Tay cầm ch�n rượu đầu xu�n m� l�ng kh�ng khỏi bồi hồi xốn xang về những � kiến của nh� c�ch mạng l�o th�nh, vị tướng nh�n d�n Trần �ộ (b�i "T�nh h�nh đất nước v� vai tr� của �ảng cộng sản"), của nh� c�ch mạng l�o th�nh, nguy�n viện trưởng Viện Triết Học Ho�ng Minh Ch�nh (b�i "Th�ch thức v� hi vọng"), của nh� c�ch mạng l�o th�nh, nguy�n b� thư th�nh ủy Hải Ph�ng Ho�ng Hữu Nh�n (b�i "Một số kiến nghị về �ảng, Nh� nước ta n�n tiếp tục sự nghiệp đổi mới như thế n�o" ?), của nh� khoa học vật l�, gi�o sư Phan ��nh Diệu (b�i "Về y�u cầu tiếp tục đổi mới trong giai đoạn hiện nay"); những � kiến về d�n chủ của cựu chiến binh Trần B� ("Thư ngỏ gửi c�c vị l�nh đạo �ảng v� Nh� nước Việt Nam"), đơn khiếu nại của chuy�n vi�n cao cấp L� Hồng H� gửi c�c nơi thẩm quyền về vụ �n xử tr�i ph�p luật c�c �ng L� Hồng H�, H� Sĩ Phu, Nguyễn Kiến Giang với tội danh "Cố � l�m lộ b� mật nh� nước", v� cả đơn xin ra khỏi �ảng của nh� khoa học t�m linh Nguyễn Ho�ng Phương với l� do chủ yếu phản đối c�ch cư xử kh�ng t�n trọng tr� thức của Ban Văn H�a Tư Tưởng Trung Ương �ảng.

Nh�n c�nh đ�o đỏ thắm v� tr�i quất v�ng �ng lẫn trong đ�m l� xanh m�u diệp lục tr�n đ�n sứ k� giữa ph�ng, t�i cứ mi�n man trong d�ng nghĩ tr�o d�ng như một kẻ nhập thiền. Cứ theo lối tư duy m�y m�c, bảo thủ v� khắt khe l�u nay, c� pha ch�t ngớ ngẩn hơi t�m thần nữa, th� dễ chụp mũ cho đ�y l� những b�i viết phản động, ăn tiền của nước ngo�i, �m mưu l�m yếu chế độ, hoặc muốn ph� hoại c�ng cuộc x�y dựng đất nước do đảng Cộng Sản quang vinh l�nh đạo. Nhưng với những người thiện t�m, biết suy nghĩ trước sau, th� những b�i viết ấy, như những c�i vỗ vai t�m t�nh l�m ta bừng tỉnh cơn m�, khiến ta phải động n�o suy nghĩ về tr�ch nhiệm trước cộng đồng.

Nh� c�ch mạng l�o th�nh Trần �ộ đặt ra một loạt những c�u hỏi :

v�n v�n v� v�n v�n....

(Trần �ộ, " T�nh h�nh đất nước v� vai tr� của �ảng cộng sản")

Cựu viện trưởng Viện Triết học Ho�ng Minh Ch�nh nhận x�t :

"Việc thực hiện 2 năm đầu của kế hoạch 5 năm mới (1996-2000) đạt được mức tăng trưởng b�nh qu�n GDP 9,2%. Tuy nhi�n, x�t về tỉ trọng th� tốc độ lại theo chiều giảm s�t đ�ng lo ngại, như tỉ trọng năm 1995 l� 9,5% th� năm 1996 giảm xuống l� 9,3%, v� dự kiến năm 1998 cố giữ mức như năm trước l� 9%. Sự tụt hậu GDP l� chỉ số cơ bản tổng qu�t nhất sẽ đ� nặng l�n tất cả c�c lĩnh vực kh�c của đất nước..." (Ho�ng Minh Ch�nh - "Th�ch thức v� hi vọng")

