess að Jörðin er ekki nákvæmlega einn dag að fara kringum sólina þá bætum við einum degi við árið á fjögurra ára fresti og kallast það hlaupár. Jarðmöndullinn hallar um 23,5^o miðað við braut Jarðar um sólu. Þessi möndulhalli veldur árstíðarskiptum: sumar, haust, vetur og vor.

Talið er að Jörðin hafi myndast fyrir u.þ.b. 4,65 milljörðum ára. Yfirborð jarðar er aðallega vatn sem er um 70% af yfirborði jarðar, svo kemur lofthjúpurinn sem gegnir þeim tilgangi að verja jörðina og halda lofttegundunum innan lofthjúpsins. andrúmsloft Jarðar saman stendur af 78% nitri, 21% súrefni, 0,9% argon og 0,003% koltvísýring. Náttúrufræðingar halda því fram að hlutfall koltvísýrings sé að aukast vegna mengunar og að koltvísýringur muni halda sólarhita inni í lofthjúpi Jarðar, hitastig mun þá hækka og þá munu skilyrði fyrir dýralíf og jurtir breytast. Meðalhiti á yfirborði Jarðarinnar er um 15^o C. Líf á Jörðinni hefur valdið breytingum á efnasamsetningu lofthjúps hennar t.d. sjá jurtir um að súrefni sé til staðar. Súrefnið gerir síðan öðrum lífverum kleift að lifa.

Jörðin er í fjórum lögum sem kallast jarðskorpa, möttull, ytri kjarni og kjarni. Jarðskorpan er gerð úr mörgum flekum. Þeir eru mest um 35 kílómetrar á þykkt en þynnast allt niður í 15 kílómetra undir úthöfunum. Þeir eru úr storkubergi og færast til eða fljóta á yfirborðinu, en mjög hægt. Hitastig bergsins hækkar eftir því sem innar dregur og nær 200°C við 13 kílómetra dýpi. Þar sem flekarnir sundrast kemur fram eldvirkni og kvika vellur upp, slíkt kallast eldgos. Þar sem þeir rekast saman brotna þeir og hrúgast upp við áreksturinn og mynda fjallgarða. Þegar þrýstingur vegna jarðskorpuhreyfinga verður of mikill renna klettar til, Jörðin titrar og rofna með tilheyrandi drunum, það kallast jarðskjálftar.

Mötullinn er næst ystur og er um það bil 2900 kílómetrar á þykkt. Á um það bil 80 – 150 kílómetra dýpi er bergið að líkindum bráðið að hluta og getur hreyfst hægt til og fært meginlöndin úr stað. Ytri kjarninn er næst innstur. Hann er eingöngu úr járni, nikkel og súrefni, en þetta lag er talið vera um 2.200 kílómetrar á þykkt. Efnið í ytri kjarnanum er bráðið og mjög seigfljótandi vegna þess hve hátt hitastigið er og talið er að það myndi segulsvið jarðar.

Innst í miðju Jarðar er kjarninn. Hitinn þar er um 4.500°C og hann er um 2.500 kílómetrar að þvermáli. Hann er samsettur úr járni og nikkeli og talið er að þrýstingur þar sé svo mikill að hann haldi málmunum í föstu formi. Kjarnabreytingar á málmunum valda því að varmi losnar. Jörðin hefur eitt tungl. Tunglið er um það bil ¼ af þvermáli Jarðar.

En um það verður fjallað í næsta kafla.

(Vefheimildir 7, 13 og 18)

Tungl jarðar

Text Box: Tunglið,
mynd 7 Tunglið er fylgihnöttur jarðar. Tunglið er rúmlega 3400 km í þvermál og u.þ.b. 80 sinnum massaminni en jörðin. Tunglið snýst einn hring í kringum jörðina á tæpum 28 sólarhringjum. Um leið snýst það á öxli sínum og tekur það 28 sólarhringi að fara einn hring. Afleiðing samspils þessa snúninga er sú að við sjáum alltaf sömu hlið á tunglinu og hefur þessi hlið verið kölluð "the dark side of the moon". Þessi hlið hefur miklu fleiri gíga en hliðin sem snýr að jörðinni. Það er vegna þess að jörðin ver hana nokkurn veginn fyrir loftsteinum.

Ef staðið er á tunglinu og litið upp þá getur maður séð sólina, jörðina, þúsundir stjarna og kolbikarsvartan geiminn, allt á sama tíma. Þetta orsakast af því að enginn lofthjúpur er á tunglinu. Úr því að það er enginn lofthjúpur þá eru engir vindar, veður né úrkoma og breytist landslagið ekki mikið nema vegna lofsteina úr geimnum og hitabreytingu. Þegar fyrstu geimfararnir stigu á tunglið skildu þeir eftir sig spor sem munu þess vegna varðveitast um aldur og ævi.

