navTobi da politika
ala bibilaSvili,
filologiis mecnierebaTa kandidati, politologi.
kaspiis energetikul marags sparseTis yurisa da cimbiris Semdeg msoflioSi mesame adgili uWiravs. yvela sanapiro saxelmwifosTvis da maTi mosazRvre qveynebisaTvis am energoresursebis aTvisebisa da saerTaSoriso bazarze maTi transportirebis sakiTxebs udidesi mniSvneloba aqvs. kaspiispira regionis es Tavisebureba saerTaSoriso urTierTobaTa sistemaSi aqauri navTobisaTvis regionaluri da regionis gareTa saxelmwifoebs Soris metoqeobis asaxsnelad ganmsazRvrel faqtorad gvevlineba. centraluri aziisa da kavkasiis saxelmwifoebi dainteresebuli arian monawileoba miiRon sxvadasxva satransporto-sakomunikacio proeqtSi, romlebic moicaven milsadenebis, gazsadenebis, transkontinenturi saavtomobilo gzebisa da rkinigzebis aSenebas, agreTve kaspiis napirebis SemaerTebeli sazRvao derefnebis Seqmnas. msgavsi proeqtebis realizacia am qveynebs saSualebas miscems aqtiurad CaerTon msoflio ekonomikur sivrceSi. integraciisaken maT miswrafebas mxars uWeren regionsgareT arsebuli wamyvani geopolitikuri centrebi, romlebic mowadinebuli arian regionSi SeaRwion da iq transkontinenturi satransporto nakadebis kontroli ganaxorcielon. garkveuli aspeqtiT, am nakadebs geostrategiuli xasiaTi aqvs da isini satransporto-ekonomikuri problematikiT ar ifarglebian.
navTobisa da gazis didi maragis asaTviseblad ucxo uri kapitalis mizidva masStaburi finansuri resursebis mqone saerTaSoriso sanavTobo kompaniebisa da saxelmwifoebis rols aZlierebs da maT regionis qveynebSi aramarto ekonomikuri, aramed politikuri miswrafebebis ganxorcielebis saSualebas aZlevs. kaspiispireTis saxelmwifoTa grZelvadiani strategia miznebisa da saSualebebis urTierTkavSirs gansazRvravs da politikur amocanebsa da erovnul interesebs im ekonomikur, materialur da finansur resursebTan sinkretul erTianobaSi moaqcevs, romlebsac saxelmwifoebi maT misaRwevad floben. amasTan, es resursebi qveynis arsebuli da potenciuri SesaZleblobebis adekvaturi unda iyos.
kaspiis navTobis udides strategiul mniSvnelobas rigi faqtorebi gansazRvravs, pirvel rigSi ki ekonomikuri _ navTobis mopovebiT, gayidviTa da transportirebiT miRebuli mogeba. ekonomikuri krizisis pirobebSi navTobi saxelmwifo biujetis Sevsebis saimedo wyaroa, igi amave dros avsebs im intensiurad ganviTarebuli wamyvani qveynebis energetikuli resursebis marags, romlebsac navTobi akliaT.
kaspiis navTobi msoflio bazris erT-erT alternatiul ingredientad iqca. man SeiZleba naxSirwyalbadis fasebis regulirebisas navTobmompovebel qveynebze wamyvani importiori saxelmwifoebis ekonomikuri zewolis instrumentis roli Seasrulos.
navTobi SeiZleba mogebis wyaro gaxdes im saxelmwifoTaTvis, romelTa teritoriazec navTobsadenis gayvana igegmeba, da im saerTaSoriso kompaniebisaTvis, romlebic kaspiis zRvis Selfze mis Ziebasa da mopovebas axorcieleben. `did saWadrako dafaze` TamaSis bevri monawile regionSi warmodgenilia aramarto sagareopolitikuri uwyebebiT, aramed regionSi Tavisi ekonomikuri yofnis gasaZliereblad mowodebuli navTobmompovebeli firmebiT, amasTan, am ukanasknelTa interesebi mudam rodia maTi saxelmwifoebis xelmZRvanelobis interesTa identuri. navTobis kompaniebi saqmis materialur mxares aniWeben upiratesobas, maSin, rodesac saxelisuflebo struqturebi ZiriTad yuradRebas globaluri energoproeqtebis geostrategiul aspeqtebs uTmoben.