Ở một đoạn kh�c, �ng viết: "Theo đ�nh gi� của c�c th�ng tin quốc tế m� b�o ch� trong nước đ� từng tr�ch dẫn th� Việt Nam ch�ng ta đang đứng trong số 20 nước ngh�o khổ nhất thế giới v� l� một trong 3 nước mắc tệ nạn tham nhũng nhất ở ch�u �"

Cựu b� thư th�nh ủy Hải Ph�ng, đảng vi�n l�o th�nh Ho�ng Hữu Nh�n, cũng ph�t biểu:

"Nếu cứ giữ th�nh kiến xa xưa, đ�nh gi� chủ nghĩa tư bản c�i g� cũng dở, xấu xa, thối n�t, th� quả l� kh�ng kh�ch quan, kh�ng khoa học, nhắm mắt trước sự thật. �ến nay m� c�n c� c�n bộ l� luận của ta đ�nh gi� sai về chế độ tư bản hiện đại như đ� viết: "Một hệ thống x� hội chủ nghĩa đầy sức sống h�nh th�nh đối lập với chủ nghĩa tư bản gi� cỗi ", hoặc, "chủ nghĩa tư bản d� được c�c tiện nghi nhưng vẫn mang t�nh chất b�c lột, ăn b�m, hủ bại, thối n�t, đang suy t�n..." (Tr�ch trong một b�i đăng tr�n b�o Nh�n D�n kỷ niệm 80 năm C�ch Mạng th�ng 10).

(Ho�ng Hữu Nh�n - "Một số kiến nghị về �ảng, Nh� nước ta n�n tiếp tục sự nghiệp đổi mới như thế n�o ?")

Nh� khoa học, gi�o sư tiến sĩ Phan ��nh Diệu ph�t biểu � kiến :

" Một hệ quả trầm trọng nữa của việc k�o d�i t�nh trạng độc quyền l� sự tho�i h�a r� rệt cả về năng lực, phẩm chất v� uy t�n của bộ m�y nh� nước. �ảng, hay đ�ng hơn, một bộ phận nhỏ nắm quyền lực của �ảng, tự qui định l� l�nh đạo to�n diện v� tuyệt đối Nh� Nước v� x� hội, đề ra c�c nguy�n tắc kh� chi tiết về việc hệ thống cấp ủy �ảng cho � kiến chỉ đạo đối với c�c hoạt động của Quốc hội, Ch�nh Phủ, T�a �n, Viện Kiểm S�t, cho đến c�c đo�n thể quần ch�ng, tr�n thực tế đ� biến to�n bộ thể chế nh� nước th�nh một hệ thống thừa h�nh chỉ thị của bộ phận quyền lực trong �ảng; "d�n chủ", luật ph�p cũng biến th�nh những c�ng cụ cho sự thừa h�nh đ�. V� tất nhi�n, trong điều kiện như vậy, mọi t�i năng, t�m huyết, bản lĩnh, nếu kh�ng trở th�nh v� hiệu th� cũng bị b�o m�n cho vừa khung cửa của quyền lực. V� trong mọi cấp, mọi ng�nh xuất hiện ng�y c�ng nhiều những kẻ ăn b�m theo cơ chế độc quyền với đủ t�nh chất nịnh bợ, dối tr�, tham nhũng, quan li�u, hống h�ch, cửa quyền... Hiệu lực của bộ m�y nh� nước bị giảm s�t, thậm ch� nhiều chủ trương t�ch cực, đ�ng đắn cũng bị ch�nh những người trong bộ m�y biến b�o v� lợi dụng cho lợi �ch c� nh�n n�n kh�ng được thi h�nh đến nơi đến chốn, d�n t�nh ta th�n v� mọi thứ nhũng nhiễu, v.v... " (Phan ��nh Diệu - "Về y�u cầu tiếp tục đổi mới trong giai đoạn hiện nay")