Ásamt sólinni, framkallar tunglið flóð og fjöru í sjónum, svokölluð sjávarföll. Á milli jarðar og tungls verka gagnkvæmir og jafnstórir þyngdarkraftar. Togkraftur þeirrar hliðar sem snýr að tunglinu í sérhvert skipti, lyftir yfirborði sjávarins og myndast "breiður og flatur hóll" á sjónum. Um leið togar tunglið til sín fasta hluta jarðarkúlunnar lítillega til sín innan í vatnshjúpnum. Tunglið togar minna í hafið á þeirri hlið jarðar sem snýr frá því. Þess vegna verður líka til "hóll" á "bakhliðinni" á sjónum. Á einum sólarhring hittir hver staður á jörðinni tvisvar bungu eða "hól" á sjónum vegna öxulsnúnings jarðar, þetta gerist hvor sínum megin á hnettinum. Þá rís tvisvar mishá flóðbylgja eftir breiddargráðum á hnettinum við tiltekna strönd á sólarhring og hnígur þessi fljóðbylgja einnig tvisvar. Flóð og fjara verða með u.þ.b. 12 klst. millibili, þess vegna líða um 6 klst. á milli háfjöru og háflóðs.

Næst Jörðinni og tungli jarðar eru ytri reikistjörnurnar en um þær verður fjallað í næsta kafla.

(Heimild 1: 36-40, heimild 2: 45-54)

Ytri reikistjörnurnar

Júpíter

Júpíter er stærsta reikistjarnan í sólkerfinu okkar, og einnig sú massamesta. Hún er fimmta reikistjarnan frá sólu og sú fyrsta af ytri reikistjörnunum. Júpíter er svo stór að allar reikistjörnurnar í sólkerfinu kæmust tvisvar sinnum inn í hann og jörðin 1318 sinnum.

Júpíter er risastór kúla úr fljótandi efni. Í andrúmslofti hans eru gas og vetni, þrýstingurinn þar stigeykst þangað til að gasið verður svo samþjappað að það verður úr fljótandi efni. Þess vegna væri aldrei hægt að lenda á Júpíter. Yfirborð hans er þakið skýjum.

Júpíter er fljótur að snúast kringum möttul sinn eða 10 klukkutíma. Eitt ár á Júpíter jafngildir 12 árum á jörðinni.

Þvermál Júpíters er 142.800 km, samanborið við jörðina er þvermál hennar 12.756 km. Meðalhiti á toppum skýja Júpíters er –153°C. Þar er því mjög kalt, snöggir vindar Júpíters feykja þessum skýjum í randamynstur. Dökkar rákir á Júpíter eru köld ský en ljósar rákir heit ský.

Text Box: Stóri rauði bleturinn, mynd 10 Stjörnufræðingar hafa verið að rannsaka í 300 ár, dularfullan risastóran rauðan blett sem er á Júpíter, þetta er mjög stór súla úr þyrilskýjum. Stundum hverfur þessi blettur en hann kemur alltaf aftur. Júpíter hefur 16 tungl. Tólf þeirra eru mjög lítil en hin fjögur eru á stærð við reikistjörnur. Galíleó uppgötvaði þessi stóru tungl árið 1610, þau nefnast Íó, Evórpa, Ganýmedes og Kallistó. Stærst þeirra er Ganýmedes, það er hulið ís, en það er stærra en reikistjarnan Merkúr. Ganýmedes er þakinn dökkum svæðum og á þeim eru gígar. Íó hefur virk eldfjöll sem eru alltaf að ryðja úr sér kviku og þess vegna er yfirborð Íó alltaf að breytast. Kallistó er fyrir utan geislunarbeltin og er hann alsettur gígum og þakinn ís rétt eins og Evrópa sem er hvít af ís.

(Heimild 3: 40-41, heimild 6: 225-226, heimild 8: 44-45, vefheimildir 2 og 8)

Satúrnus

Satúrnus er sjötta reikistjarnan frá sólu, og sú önnur af ytri reikistjörnunum. Hann er einnig næstmassamestur. Satúrnus er langt frá Júpíter, eða tvöfalt lengra. Hann er risastór kúla úr fljotandi efni sem er alltaf að snúast og þenst því út við miðbaug og hann hefur lítinn harðan kjarna. Satúrnus er mjög léttur. Ský þekja yfirborð Satúrnusar, þau eru ekki jafn litrík og ský Júpíters en þau fara hraðar. Satúrnus er mjög langt frá sólinni og því fær hann 100 sinnum minni hita frá sólu heldur en jörðin fær, sem leiðir að því að ský Satúrnusar eru mjög köld. Samt gefur Satúrnus frá sér tvisvar til þrisvar sinnum meiri varma en hann fær frá sólu.

Satúrnus hefur mjög þykkan lofthjúp aðallega úr vetni og

helíumi. Hiti í lofthjúp hans eru aðeins -178°C.

Satúrnus hefur a.m.k 22 tungl en 18 af þeim hafa verið nefnd með nafni. Títanus er þar langstærstur, þar væri ekki hægt að lenda eins vegna þess að þar er ískalt andrúmsloft sem í er köfnunarefni og metan sem við gætum aldrei andað að okkur. Sex af tunglum Satúrnusar eru gerð nær eingöngu úr ís, þessi tungl eru meðalstór, örlítið lík tungli jarðar. Satúrnus er mjög fljótur að snúast einn snúning og er því einn dagur þar einungis 10 klukkutímar.