kaspiispira saxelmwifoebisaTvis navTobi aramarto ekonomikuri, armed qmediTi politikuri resursicaa, vinaidan ekonomikuri damoukideblobisa da mosaxleobis materialuri keTildReobis amaRlebis miRwevisas deklarirebuli, rig SemTxvevebSi moCvenebiTi damoukidebloba SeiZleba realuri gaxdes imiT, rom sagareopolitikur koordinatTa sistemaSi qveynisaTvis Rirseuli adgili uzrunvelyos. energoresursebis kontroli da ekonomikuri potenciis zrda mosazRvre qveynebTan urTierTobaSi maTi politikuri wonis matebaSi did rols Seasruleben.
navTobisa da gazis resursebis damuSavebam da transportirebam SeiZleba xeli Seuwyos mmarTveli elitis Zalauflebis centralizacias da finansebis koncentracias, imavdroulad SesaZloa gaZlierdes im saTbob-energetikul kompleqsebTan dakavSirebuli safinanso-samrewvelo jgufebis gavlena, romlebic erTmaneTs konkurencias uweven an saerTaSoriso konsorciumebSi Sedian. qveynis energetikuli usafrTxoeba oden sakuTari Tu importirebuli energoresursebis arsebobiT rodi Semoifargleba. igi mTeli rigi organulad urTierTdakavSirebuli komponentebisagan igeba, maT Soris mniSvnelovani adgili energomoxmarebis Sesabamis teqnologiasa da energetikuli procesebis adekvatur marTvas miekuTvneba. dainteresebuli qveynebis energetikuli usafrTxoebis didi rezervia kooperireba energetikis dargSi, amasTan, gasaTvaliswinebelia maTi bunebrivi resursebis arsebobac.
navTobi arsebiT zemoqmedebas axdens kaspiispira qveynebis msoflios wamyvan saxelmwifoebTan urTierTobaze, amasTan urTierTobis xasiaTi mniSvnelovanwilad ganisazRvreba regionis im qveynebis politikuri da ekonomikuri potencialiT, romlebic sagrZnob garezegavlenas ganicdian.
uTuod gasaTvaliswinebelia kaspiis navTobis mniSvnelobis samxedro-strategiuli aspeqti, navTobisa, romelic SeiaraRebuli dapirispirebis SemTxvevaSi antagonist mxareTa gansakuTrebuli yuradRebis obieqtad SeiZleba iqces.
navTobis mravalmxrivi mniSvneloba geopolitikuri faqtoris wina planze wamowevas gulisxmobs. kaspiispira regionSi, naxSirwyalbadebis soliduri maragis arsebobis garda, did rols asrulebs misi geografiuli adgilsamyofeli navTobis msoflio bazris mimarT: igi mdebareobs, erTi mxriv, navTobisa da navTobproduqtebis gasaRebis axlandel Tu perspeqtiul bazrebsa da, meore mxriv, Txevadi sawvavis ZiriTad mimwodeblebs Soris. amitom zogierTi wamyvani industriuli qveyana kaspiispira regions Tavisi strategiuli interesebis zonad miiCnevs da maT Soris garkveuli metoqeobac arsebobs, rac gamowveulia miswrafebiT: xeli miuwvdebodeT navTobis resursebze da xangrZlivi vadiT uzrunvelyon TavianTi geostrategiuli interesebi. am aspeqtiT, navTobi SeRwevis, yofnis placdarmis instrumentad, grZelvadiani interese bis dafuZnebad da gavlenis gaZlierebis resursad miiCneva. TviT kaspiispira saxelmwifoebi `navTobis geopolitikas` wamyvan geopolitikur centrebTan urTierTqmedebisa da xelsayreli, perspeqtiuli kontaqtebis damyarebis saSualebad miiCneven.
