saqarTvelossaxelmwifo atributika da eTnopolitika givi qavTaraZe _ istoriis mecnierebaTa kandidati, saqarTvelos mecnierebaTa akademiis politologiis institutis ufrosi mecnier-TanamSromeli `RvTivkurTxeulo iverno...~ ilia II (epistole 30.05.2000 w.) Zv. w. IV-III s.s. mijnaze iberielebma Seqmnes qarTvel tomTa pirveli gaerTianebuli saxelmwifo iberiis pirveli mefis farnavazis meTaurobiT. VI saukuneSi sparsTa Semotevebis Sedegad daeca iberiis aTaswlovani samefo. `...sworia mosazreba, rom iberia VI saukunemde arsebobda..., da bolos X saukunis dasasrulidan gaerTianebuli saqarTvelos samefod Camoyalibda~, miuTiTebda batoni eqvTime TayaiSvili. V saukuneSi qarTuli mwerloba gabatonebul iberTa kilokavze aRmocenda. iber fuZeze dadis qarTvel tomTa saxelwodebebi: imeri, egrisi, guria da saqarTvelos aRmniSvneli yvela ucxouri saxelwodeba. qarTli erqva mcxeTis dasavleTiT mdebare adgils, romelsac SemdgomSi armazi ewoda, xolo termini |
`saqarTvelo~ Cndeba XI saukunidan, qarTebis mier saqarTvelos yvela kuTxis gaerTianebis Semdeg. zemoTqmulidan gamomdinare, Cvenis azriT, umarTebulodaa miviwyebuli saqarTvelos ZirZveli saxelwodeba iberia-iveria da migvaCnia, rom igi asaxuli unda iqnes Cveni saxelmwifos atributikaSi _ `saqarTvelos respublika _ iveria~ (an `saqarTvelos federacia _ iveria~). aRniSnuli gerbi Cvens mier Sesrulebul iqna ramdenime wlis winaT. amJamad konstituciiT saqarTvelos saxelwodebaa `saqarTvelo~, SesaZlebelia daematos sityva `federacia~. igive unda iyos aRniSnuli saqarTvelos gerbzec. ivane javaxiSvili aRniSnavda `iberni, anu imerelni megrul-lazur Stos ekuTvnodnen, ...iberebs, anu imerlebs megrelebsa da qarTebs Soris unda ecxovraT. swored am iberTa toms ekuTvnoda pirvel saukuneSi qr.w. da S. upiratesoba: man mianiWa Tavisi saxeli mTel qveyanas~ (iv. javaxiSvili, `qarTveli eris istoria~, 1913 w. gv. 60-61). aRniSnul sakiTxze eqvTime TayaiSvili werda: `qarTebi, ra Tqma unda, qveSevrdomni da monawileni iyvnen iberTa saxelmwifosi, iberTa istoriisa da kulturisa~ (eqvTime TayaiSvili, dasab. naSromi). `iberTa warmomadgenelni mTiulni, moxeveebi da TuS-fSav-xevsurebi, dResac xom mtkvris CrdiloeTiT cxovroben~ (eqvT. Tay. aRniSn. naSromi). `...svanuri uZveles droSi ufro daaxloebuli yofila iberulTan, vidre megrul-WanurTan...~ (eqvT.Tay. aRn.naSr.). `...wodeba iberiis mefe da, maSasadame iberTa saxelmwifoc ispoba 523 wels, gurgen mefis bizantiaSi gadasaxlebisas da mis Semdeg aRmosavleT saqarTveloSi iwyeba qarTebis anu qarTlelebis mflobeloba~ (eqvT. Tay. aRn.naSr.). |