Cựu chiến binh Trần B� th� tr�ch dẫn c�c danh ng�n của c�c vĩ nh�n thế giới gửi c�c nh� l�nh đạo �ảng v� Nh� nước để tham khảo :

- "Kh�ng c� một ch�nh phủ n�o c� thể tiếp tục tốt đẹp m�i, chỉ trừ khi n� được sự kiểm so�t thực sự của nh�n d�n". T. Jefferson

- "C�i sai lầm của những người thực h�nh d�n chủ l� cứ tưởng rằng c�i ch�n l� của m�nh cũng l� ch�n l� của mọi người v� cưỡng �p sự t�n đồng." A. Suaras.

- "Nếu cơ quan cầm quyền vừa l� kẻ thi h�nh luật, vừa tự cho m�nh l� kẻ lập ph�p th� hắn c� thể t�n ph� quốc gia bằng những � ch� sai lầm của hắn. Nếu hắn c�n nắm lu�n cả quyền x�t xử nữa th� hắn c� thể đ� n�t mọi c�ng d�n theo � muốn độc �c v� đi�n rồ của hắn". C. Montesquieu.

Chuy�n vi�n cao cấp L� Hồng H� gửi đơn khiếu nại đ�i hỏi t�a �n xem x�t lại v� hủy bỏ bản �n phi ph�p "Cố � l�m lộ b� mật nh� nước", kh�i phục danh dự cho ba c�ng d�n l� H� Sĩ Phu, Nguyễn Ki�n Giang v� L� Hồng H�, v� ch�nh c�c quan chức của c�c cơ quan luật ph�p lại vi phạm ph�p luật, chứ kh�ng phải c�c bị c�o. �ng đề nghị kh�ng những chỉ x�a �n cho c�c bị c�o, m� c�n phải đưa ra x�t xử những người cố � l�m sai ph�p luật gồm c�c kiểm s�t vi�n, điều tra vi�n, c�c thẩm ph�n v� hội thẩm nh�n d�n, theo điều 231 v� 232 Bộ Luật H�nh sự về tội ra bản �n hoặc quyết định tr�i với ph�p luật. (L� Hồng H� - "�ơn khiếu nại...")

Trong tiết gi� xu�n đ�m chồi nẩy lộc m�a sinh s�i hoa tr�i, t�i như thấy trong người dạt d�o nhựa sống, mơ mộng nghĩ rằng lẽ ra những b�i viết tr�n phải được in tr�n b�o ch� c�ng khai, cho b�n d�n thi�n hạ c�ng được biết, để c�ng được chia sẻ lo lắng, v� c�ng động n�o suy tư trước vận mệnh nước nh� ; chứ đ�u lại chỉ chuyền tay đọc trong một số người may mắn được đọc như một việc l�m vụng trộm, n� khiến ta phải đỏ mặt khi nghĩ đến hai chữ "d�n chủ" nước m�nh. Ch�ng ta c� đến hơn 400 tờ b�o c�ng l� tạp ch� chứ c� phải �t đ�u. �iều đ�ng buồn l� kh�ng c� b�o n�o d�m đăng lấy một b�i. Những kiến giải về đất nước như kể tr�n m� để chết ch�m trong qu�n l�ng l� c� tội với nh�n quần. Lại c�ng thấy y�u cầu về tự do b�o ch� l� cần thiết đến chừng n�o ở nước ta l�c n�y!

�iều 69 của Hiến ph�p ghi r� : "C�ng d�n c� quyền tự do ng�n luận, tự do b�o ch� ; c� quyền được th�ng tin ; c� quyền hội họp, lập hội, biểu t�nh theo quy định của ph�p luật." (Hiến Ph�p nước Cộng H�a X� Hội Chủ Nghĩa VN).