Eitt ár á jörðinni jafngildir 30 árum á Satúrnusi. Sérkenni Satúrnusar eru hringir hans. Þeir eru úr smáum efnisögnum og milljónum ísmola sem geta verið allt frá því að vera mjög litlir allt í stór björg. Ekki er vitað hvernig þeir mynduðust, gætu hafa myndast um leið og reikistjarnan eða verið leifar af stóru ístungli sem hefur brotnað niður. Hringirnir eru mjög margir, 14 hafa fundist. Þeir eru mjög misbreiðir, innri brún innsta hrings Satúrnusar er 7000 km frá yfirborði hans og ytri brún ysta hrings hans er 190.000 km frá yfirborði hans.

(Heimild 3: 42-43, heimild 7: 165, heimild 8: 46-47, vefheimildir 5 og 11)

Úranus

Úranus er sjöunda reikistjarnan frá sólu og sú þriðja af ytri reikistjörnunum. Hann hefur fastan kjarna úr málmi en utan um hann er ís og gas. Úranus er þriðja stærsta reikistjarnan í sólkerfinu. Úranus er grænleitur og mjög kaldur og hann virðist vera gerður úr fljótandi efni að mestu og gasi eins og Júpíter og Satúrnus, en Úranus hefur ekkert skýjalag og er helmingi minni en þeir.

Lofthjúpur Úranusar er talinn vera nokkur þúsund km á þykkt, aðallega úr vetni og helíumi en þar er einnig örlítið metan sem gefur einmitt reikistjörnunni þennan grænleita lit. Við yfirborð lofthjúps Úranusar er mjög kalt eða –215°C. Úranus er hefur 15 tungl en önnur 5 hafa nýlega verið uppgötvuð. Tíu af þessum fimmtán eru mjög lítil en hin fimm eru stærri en 400 km í þvermál. Stærst af tunglum Úranusar er Títanía sem er 1610 km í þvermál. Næst koma Óberon, Úmbríel, Aríel og Míranda.

Hægt er að sjá Úranus með berum augum. Hann er 18 klukkutíma að snúast í kringum möttul sinn. Eitt ár á jörðinni jafngildir 84 árum á Úranusi.

(Heimild 3: 44-45, heimild 7: 445-446, heimild 8:48-49, vefheimildir 6 og 12)

Neptúnus

Neptúnus er áttunda reikistjarna frá sólu, og sú fjórða af ytri reikistjörnunum. Neptúnus er fjórða stærsta reikistjarnan í sólkerfinu. Hann er fljótandi möttull sem umlykur fastan kjarna.

Lofthjúpur Neptúnusar er 3000 km þykkur, hann er aðallega úr vetni og helíumi en líka ammoníaki og metani sem gefur honum bláan lit. Hitastigið þar fyrir ofan skýin er –217°C. Neptúnus gefur frá sér tvöfalt meiri orku en

hann fær frá sólu.

Neptúnus hefur átta tungl, stærst þeirra er Tríton en það er kaldasti hlutur sem til er í

Text Box: Stóri svarti bletturinn,
mynd 15 sólkerfi okkar enn sem komið er, eða –235°C. Ólíkt öðrum tunglum í sólkerfi okkar þá snýst Tríton öfugt við snúningshátt móðurreikistjörnu sinnar, Neptúnusar. Stóri svarti bletturinn og litli svarti bletturinn eru fyrirbrigði á Neptúnusi sem eru lík stóra rauða blettinum á Júpíter að vissu leiti. Þessir blettir eru ský sem ferðast um Neptúnus eins og stormsveipar. Þeir ferðast um reikistjörnuna á gríðarlegum hraða eða 2000 km/klst. Stóri svarti bletturinn er álíka stór og jörðin. Neptúnus er 19 klukkutíma að snúast einn hring kringum sjálfan sig. Eitt ár á jörðinni jafngildir 165 árum á Neptúnusi.

( Heimild 3: 44-45, heimild 7: 445-446, heimild 8: 50-51, vefheimildir 3 og 9)

Plútó

Plútó er níunda reikistjarnan frá sólu og því er hún ysta reikistjarnan í sólkerfinu sem fundin hefur verið. Plútó er sú fimmta af ytri reikistjörnunum. Plútó er langminnsta reikistjarnan í sólkerfinu og er hún lengst frá sólu eða 5.913.520.000 km, eða 40 sinnum lengra frá sólu en jörðin er frá sólu. Plútó er minni en sjö tungl í sólkerfinu. Ekki er mjög langt síðan Plútó fannst eða árið 1930. Talið er að Plútó sé úr 70% grjóti og 30% ís, á yfirborði hans er frosið metan. Lítið er vitað um andrúmsloft Plútó en stjarnfræðingar telja að það sé samsett úr köfnunarefni, kolsýringi og metani. Hann hefur þunnan lofthjúp úr metani. Hitastig á yfirborði Plútós er um –230°C, hann er því ískaldur enda nær hann nær engu sólarljósi frá sólinni.Vegna stærðar Plútó telja sumir að hann sé smástirni eða halastjarna. Plútó hefur eitt tungl, Karon en það er helmingur af stærð móðurreikistjörnu sinnar, vegna lítils stærðarmuns þeirra er oft hugsað um þær eins og tvíburareikistjörnur.