saqarTvelos gerbze gamosaxuli unda iyos borjRali, qarTvelTa uZvelesi simbolo, rac sayovelTaod aRiarebulia CvenSi da gaumarTleblad migvaCnia mis magivrad sxva raimes gamogoneba. Cveni borjRali Svidsxiviania da arcTu SemTxveviT, igi xom mzis simboloa. mzis sxivebi ki Svidferia, rac kargad aisaxeba cisartyelaze. amdenad, borjRalis sxivebic, Sesabamisad, Svidi feri unda iyos _ wiTeli, narinjisferi, yviTeli, mwvane, cisferi, lurji da iisferi. borjRalis sxivebs Soris Svidi mnaTobi unda iyos, rac aseve aRiarebulia CvenSi da amJamindel gerbzecaa gamosaxuli. borjRals gars unda akravdes Svidfera cisartyela, misi moxazuloba aRniSnavs qarTul i asos _iveria, Zvel qarTulSi i _ R (Rani), RvTis kari, RmerTi. `vdeb Cems cisartyelas RrubelSi niSnad aRTqmisa Cemisa da qveyanas Soris~ _ brZana ufalma (biblia). cisartyelas garSemo unda iyos warwera, `saqarTvelos respublika _ iveria~, yvelaferi es Svidqimian Svidfer varskvlavSi, rac, aseve, qarTulia. qarTvelTa uZvelesi simbolo, mzis niSani, asaxuli unda iyos saqarTvelos droSazec. ferebic unda ganlagdes horizontalurad, cisartyelas msgavsad, zemodan qvemoT: wiTeli, narinjisferi, yviTeli, mwvane, cisferi, lurji da iisferi. Zvel saqarTveloSi wiTeli feris iyo qarTlis droSa; monarinjisfero _ kaxeTis da guriis droSebi; moyviTalo feris _ saqarTvelos samefo droSa; mwvane feris saqarTelos samefo kvarTian-daviTiani droSa, agreTve samcxe-saaTabagos, odiSis da afxazeTis droSebi, cisferi iyo imereTis droSa; molurjo da muqi ferebiT iyo Sesrulebuli svaneTis droSa |
(`saqarTvelos droSebi da gerbebi vaxuSti bagrationis mixedviT~, Tb. 1991 w.). Tamar mefis gamefebis dRe iyo wminda da naTeli... da man ganmzadebelman sibrZnisa SvidTa suetTaman, aRaSena maT zeda taZari... da SvidTa maT sartyelTa cisaTa da mnaTeTa sferosaTa~5, _ mogviTxrobs `qarTlis cxovreba~, sadac naTlad Cans sibrZnis Svidi svetis, cis Svidi sartyelis mier aRSenebuli taZris, RvTis karis _ cisartyelas Tayvaniscema Zvel saqarTveloSi. swored am taZris asaxvaa saWiro gerbze, xolo `sibrZnis Svidi svetis~, sibrZnis Svidi feris gamosaxva droSaze (`qarTlis cxovreba~, t.2. Tb. 1959 w. gv. 27). qarTvelTa winaprebi uZvelesi droidan aRiarebdnen erT RmerTs, Tayvans scemdnen mzes, mTvares da varskvlavebs _ Svid mnaTobs. samyaros Seqmnis meoTxe dRes `gaaCina RmerTma ori mTavari mnaTobi, didi mnaTobi dRis ganmgeblad da mcire mnaTobi Ramis gamgeblad da varskvlavebi~ _ `biblia~. `am mnaTobebidan Svids cTomilad ityvian... cis TiToeul sartyelze Svidisagan TiTo cTomilia... Tanaxmad saRvTo daviTis Tqmisa: `mTvare da varskvlavebi, romlebic Sen daafuZne~ (biblia) _ wminda ioane damaskeli _ `marTlmadidebluri sarwmunoebis zedmiwevniTi gadmocema~. Tb. 2000 w. gv. 65-66. amrigad, qarTvelTa Tayvaniscema Svidi mnaTobisadmi ar aris SemTxveviTi da araferi |
aqvs saerTo kerpTayvanismcemlobasTan, Tu cecxlTayvanismcemlobasTan, rogorc es zogierTs hgonia. arc aleqsandre makedonelis dasadgeni hqondaT Cvens winaprebs mnaTobTa Tayvaniscema, rogorc es qarTlis cxovrebaSi weria da mxolod imdroindeli epoqis gamoZaxilia. Zveli iverni aleqsandre makedonelamde aTasi wliT adre Tayvans scemdnen Svid mnaTobs, maTgan yvelaze umTavresis da ulamazesis _ mzis simbolos gamosaxavdnen borjRalis