Hiến ph�p l� luật cao nhất. Luật mẹ của c�c luật. Việc kh�ng cho b�o ch� tự do l� vi phạm luật nước nh�. �ấu tranh bảo vệ Hiến ph�p, thực thi Hiến ph�p l� tr�ch nhiệm của mọi người, của mọi tổ chức, đ� được ghi nhận ở điều 12: "C�c cơ quan nh� nước, tổ chức kinh tế, tổ chức x� hội, đơn vị vũ trang nh�n d�n v� mọi c�ng d�n phải nghi�m chỉnh chấp h�nh ph�p luật, đấu tranh ph�ng ngừa v� chống c�c tội phạm, c�c vi phạm Hiến ph�p v� ph�p luật." (�iều 12 "Hiến ph�p nước Cộng h�a X� hội Chủ nghĩa Việt Nam", 1992.

Nếu luật b�o ch� đ� được th�ng qua trong Quốc hội kh�a VIII kh�ng c�ng nhận b�o ch� tự do, vậy l� Luật b�o ch� đ� vi phạm Hiến ph�p nước nh�. Quốc hội phải sửa đổi lại đạo luật đ� cho ph� hợp với Hiến ph�p, l�m đ�ng điều 146 Hiến ph�p nước Cộng h�a X� hội Chủ nghĩa Việt Nam đ� ghi: "Mọi văn bản ph�p luật kh�c phải ph� hợp với Hiến ph�p". Vả lại, chiến tranh đ� l�i xa gần một phần tư thế kỷ rồi, v� hiện nay ch�ng ta đang đề cao khẩu hiệu "Sống v� l�m việc theo ph�p luật".

�� c� nhiều tiếng n�i trung thực v� ch�n th�nh về điều n�y. Nh� l�o th�nh c�ch mạng Bảy Trấn, người từng l�nh đạo Nam Kỳ khởi nghĩa, ngo�i 80 tuổi, đ� soạn cả một cuốn s�ch tr�n 500 trang "Viết cho mẹ v� cho Quốc hội", với lời thiết tha của người gần đất xa trời chốt v�o một c�u trăn trối ghim nơi cuối s�ch : y�u cầu Quốc Hội tuy�n bố ngay quyền tự do b�o ch�.

Nh� c�ch mạng l�o th�nh Trần �ộ trong b�i viết đầu xu�n 98 vừa rồi cũng y�u cầu một việc phải l�m ngay lập tức, l� cho b�o ch� tự do. �ng viết: "Thực ra c�c cơ chế "thống nhất quản l�" b�o ch� của �ảng v� nh� nước (chủ yếu l� ở c�c cấp ủy v� cơ quan của �ảng) c�n gay gắt v� ngặt ngh�o hơn h�ng ng�n lần l� c� kiểm duyệt". V� c� kiểm duyệt th� t�nh h�nh n� lại r� r�ng v� s�ng phẳng hơn rất nhiều lần so với lối kiểm duyệt v� h�nh.

Thực hiện điều n�y, trước hết l� thực hiện được việc "Nh�n d�n c� tiếng n�i thực sự" v� tiếng n�i n�y trước hết l� tiếng n�i của c�c tầng lớp tr� thức v� l�o th�nh, c� tiếng n�i n�y được ph�t biểu mạnh mẽ th� sẽ c� một lực lượng đ�ng đảo gi�m s�t, ngăn chặn nạn tham nhũng v� c�c ti�u cực kh�c m� ta c� lập h�ng trăm, ng�n cơ quan ủy ban, hội đồng... cũng kh�ng c� t�c dụng bằng, m� l�m cho tham nhũng c�ng phức tạp th�m.