Plútó er afar lengi að snúast í kringum sig eða 6 daga, en árið á Plútó er einnig mjög langt eða 248 jarðarár.

Nú er búið að fjalla um aðalhluti sólkerfisins, en ýmis önnur fyrirbæri leynast í himingeimnum en um þau verður fjallað í næstu köflum.

( Heimild 3: 44-45, heimild 7:412, heimild 8: 48-49, vefheimildir 4 og 10)

Smástirni

Smástirni eru misstórir hnullungar sem svífa um í geimnum og eru á sporbraut kringum sólina. Flest smástirnin eru í smástirnabeltinu milli Mars og Júpíters.

Talið er að til séu um 100 000 smástirni sem eru stærri en 1 km í þvermál. Um 5000 er það vel þekkt að búið er að skilgreina sporbraut þeirra.

Stærsta smástirnið er Ceres (900 km í þvermál), og er það einnig fyrsta smástirnið sem fannst, árið 1801.

Flest smástirni eru mjög dökkleit og er það sennilega vegna dökkleitra kolefnissambanda á yfirborðinu. Þó eru til tveir minni hópar af bjartari smástirnum.

Landslagið á smástirnunum er mjög fjölbreytt, mikið er um rákir og smágíga. Flest smástirni eru úr blöndu af bergi og málmum, en sum eru nær eingöngu úr málmum.

Smástirnabeltið er sennilega að nokkru leyti upprunalegur hluti geimskýsins sem sólkerfið okkar varð til úr.

Smástirnum er skipt í 14 flokka eftir því hvernig þau endurkasta ljósi sem fellur á þau, og hvernig litróf þess ljóss er.

50 smástirni hafa fundist sem hafa brautir sem ná inn fyrir braut Jarðar. Mikilvægt er að fylgjast með þessum smástirnum til að koma í veg fyrir árekstur.

Smástirni ferðast um himingeiminn eis og litlar plánetur, en þetta gera einnig halastjörnur, sem um verður fjallað í næsta kafla, en þær geta verið mörgþúsund ár að ferðast um himingeiminn.

(Heimild 1: 76-80, heimild 2: 103 -104)

Halastjörnur

Á nokkurra ára fresti birtast halastjörnur á himinhvelinu, oftast sýnilegar með berum augum. Þær eru flestar svo daufar að aðeins áhugamenn og stjörnufræðingar verða varir við þær. Nú eru þekktar um 650 halastjörnur og á hverju ári finnast 5 nýjar að meðaltali. Halastjörnur eru litlir himinhnettir sem ferðast á braut um sólu. Kjarni þeirra er úr ís og rykögnum. Halastjörnur eru í rauninni frekar ómerkilegir snjóboltar. Ein allra fallegasta halastjarna seinni ára er halastjarnan West.

Text Box: Halastjarna Halleys, mynd 19 Text Box: Halastjarnan West, mynd 18 Halastjörnur sveipast loftkenndum hjúpi sem fær mjög oft langan og bjartan hala. Þær fá hann þegar þær eru mjög nálægt sólu og kjarni þeirra byrjar að bráðna, þá losnar gas og það verður að hala. Þær eru því ósýnilegar nema nálægt sólu. Hali þeirra getur verið allt að 150 milljón kílómetra langur. Halinn er tvöfaldur, gerður úr rykhala og gashala. Gashalinn er oftast um 100 milljón km á lengd og er úr rafgasi. Þessi hali er bláleitur. Rykhalinn er á milli 1 og 10 milljón km langur, hann lítur út fyrir að vera gulleitur vegna þess að ljósið frá halanum er bara endurkastað sólarljós. Sumar halastjörnur fara aðeins einu sinni framhjá sólu en aðrar hafa reglulegan umferðartíma.

Þekktasta og frægsta halastjarnan er Halastjarna Halleys. Hún var uppgötvuð og kennd við stjörnufræðinginn Edmund Halley. Hann sýndi fyrstur manna fram á að björt halastjarna sem hafði sést árin 1531, 1607 og 1682 væri sú sama. Hann reiknaði út að hún myndi sjást aftur árið 1758 sem hún og gerði. Umferðartími hennar eru 76-77 ár. Halastjarna Halleys var síðast í nánd við jörðina árið 1986.

Halastjörnur og norðurljós eiga það sameiginlegt að glampa fallega á kvöldhimninum og vekja undrun hjá fólki. Um norðurljós verður fjallað í næsta kafla.

( Heimild 1: 59-63, heimild 2: 105-108)

Norðurljós

Sólvindar eru stöðugt flæði hlaðinna agna frá yfirborði sólar.

Nálægt jörðinni ferðast þessar agnir með mjög miklum hraða u.þ.b. 400 km/sek.

Þegar þessar agnir koma að segulsviði jarðarinnar sveigja þær frá líkt og vatn sveigir frá skipi sem er á siglingu.