kaspiis navTobisaTvis gamarTuli diplomatiuri TamaSis monawileTa geopolitikuri gegmebis praqtikuli realizaciaa marSrutebi: baqo-novorosiiski, Tengizi-novorosiiski, baqo-sufsa, baqo-Tbilisi-jeihani. milsadenTa proeqtebSi monawileoba xels uwyobs tranzituli saxelmwifoebis CarTvas aSS-is, ruseTis, iranis, TurqeTis, evrokavSiris wevrebis, CineTis geostrategiuli gegmebis orbitaSi. milsadenebis marSrutebs, mniSvnelovanwilad, kaspiispira saxelmwifoTa sagareo politikuri prioritetebi gansazRvravs.
aSS, postkonfrontaciuli samyaros ekonomikurad yvelaze mZlavri da politikurad yvelaze gavleniani qveyana, Zlier zegavlenas axdens msoflioSi mimdinare procesebze, romlebsac amerikuli kapitalis interesebs umorCilebs. igi imavdroulad globaluri avtoritarulobisaken miiswrafis.
aSS-is Seuferxebeli momarageba navTobiT grZelvadiani strategiaa, Tu gaviTvaliswinebT im garemoebas, rom misi ekonomika damokidebulia naxSirwyalbadebis nedleulis Setanaze _ `Sav oqroze~ misi moTxovnilebis ori mesamedis uzrunvelyofa importiT xdeba. vaSingtoni cdilobs navTobis sabadoebze romelime sxva saxelmwifos kontroli ar dauSvas da navTobmompovebel regionebSi stabiluroba, sakuTaris garda, sxva politikuri ZalebiTac SeinarCunos.
aSS-s miaCnia, rom avRaneTi mniSvnelovani potenciuri derefania dasavleTis bazarze centraluri aziis qveynebis mdidari energoresursebis gasatanad ruseTisa da iranis monawileobis gareSe. es ukanasknelnic dainteresebuli arian satranzito teritoriiT TurqmeneTisa da uzbekeTis gazis Tu yazaxeTis navTobis gasazidad.
amerikeli politologis stiven koenis azriT, centralur aziasa da avRaneTSi aSS-s, teroristebis damarcxebis garda, ufro Sorsmimavali miznebic aqvs: samxedro hegemonia, gavlenis sferos gafarToeba, misasvleli navTobis udidesi maragebTan, romlebic kontrols ar eqvemdebarebian.
aSS-is samxedro yofnis gaZliereba pirdapir ukavSirdeba rogorc geopolitikur prioritetebs, ise didi biznesis interesebs.
amerikis saerTaSoriso urTierTobaTa sabWos eqsperti riCard batleri fiqrobs, rom sadReisod mTavari `prizia` navTobi, misi mopoveba da transportireba. aSS dainteresebulia Seasustos Tavisi damokidebuleba navTobis bazris mTavar moTamaSeze _ saudis arabeTze, saamisod ki mas Sua aziisa da kaspiispireTis navTobisa da gazis transportirebis Sesabamisi proeqtebi sWirdeba. laparakia milsadenis proeqtze TurqmeneTidan avRaneTis gavliT pakistanis navsadgur yaraCimde, perspeqtivaSia _ indoeTamde; agreTve mSenebloba navTobsadenisa baqo-Tbilisi-jeihani. es satransporto gzebi ruseTis teritoriaze ar gaivlian.
rogorc iTqva, aSS-is xelmZRvaneloba cdilobs Seasustos Tavisi damokidebuleba sparseTis yuris qveynebidan navTobis importze da es amerikis sagareo politikis erT-erT miznad gvevlineba im aspeqtiT, rom upirispirdeba muslimani radikalebis mowodebas - navTobi politikuri zewolisaTvis gamoiyenon.
amerikas sWirdeba kaspiis navTobi da imavdroulad mis mopovebasa da msoflio bazarisaTvis mowodebaze sruli da upirobo kontroli. vaSingtons es saSualebas miscems Seqmnas energomatareblebze fasis regulirebis umniSvnelovanesi da usaWiroesi meqanizmi ukve arsebul `fiuCeris bazris~ meqanizmze damatebiT. kaspiis navTobi, ZiriTadad, azerbaijanisa da yazaxeTis xelSi unda aRmoCndes, romlebic milsadenebis erTiani qseliT TurqeTs unda daukavSirdnen da navTobis tranzitze kontrolis warTmeviT geopolitikurad daasuston ruseTi. am gzaze pirveli nabijia aSS-is SeWra centralur aziasa da kavkasiaSi, rac kremlis pirdapiri TanxmobiT moxda. arc iransa da arc TurqmeneTs, energoresursebis aqtiur eqsportiorebs, konkurenciis aspeqtiT Tu finansuri danakargebis aspeqtiT, aseTi perspeqtiva xels ar aZlevs.