C� tiếng n�i kiểu n�y l� thực hiện việc gi�m s�t c�c cơ quan nh� nước, v� cả c�c cơ quan �ảng (v� nhất l� c�c cơ quan �ảng hiện nay kh�ng chịu bất cứ một sự gi�m s�t n�o, v� đ� c� nhiều biểu hiện lộng quyền, muốn l�m ngược l�m xu�i thế n�o, n�i ngược, n�i xu�i thế n�o cũng được, cũng bắt người ta phải theo). C� sự gi�m s�t n�y mới thực hiện được đ�ng khẩu hiệu :

�ng c�n viết: "Khi người d�n kh�ng c� tự do tư tưởng, tự do ng�n luận, tự do b�o ch�, tự do lập hội, tức l� những quyền tối thiểu của một chế độ d�n chủ, th� mọi luận b�n về sự ph�t triển của đất nước, về hiện đại h�a đất nước chỉ l� v� �ch." (Trần �ộ - " T�nh h�nh đất nước v� vai tr� của �ảng cộng sản").

Hơn 23 năm h�a b�nh thống nhất đất nước rồi, l�c n�y kh�ng thể kh�ng thực thi những quyền d�n đ� được ghi trong Hiến Ph�p. Nếu Quốc Hội kh�a VIII đ� c� những đại biểu phản đối b�o ch� tự do, kh�ng biết rằng m�nh đ� l�m một h�nh động đ�ng hổ thẹn l� vi phạm Hiến Ph�p (trong đ� c� cả những tr� thức l� luật sư), th� t�i mong rằng Quốc Hội kh�a X n�y sẽ l�m tốt trọng tr�ch của m�nh đối với Hiến Ph�p nước nh�.

T�i quen một anh bạn l� nh� khoa học L.D., mới được bầu l�m đại biểu Quốc Hội kh�a X. Anh viết tr�n b�o, kh�ng giấu được niềm vui mừng v� sung sướng của m�nh. T�i th�ng cảm niềm vui của anh bạn, v� t�i cầu mong anh giữ được l�ng s�i nổi h�o hứng trong chức tr�ch nặng nề đại biểu nh�n d�n, nghĩa l� anh phải bảo vệ quyền lợi của d�n. Những quyền lợi đ� đ� được ghi trong Hiến Ph�p r� r�ng từng c�u từng chữ, thứ nhất l� quyền tự do ng�n luận v� tự do b�o ch�.

Nếu kh�ng l�m được điều đ�, t�i mong anh c� gan đề nghị Quốc Hội b�i bỏ điều 69 trong Hiến Ph�p đi. Ch�ng ta n�n sống trung thực v� s�ng phẳng. Những quyền tự do cơ bản của người d�n kh�ng c�, th� kh�ng n�n ghi trong Hiến Ph�p l�m g�. N� chỉ th�nh đồ trang sức để l�m c�ng việc lừa dối m� th�i.

Trong b�i tr�n, nh� c�ch mạng l�o th�nh Trần �ộ c�n viết: "Ta thường tự h�o "chế độ ta l� chế độ d�n chủ cao gấp nhiều lần d�n chủ tư sản", vậy ta phải thực h�nh điều đ� r� rệt. Kh�ng thể để xảy ra t�nh trạng những người sống trong x� hội ta cứ cảm thấy bị g� b�, kh�ng thoải m�i bằng sống trong c�c x� hội tư bản. Nhiều c�n bộ l�nh đạo của nước ta sang thăm c�c nước tư bản về, đều phải nhận x�t rằng: đời sống người d�n c�c nước ấy vừa cởi mở, tự do hơn, vừa tu�n theo ph�p luật một c�ch nghi�m t�c hơn. Mọi người được ph�p luật bảo vệ, kh�ng để cho c�c quyền tự do d�n chủ của m�nh bị x�m phạm. Trong khi đ� th� ở nước ta, luật ph�p đ� thiếu lại kh�ng nghi�m minh, nhiều người c� tr�ch nhiệm bảo vệ luật ph�p lại vi phạm luật ph�p đến mức nghi�m trọng (trong những năm gần đ�y, ngồi ghế bị c�o trước c�c t�a �n ng�y c�ng c� nhiều c�n bộ c�ng an, kiểm tra v� cả t�a �n nữa). C� l�c ta đề xướng "Nh� nước ph�p quyền" (c� th�m mấy chữ x� hội chủ nghĩa), nhưng chưa kịp hiểu đ� l� c�i g� th� lại "thu hồi", hoặc chỉ nhắc tới hời hợt v� chiếu lệ. Ở đ�y, cần phải khắc phục một quan niệm sai lầm l�: sợ c� d�n chủ th� mất kỷ cương, đưa tới hỗn loạn. Ngược lại mới đ�ng, thiếu d�n chủ mới ch�nh l� nguy�n nh�n đưa tới mất kỷ cương, hỗn loạn. C�n d�n chủ, với luật ph�p r� r�ng v� nghi�m minh lại l� điều kiện bảo đảm sự ổn định v� ph�t triển của x� hội. Thực h�nh d�n chủ tới nơi tới chốn, sẽ tước bỏ ngọn cờ d�n chủ v� nh�n quyền của những "thế lực th� nghịch". Ngọn cờ đ� phải thuộc về ch�ng ta."