saxiT, im Soreul warsulSi, rodesac iwereboda biblia. sainteresoa saqarTvelos sapatriarqos radiosadgur `iveriis~ gadacemebi, romlebic exeba iverielTa sasuliero moRvaweobas, agreTve, qristiani wmindanebis: ioane damaskelis, ioane oqropiris da mitropolit makaris swavlebebs qristianuli simbolikis da mnaTobebis gareT. radiosadgurma `iveriam~ unda miawvdinos iveriis xma sruliad iverT. cxadia da udao, rom sityva iveria kargad JRers, mravlismTqmelia da sasiamovnocaa mosasmenad, kargi aRsaqmelia, rogorc CvenTvis, aseve ucxoelTaTvis, Targmnisas ar icvleba (ar irRveva transliteraturulobis principi) maSin, roca saqarTvelo sul sxvadasxvanairad gamoiTqmis ucxo enebze (gruzia, gurjistan, vrastan, jorjia), rac araiSviaTad gaugebrobas iwvevs. dRevandel rTul eTnopolitikur viTarebaSi saWiroa saqarTvelos saxelmwifo atributika, romelic sruliad iverTa, sruliad qarTvelTa simbolikac iqneba. is erTnairad misaRebi unda iyos saqarTvelos yvela moqalaqisaTvis, yvela qarTvelisaTvis, saqarTveloSi Tu mis farglebs gareT mcxovrebTaTvis, ganurCevlad maTi religiuri aRmsareblobisa. Cveni qveynis yvela moqalaqe iqneba _ iverieli, rac erovnebis dafiqsirebis problemasac gadaWris. |
didma iliam pirvel qarTul gazeTs `iveria~ uwoda `ai esec axali gazeTi Cvenis Zvelis saxeliTa. Zlivs ar daibada!..~ (gaz. `iveria~. i. WavWavaZe, 1897 w. 1). iqneba mavans da mavans awyobs kidevac, rom, manqurTebis msgavsad, Cveni saxeli arc ki gvaxsovdes, ar vicodeT vin varT, saidan movdivarT? dRes ingliss, iseve, rogorc uZveles droSi, tradiciebis pativismcemi ingliselebi britaneTs uwodeben _ `britaneTisa da CrdiloeT irlandiis SeerTebuli samefo~, osebma TavianT saxelmwifos `CrdiloeT oseTis respublika _ alania~ uwodes, xolo CeCnebma `CeCneTis respublika _ iCqeria~ da rogor amayoben isini am saxelebiT _ `alania!~ `iCqeria!~ Cven raRa gvemarTeba, ras vucdiT? rac Seexeba qarTuli saxelmwifoebriobis TariRs, unda aRiniSnos umTavresi erTiani qarTuli saxelmwifos daarsebis 2300 wlisTavi, rodesac qarTvelTa pirvelma gamaerTianebelma mefe farnavazma Zv.w. IV-III saukuneebis mijnaze Seqmna iberiis samefo, romelSic Sedioda aRmosavleTi, dasavleTi da samxreTi saqarTvelo. am did saqmeSi farnavazs mxarSi edga egrisis mmarTveli quji. Secdoma iqneboda mxolod am erTi TariRis aRniSvna, vinaidan iberiis saxelmwifos warmoSobamde, xom iyo kolxeTi da tao, samiaTasi, sami aTasorasi, samiaTas xuTasi wlis winaT. `saqarTvelo aris uZvelesi kolxeTi da iberia (`kavkasiis iberia~), aRniSnavs batoni eduard SevardnaZe Tavis wignSi `didi abreSumis gza~. qalbaton mariam lorTqifaniZis, batonebis roin metrevelis, oTar jafariZis, givi jamburias, lali javaxiSvilis, eldar Sengelaias, parmen zaqaraias da nukri SoSiaSvilis azriT, ar SeiZleba religiuri niSnebis asaxva saxelmwifo atributikaze _ |