Text Box: norðurljós í bakrunni,
mynd 20 Sumar agnirnar komast þó inn í segulsviðið. Þegar agnirnar rekast á lofttegundir í efri lögum andrúmsloftsins myndast fallegt ljós sem kallað er Norður- og Suðurljós. En það fer eftir því hvoru megin á hnettinum þú stendur.

(vefheimild: 15)

Svarthol

Hlutar svarthols eru tveir. Innst inni er einpunktur sem hefur enga stærð en mikin massa.

Í ákveðnum radíusi frá punktinum er svonefnt atburðahvolf sem er þá nokkurs konar konar yfirborð svartholsins. Radíusinn er nefndur Schwarzschild-radíus.

Allt sem er við atburðahvolfið hreyfist næstum á ljóshraða. Innan við hvolfið er lausnarhraðinn orðinn hærri en ljóshraðinn og þaðan sleppur því ekkert þekkt fyrirbæri.

Text Box: Besta mynd sem náðst hefur af svartholi,
mynd 21 Í svartholið getur efni "horfið" þannig að við getum ekki séð það og enn er ekki hægt að skýra hvað verður um það.

Allt efni sem dregst með sívaxandi hraða að svartholinu, vegna sterkra þyngdarkrafta sem toga í það tekur það að senda frá sér rafsegulbylgjur, s.s. ljós, gammageisla og röntgenbylgjur. Þá myndast lýsandi efnisskífa í kringum svartholið og menn hafa fundið mörg dæmi um slíkar bjartar en tiltölulega smáar röntgengeislauppsprettur í nálægum hlutum vetrarbrautar okkar. Þegar efnisagnir eins og frumeindir hverfa inn í svartholið eru þær horfnar úr sjónsviði okkar og ekki hægt að fullyrða hvað varð um þær í raun og veru.

Til að jörðin næði því að verða svarthol þyrfti að þjappa henni saman í kúlu sem væri 0,89 cm að stærð.

Svarthol draga til sín efni sem er nógu nálægt þeim. Í kjörnum stórra vetrarbrauta eru væntanlega miklir möguleikar fyrir svarthol að vaxa, og einnig í kúluþyrpingum. Svartholið dregur til sín efni, t.d. frá nálægum stjörnum, eða jafnvel að eitt svarthol dragi annað til sín og gleypi það, og vex þannig og myndar svokallað risahol.

Stundum er hvíthol á öðrum enda svarthols en um hvíthol verður fjallað í næsta kafla.

Hvíthol

Fræðilega séð ætti efni sem fellur inn í svarthol að geta ruðst út annars staðar í okkar heimi, út úr hvítholi.

Hvíthol er því andstæða svarthols, og er svæði í rúminu þar sem efni ryðst út úr einpunkti.

Ef hvítholið er tengt svartholi, þannig að efni sem dregist hefur inn í svartholið þeytist út úr hvítholinu einhvers staðar í geimnum, eru tengslin milli þeirra kölluð ormahola.

Ef þetta hvíthol sem tengt er svartholi, er í öðrum alheimi en okkar, þ.e. alheimi sem er hvorki í fortíð né framtíð okkar heims þá nefnast tengslin Einstein-Rosen brú.

Svarhol og hvíthol eru svo sannarlega furðuleg fyrirbæri, og mætti jafnvel kalla þau yfirnáttúruleg. En geimverur teljast svo sannarlega til yfirnáttúrulegra fyribæra en um þær verður fjallað í næsta kafla.

(Heimild 1: 120-122, vefheimildir 14 og 17)

Geimverur

Text Box: Fljúgandi furðurhlutur,
mynd 23 Text Box: Frummenn að horfa á fljúgandi furðuhlut, mynd 22 Allar lífverur eru geimverur að því að þær lifa í geimnum. Margir halda að geimverur séu litlir grænir karlar frá Mars, en ég held því fram að vitsmunalíf á öðrum hnöttum sé ekkert svo frábrugðið okkar á jörðinni. Svo var það breskur maður að nafni Michael Dillon (FFH-áhugamaður) áliktaði að geimverur myndu lenda þann 5. nóv. 1991 á Snæfellsjökli. Fjölmenntu fjölmiðlar og móttökunefnd þá á jökulinn í þeirri von að sjá þessar furðuverur. Þeir sem þarna voru staddir standa fast á því að hafa séð FFH. Sumir segja að geimverurnar hafi komið og segjast hafa skynjað návist annara vera en best er að trúa því varlega. Svo hefur líka verið talað um "svæði 51" í Bandaríkjunum sem á að vera einhver leynileg herstöð sem hylur yfir geimverur sem hafa brotlent á jörðinni. Svo hafa verið gerðir margir þættir og myndir um geimverur t.d. Star Wars, Star Trek, Mars Attack og svo ekki sé minnst á hinn geisivinsæla X-files þátt sem er örugglega ein af undirstöðum þess að fólk trúi á geimverur og furðuhluti. Svo trúi ég sjálfur að það sé eitthvað vitsmunalíf utan jarðarinar, þó ekki í okkar sólkerfi. Sumir halda að það séu grænir karlar á Mars sem fljúga fjúgandi diskum og eru langt á undan okkur á sviði vísindanna. Talið er að flugdiskaöldin hafi hafist með flugi Kenneths Arnold kringum fjallið Tacoma/Mt.Rainier í júnílok 1947, þar sem hann sá níu silfurgljándi hluti á sveimi, og undir eins og hann var lentur kallaði hann saman blaðamannafund og lýsti því sem hann hafði séð.