ruseTs ganzraxuli aqvs navTobis gasaRebis axali bazrebi daipyros da es gamoiyenos Tavisi geopolitikuri amocanebisaTvis: msoflio ekonomikisaTvis navTobis miwodebis stabilurobis garanti gaxdes.
geopolitikuri TvalsazrisiT, kaspiis regionSi da mis irgvliv ruseTs Tavisi kozirebi aqvs: xelsayreli mdebareoba kaspiis, Sav da baltiis zRvebs Soris, ganviTarebuli navTobgamtari infrastruqtura da mwvave winaaRmdegobebiT aRsavse regionSi samxedro aRWurvilobiT uZlieresi saxelmwifos upiratesobani. ruseTis federaciis prezidenti v. putini kaspiis regionSi mogzaurobisas Seecada safuZveli Caeyara regionuli sanavTobe kartelisaTvis, erTgvari `minitrasekasaTvis~, romelsac moskovi Caudgeboda saTaveSi, da molaparakebebi gamarTa azerbaijanis, yazaxeTis, TurqmeneTisa da uzbekeTis prezidentebTan. ise Canda, rom Sua aziis warmomadgenlebi ufro meti mzaobiT Sexvdnen am ideas, vidre azerbaijanelebi, romlebsac garkveulwilad aSinebT ruseTis imperiis TviT aCrdilis aRdgenac ki. kartelis Seqmnis pirobaa mopovebis donis gazrda. amJamad muSavdeba gegma, romlis mixedviTac, 2012 wlisaTvis kaspiis navTobis mopovebam da eqsportma dReSi 7 milioni bareli unda Seadginos, rac daaxloebiT saudis arabeTis axlandeli eqsportis maCveneblebis tolia.
msoflioSi erT-erTi udidesi navTobis sabadoa yazaxeTSi _ kaSigani. misi 11 amuSaveba 2008 wlisaTvisaa dagegmili. ruseTs surs kaSaganis navTobi Tavisi milsadenebiT Tavisive navsadgurebSi gadaqaCos. aSS mowadinebulia es navTobi tankerebiT gadaizidos baqoSi, Semdeg ki baqo-jeihanis navTobsadeniT miedinebodes. proeqts italiuri `ENI~ amuSavebs, xolo yazaxeTis mTavroba msgavsi mSeneblobis SesaZleblobebs ikvlevs.
yazaxeTma araerTgzis ganacxada, rom mzad aris Tavisi navTobis mniSvnelovani nawilis transportireba baqo-Tbilisi-jeihanis milsadeniT moaxdinos. amave dros gasuli wlis ivnisSi man xeli moawera ruseTis mTavrobasTan SeTanxmebas navTobisa da gazis tranzitis Taobaze, romelic mtkice bazas qmnis energetikis seqtorSi xangrZlivi TanamSromlobisaTvis da romelmac SeiZleba gavlena moaxdinos momaval grZelvadian energetikul politikaze.
yazaxeTis gancxadeba navTobis eqsportis mravalvariantulobis Sesaxeb asaxavs respublikis miswrafebas _ gaiTvaliswinos wamyvani qveynebis interesebi da regionSi Zalebis balansi daicvas.
saqarTvelos teritoriaze navTobis tranziti gansazRvravs misi, rogorc evropa-aziis satranzito derefnis SemaerTebeli rgolis geopolitikur potencials. amiT igi erTveba msoflio mniSvnelobis mqone strategiuli interesebis sferoSi. es interesebi dakavSirebulia ekonomikuri da socialuri problemebis realizaciasTan im mimarTulebiT, rom gafarTovdes mravalmxrivi integracia, gamoyenebul iqnes msoflio mniSvnelobis udidesi energetikuli da nedleulis resursebi.