`sruliad dauSveblad migvaCnia saqarTvelos saxelmwifo droSad `xuTjvriani droSis~ gamocxadeba, radganac sayovelTaod cnobilia, rom is iyo jvarosanTa droSa, amiT uxerxul mdgomareobaSi CavayenebT saxelmwifos~ (`saqarTvelos saxelmwifo simbolikis Sesaxeb~. gaz. `saqarTvelos respublika~, 10.03.1998 w.). miuxedavad amisa, `xuTjvrian droSas~ aRiarebs saxelmwifo atributikis komisia da ukve afrialeben kidec. sainteresoa, zemoaRniSnul Rvawlmosil mecnierTa Segonebas ratom yurad ar iReben `Zlierni ama qveynisani~ da mainc Tavisas ar iSlian. ra Tqma unda, Cven, marTlmadidebeli qristianebi varT da did pativs vcemT Cvens religias, magram nu dagvaviwydeba, rom qarTvelTa erTi nawili sxva religias aRiarebs. milionobiT qarTveli cxovrobs TurqeTSi (8 mln), iranSi (1 mln) da sxv. qveynebSi. gvaqvs ki ufleba, rom xeli vkraT Cvens Tanamemamuleebs imis gamo, radgan (SeiZleba viTarebis gamoc), isini sxva religias aRiareben? qarTvelTa Zliereba sruliad qarTvelTa erTianobaSia da ara mxolod dRevandeli saqarTvelos saxelmwifos teritoriaze mcxovrebTa Soris eTnopolitikuri viTarebis droebiT mowesrigebaSi. Cveni mtrebic imisTvis irjebian, rom ar dauSvan qarTvelTa erTianoba. Zveli berZnebi iberielebs uwodebdnen sruliad kavkasiis mosaxleobas, xolo iberias mTel kavkasias, berZeni sasuliero pirebi amJamadac iverielebs gviwodeben. aTaswleulebia iberiel-kavkasielni cdiloben TviTgadarCenas, samwuxarod, isini dResac sxvadasxva droSis qveS ibrZvian TavisuflebisaTvis. aris azri, maT Soris berZen RvTismsaxurTa Sorisac, rom aTonis iveriis monasterSi myofi iveriis RvTismSoblis xati unda daubrundes Tavis ers _ iverielebs, raTa ixsnas iveria mosalodneli safrTxisagan, rameTu |
Cvens eTnokonfliqtebiTa da teroristuli aqtebiT dawyebul saukuneSi Seiqmna mesame msoflio omis saSiSroeba, saqarTvelo ki civilizaciaTa mosalodneli Sejaxebis epicentrSia. saqarTvelos samxreTiT da aRmosavleTiT Turqul muslimuri samyaroa, dasavleTiT qristianul-evropuli civilizacia, xolo CrdiloeTiT Cveni erTmorwmune evraziuli ruseTi, romlisTvisac erTmorwmuneoba arasodes gamxdara misi agresiis Semaferxebeli faqtori. amrigad: 1. unda aRdges iveriis saxeli, is unda dafiqsirdes saxelmwifo atributikaze, gerbze; 2. gerbze TeTri giorgis gamosaxuleba unda Seicvalos borjRaliT; 3. saxelmwifo droSaze ferebi unda ganlagdes horizontalurad, cisartyelas msgavsad, rogorc Seqmna da gviboZa ufalma (tyuilad irjebian is adamianebi, romlebic cdiloben uflis Seqmnilze ukeTesis gamogonebas). `mkvidrno iveriisa da samSoblos sazRvrebs gareT mcxovrebno Tanmemamuleno,...~ (ilia II, epistole, 15.04.2001 w.) dadga dro iveriis saxelisa da didebis aRdgoma-gabrwyinebisa, im iveriisa, romlis saxelic kacobriobis dasabamidan dRemde aRelvebs mTel msoflios, Cven ki vayovnebT. mesame aTaswleuls iveria Tavisi gabrwyinebuli saxeliT unda Seegebos. rogor gabrwyindeba iveria Tavisi saxelis aRdgoma-gabrwyinebis gareSe? qveyana Tavisi saxelidan iwyeba. aRdgeba iveriis saxeli, aRdgeba da gabrwyindeba iveria. |