Viết đến đ�y, t�i chợt nhớ tới b�i thơ của B�i Minh Quốc nhan đề "Những người Th�ng T�m đ�u rồi ". T�i muốn n�i với anh bạn đang chịu hoạn nạn của t�i rằng những người Th�ng T�m vẫn c�n, vẫn đứng cạnh ch�ng ta, v� vẫn tỏa những h�o quang lấp l�nh của một thời đại nghĩa đầy tự h�o. Nh� thơ B�i Minh Quốc, chỉ v� bạo n�i bạo viết, m� bị ch�nh quyền quản chế cưỡng bức quản chế một c�ch thiếu d�n chủ, c�ng với nh� văn Ti�u Dao Bảo Cự v� nh� khoa học y�u nước H� Sĩ Phu ở �� Lạt. �iều n�y g�y nhức nhối trong tầng lớp tr� thức văn nghệ sĩ. Nghe n�i c�c anh bị bao v�y 24 tr�n 24. �iện thoại bị cắt. Thư từ bị lấy. Kh�ng được ra khỏi nh�. Kh�ng được ai đến thăm. Chỉ được đưa đ�n con đi học v� về học theo một con đường do c�ng an quy định, kh�ng rẽ ngang rẽ dọc. Bạn hữu ở H� Nội, c�ch �� Lạt c� mấy trăm kil�m�t, m� kh�ng được biết c�c anh đau ốm khỏe mạnh ra sao. Như thế th� c� kh�c g� đi ở t�, về mặt n�o đ� th� c�n khổ cả ở t� kia. Loại t� cơm nh�, t� kh�ng c� �n, kh�ng c� x�t xử. T�i cực lực phản đối lối h�nh hạ con người, x�c phạm phẩm gi� con người như vậy.

Sinh hoạt d�n chủ phải được thiết lập ở nước ta. Kh�ng thể chậm trễ nữa.

Nghĩ cũng lạ, trước kia ta l�m c�ch mạng th� lu�n lu�n n�i tr�n đầu lưỡi những từ d�n chủ, quyền l�m d�n, quyền l�m người, thế m� ng�y nay tr�n b�o ch� thiếu vắng hẳn những từ ngữ ấy, nếu kh�ng muốn n�i l� cấm kỵ n�i đến những từ ngữ ấy.

M�a xu�n Mậu Dần đ� tới, như những năm trước đ�y kh�ng c� tiếng ph�o, nhưng được đọc những b�i viết tr�n, t�i nghe như thấy tiếng sấm rền trong tiết xu�n ấm �p b�o hiệu những đổi thay tốt đẹp của tổ quốc ch�ng ta đang chuyển m�nh vươn vai đứng thẳng, đổi mới suy nghĩ, canh t�n đất nước, để kh�ng thụt l�i v� lạc hậu so với thế giới xung quanh, để xứng đ�ng với tầm v�c những hy sinh to lớn nh�n d�n ta đ� phải trả trong mấy thập ni�n qua.