(Heimild 4: 134-135, vefheimild 1)

Lokaorð

Hér á undan hefur farið umfjöllun um sólkerfið og það sem því fylgir. Við sem sömdum þessa ritgerð vonumst til að sem flestir hafi haft ánægju og gaman af. Sem flestir ættu t.d. núna að vita hvað reikistjörnurnar eru margar, hvað þær heita og samsetningu þeirra og hvað svarthol og hvíthol eru. Og auðvitað ættu allir að vita úr hverju jörðin er. Deila má um það hvort líf sé öðrum hnöttum en við reyndum að skýra hugmyndir annarra og okkar eigin svo að við vonum að sem flestir hafi nú skýrari mynd um hvort líf sé á öðrum hnöttum.

Sem nemendur í 9. bekk en ekki reyndir stjörnufræðingar teljum við að okkur hafi tekist ágætlega að semja þessa ritgerð. Auðvitað hefði hún getað orðið margir tugir blaðsíðna en við reyndum að hafa þetta það stutt þanig að hægt væri að lesa hana áreynslulaust en einnig það ýtarlegt að hægt væri að mynda sér hugmyndir um viðkomandi hlut. Þetta ritgerðarefni, stjörnufræði, er mjög spennandi vegna þess hve mikið er vitað um sólkerfið en samt svo lítið vegna þess að í raun er ekkert vitað um það hve stórt allt er í kringum okkur.

Áður en við byrjuðum á þessari ritgerð vissum við allt of lítið um það sem í kringum okkur er, en auðvitað fræðist maður heilmikið eftir svona ritgerðarskrif en óljóst er hve mikið festist inni í minni okkar.

Reykjavík 14.03.2000

________________________________________

Fannar Guðmannsson

________________________________________

Guðrún Jónsdóttir

________________________________________

Marta Ewa Bartoszek

________________________________________

Salvör Þórisdóttir

Heimildaskrá

Heimild 1: Ari Trausti Guðmundsson. Ferð án enda - Ágrip af stjörnufræði. Reykjavík, Ísafold. 1992

Heimild 2: Ágúst Guðmundsson. Stjörnufræði 1&2. Reykjavík, án forlags. 1982

Heimild 3: Becklake, Sue. Himingeimurinn. Álfheiður Kjartansdóttir þýddi. Reykjavík, Mál og Menning. 1988

Heimild 4: Einar Yngvi Magnússon. UFO – Fljúgandi furðuhlutir. Reykjavík. M-útgáfan. 1994

Heimild 5: Vilhelm S. Sigmundsson. Milli himins og jarðar - samtíningur um stjörnufræði. Reykjavík, án forlags. 1998

Heimild 6: Ýmsir höfundar. Íslenska alfræði orðabókin H-O. Reykjavík, Örn og Örlygur. 1990

Heimild 7: Ýmsir höfundar: Íslenska alfræði orðabókin P-Ö. Reykjavík, Örn og Örlygur. 1990

Heimild 8: Ýmsir höfundar. Ultimate visual dictionary 2000. London, A Dorling Kindersley book. 1999

Vefheimildir

Vefheimild 1: http://fva.ismennt.is~harpa/fva/verknema/hjalmur/geimverur.html

Vefheimild 2: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/welcome/jupiter.htm

Vefheimild 3: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/welcome/neptune.htm

Vefheimild 4: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/welcome/pluto.htm

Vefheimild 5: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/welcome/saturn.htm

Vefheimild 6: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/welcome/uranus.htm

Vefheimild 7: http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/earth.html

Vefheimild 8: http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/jupiter.html

Vefheimild 9: http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/neptune.html

Vefheimild 10: http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/pluto.html

Vefheimild 11: http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/saturn.html

Vefheimild 12: http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/uranus.html

Vefheimild 13: http://www.gardabaer.is/gardaskoli/namsefni/stjornur/jord.htm

Vefheimild 14: http://www.gardabaer.is/gardaskoli/stjornur/hvithol.htm

Vefheimild 15: http://www.gardabaer.is/gardaskoli/stjornur/nordur.htm

Vefheimild 16: http://www.gardabaer.is/gardaskoli/stjornur/solin.htm

Vefheimild 17: http://www.gardabaer.is/gardaskoli/stjornur/svarthol.htm

Vefheimild 18: http://www.ma.is/Nem/98argu/sólkerfi/Jordin.htm

Vefheimild 19: http://www.ma.is/nem/99eleh/Einar/solin.htm

Vefheimild 20: http://www.verslo.is/Skolanet/Kennsluefni/edl/stjornufr/Nemendur/solin/lok1.html

Myndaskrá

Forsíðumynd: Ari Trausti Guðmundsson. Ferð án enda – ágrip af stjörnufræði.

Ísafold. Reykjavík. 1992 bls. 126

Mynd 1: Tyrmand, Leopold. Zly. Czytelnik. Warszawa. 1990 bls: 56

Mynd 2: http://www.msund.is/heild/ Alheimur/Jord/Sólin.htm

Mynd 3: http://pds.jpl.nasa.gov/planets

Mynd 4: http://pds.jpl.nasa.gov/planets

Mynd 5: http://pds.jpl.nasa.gov/planets

Mynd 6: http://pds.jpl.nasa.gov/planets

Mynd 7: http://nssdc.gsfc.nasa.gov/photo_gallery/photogallery-moon.html

Mynd 8: Tyrmand, Leopold. Zly. Czytelnik. Warszawa. 1990 bls. 102

Mynd 9: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/gif/jup/jupiter.gif

Mynd 10: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/gif/jup/febgrs.gif

Mynd 11: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/gif/sat/2moons.gif

Mynd 12 : http://www.solarviews.com/r/sat/satring.gif

Mynd 13: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/gif/ura/uranus.gif

Mynd 14: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/gif/nep/fullnep.gif

Mynd 15: http://pds.jpl.nasa.gov/planets/jpeg/nep/gdsspot2.jpg

Mynd 16 : http://pds.jpl.nasa.gov/planets/gif/plu/plutoch.gif

Mynd 17: http://www.worldbook.com/fun/bth/meteorites/html/asteroid_.html

Mynd 18: http://www.solarviews.com/r/comet/west.gif

Mynd 19: http://www.mtwilson.edu/Tour/Museum/Exhibit_H/m_halley2.html

Mynd 20: http://www.vik.is/myndir/mynd18.htm

Mynd 21: “Í geimrannsóknum er þetta gjörbylting”. Lifandi vísindi. nr. 11:43. 1998

Mynd klippt til af Mörtu.

Mynd 22: http://www.geocities.com/Area51/Shadowlands/6583/

Mynd 23: http://www.science.nasa.gov/newhome/headlines/prop16apr99_1.htm

Mynd 24: http://www.science.nasa.gov/newhome/headlines/prop16apr99_1.htm

Dagbók

Fundur 1 : vinnufundur miðvikudagurinn 19. jan. 15:00 – 17:00

Allir mættir

Við hittumst heima hjá Guðrúnu. Þá ákváðum við hver átti að gera hvað. Fannar -jörðin, Guðrún - ytri reikisstjörnurnar, Marta - ytri reikisstjörnurnar, Eydís – tungl jarðar og Salvör – sólin. Síðan spjölluðum við um umfjöllunarefnið og skoðuðum hvaða heimildir við gætum notað.

Ákveðið var að næsti fundur ætti að vera fimmtudaginn 28. jan. kl. 14:30 heima hjá Salvöru.

Fundur 2 : vinnufundur fimmtudagurinn 27. jan. 14:30 – 16: 10

Allir mættir

Við hittumst heima hjá Salvöru. Við fórum að skrifa ritgerðir út frá punktunum semvið gerðum í seinustu viku. Ákveðið var í sameiningu að allir ættu að vera búnir með sinn skyldukafla fyrir næsta fund, sem var sunnudaginn 31. jan. kl. 20:00 heima hjá Mörtu. Einnig ákváðum við hve stóran þátt sólkerfið ætti að vega í ritgerðinni.

Fundur 3 : tékkfundur sunnudagurinn 30. jan. 20:00 – 20: 20

Allir mættir

Við hittumst heima hjá Mörtu. Við athuguðum hvort allir væru búnir með það sem sett var fyrir. Átti eftir að leggja lokahönd á verk flestra, nema Eydís var ekki byrjuð.

Ákveðið var að næsti fundur ætti að vera miðvikudaginn 2. feb. kl. 15:00 heima hjá Guðrúnu.

Fundur 4 : vinnufundur miðvikudagurinn 2. feb. 15:00 – 16:30

Allir mættir

Við hittumst heima hjá Guðrúnu. Við fórum yfir verkefni hjá kvort öðru og gerðum ýmsar nauðsynlegar breytingar. Eftir það ákváðum við hvaða aukaverkefni við ætluðum að gera. Fannar – geimverur, Guðrún – halastjörnur, Marta – smástirni, Salvör – svarthol, hvíthol og norðurljós. Eydís hafði ekki byrjað á skylduverkefninu sínu og fékk því ekki neitt aukaverkefni.

Ákveðið var að næsti fundur ætti að vera föstudaginn 4. feb. kl.14:30 á bókasafninu.

Fundur 5 : vinnufundur föstudagurinn 4. feb 14:30 – 15:30

Allir mættir

Við hittumst á bókasafninu. Við fórum yfir uppköstin af aukaverkefnunum og voru flestir búnir með þau. Nauðsynlegar breytingar voru gerðar og eftir það byrjuðum við á því að skrifa samfelldan texta upp úr punktunum.Ákveðið var að allir ættu að vera búnir með sitt aukaverkefni fyrir næsta fund, sem var miðvikudaginn 9. feb. kl. 16:00 heima hjá Guðrúnu.

Fundur 6 : tékkfundur miðvikudagurinn 9. feb 16:00 – 16:20

Allir mættir nema Salvör og Fannar - veik

Við hittumst heima hjá Guðrúnu. Við athuguðum hvort allir væru búnir með sín verkefni en var ekki allt fullklárað, svo við ítrekuðum að allir ættu að vera búnir fyrir næsta fund.

Ákveðið var að næsti fundur ætti að vera fimmtudaginn 17. feb. kl. 13:40 á bókasafninu.

Fundur 7: vinnufundur fimmtudagurinn 17. feb 13:40 – 14:30

Allir mættir nema Salvör – veik og Guðrún – leyfi.

Við hittumst á bókasafninu og fórum að vinna að punktum fyrir aukaverkefnin, nema Eydís sem var að vinna að skylduverkefni sínu en kom því miður engu í gang.

Ákveðið var að næsti fundur ætti vera miðvikudaginn 23.feb. kl. 14:30 á bókasafninu.

Fundur 8: vinnufundur miðvikudagurinn 23. feb 14:30 – 15:45

Allir mættir nema Eydís – skróp.

Við hittumst á bókasafninu og unnum að aukaverkefnunum. Þegar liðið var á fundinn þurftum við að flytja okkur niður í sal vegna óviðráðanlegra aðstæðna.

Ákveðið var að næsti fundur ætti að vera fimmtudaginn 24. feb. kl. 13:00 á bókasafninu.

Fundur 9: vinnufundur fimmtudaginn 24. feb 13:00 – 14:50

Allir mættir, Eydís kom 20 min of seint.

Við hittumst á bókasafninu. Við gerðum inngang að ritgerðinni og leituðum að myndum á internetinu til þess að setja inn í ritgerðina. Við pikkuðum einnig dagbókina inn í tölvuna.

Ákveðið var að næsti fundur yrði miðvikudaginn 1. mars. kl. 14:30 á bókasafninu.

Fundur 10: tékkfundur miðvikudaginn 1. mars 14:30 – 14:45

Allir mættir.

Við hittumst á bókasafninu og fórum yfir aukaverkefnin hjá hvor öðru, enn var Eydís ekki búin með skylduverkefni sitt og vorum við komin með áhyggjur yfir því hvort hún myndi á annað borð klára það en við sóttum mjög hart að henni að vera búin með það fyrir næsta fund sem ákveðið var að skyldi vera fimmtudaginn 9. mars kl.14:00 heima hjá Mörtu.

Fundur 11: vinnufundur fimmtudaginn 9. mars 14:00 – 17:00

Allir mættir, nema Eydísi sem hafði verið vikið úr hópnum í samráði við kennara.

Við hittumst hjá Mörtu. Við samræmdu alla texta og settum ritgerðina saman en það tók óratíma. Við gerðum einnig heimildaskrá og myndaskrá en ekki var alveg hægt að klára það þar sem að hópmeðlimir voru ekki allir búinr að gefa upp heimildir sínar. Salvör og Guðrún gerðu einnig skylduverkefni um Tungl jarðar sem hafði átt að vera í höndum Eydísar. Ákveðið var að næsti fundur yrði um kvöldið kl. 20:00 á sama stað.

Fundur 12: vinnufundur fimmtudaginn 9. mars 20:00 – 22:30

Allir mættir.

Við hittumst hjá Mörtu og héldum áfram með það sem við höfðum verið að gera um kvöldið.

Ákveðið var að næsti fundur yrði sunnudaginn 12. mars. kl. 16:00 hjá Mörtu.

Fundur 13: vinnufundur sunnudaginn 12. mars 16:00 – 19:30

Allir mættir nema Fannar – var hjá pabba sínum.

Við hittumst heima hjá Mörtu og kláruðum að skrifa dagbókina inn í tölvu. Við gerðum einnig samantekt og fundum nafn og mynd fyrir forsíðu og kláruðum hana. Við lögðum lokahönd á ritgerðina þannig að ekkert var eftir fyrir utan það að binda ritgerðina inn.

Samantekt

Salvör: Salvör skrifaði um sólina, norðurljós, svarthol og hvíthol. Hún var alltaf búin með alltaf búin með vinnuna á réttum tíma og mætti á alla fundi nema þegar hún var veik. Salvör fann sjálf myndir við það sem hún skrifaði. Salvör sá einnig um dagbókina. Salvör og Guðrún skrifuðu um tunglið.

Guðrún: Guðrún skrifaði um ytri reikistjörnurnar og halastjörnur og fann sjálf myndir við. Guðrún var alltaf búin með vinnuna á réttum tíma og mætti á alla fundi nema þegar hún var á Ítalíu. Guðrún skrifaði einnig inngang og lokaorð með hjálp hinna. Hún skrifaði einnig um tunglið með Salvöru.

Fannar: Fannar skrifaði um jörðina og geimverur og fann sjálfur myndir við. Fannar var oftast búinn með vinnuna á réttum tíma og mætti á alla fundi nema þegar hann var veikur.

Marta: Marta skrifaði um innri reikistjörnurnar og um smástirni og fann sjálf myndir við. Marta gerði heimildaskrána, efnisyfirlitið, myndaskrána, samantektina og samræmdi útlitið. Marta mætti á alla fundi og var alltaf búin með vinnuna á réttum tíma.