|
Tiết Cương Phá Thiết Khâu Phần
Tặng nghệ sĩ nhiếp ảnh K.C.
Nhà văn Hoàng Tiến
1.
Tiết Cương là con Tiết Nhân Quý và Phàn Lê Hoa.
Bố mẹ bị
vu oan. Triều đình hành quyết. Phần mộ để trên một cái gò, còn bị chằng dây
xích sắt, nên gọi thiết khâu phần. Tiết Cương nhỏ tuổi được vú mẫu bế chạy.
Sau lên núi, tìm thầy học đạo. Lúc hạ sơn, quyết chí báo thù. Tiết Cương tìm
đến phần mộ làm lễ tế bố mẹ, phá dây xích vây quanh, thề giết hết bọn quyền
thần xảo quyệt.
2.
Quan
thượng thư bộ Công là Ðào Tấn đi đi lại lại. Bóng ông chập chờn trên vách.
Ðài nến cháy gần tàn. Những giọt nến đọng lại quanh chân nến sần sùi như bộ
mặt người hủi được nặn bằng sáp trắng. Nghiên mực đen như cửa ngục thất nổi
xác vài con thiêu thân vào ăn đèn rớt xuống. Vở kịch "Tiết Cương phá
thiết khâu phần" để mở trên án thư.
Ngoài
kia trời đã tối mịt. Hàng đàn đom đóm lập loè ánh lửa ma trơi trên dòng
Hương Giang. Rồi chúng bốc lên cao, theo luồng gió thổi, giạt vào bãi tha ma
cạnh thôn Vĩ Dạ. Vẳng lên từ bãi phần mộ một tiếng cú kêu dài như sợi chỉ
giăng suốt không gian. Oan hồn những người chết như thức dậy trong đêm khuya
hoang vắng. Ðào Tấn rùng mình, khi nghe tiếng cánh cửa gỗ lim bị gió thổi,
xoay trên bản lề, ken két giống tiếng một người nghiến răng tức giận.
Ông thở dài.
Thời nào cũng có những người chết oan. Công bằng viễn lộ hà thị xứ ?(con
đường công bằng xa lắc biết ở đâu đây ?) Bọn gian thần thời nào cũng
lộng hành. Chúng đâu có sợ luật pháp. Vì luật pháp do chúng làm ra. Chúng
lại bẻ queo luật pháp để che giấu những âm mưu đen tối. Ông bước vào hoạn lộ
đã lâu. Ông hiểu rõ hơn ai hết. Những dàn cảnh hậu trường của việc kiện tụng.
Nỗi oan khiên dâng sớ tâu trình viết bằng máu và nước mắt, bị vứt vào sọt
rác không chút tiếc thương. Những mánh lới tinh vi để được lòng vua, được
lòng quan trên, bố trí kỳ công như một chiến dịch công đồn.
Ông ngán ngẩm việc làm quan của cái thời "đạo dĩ chính, tề dĩ hình" (dùng
sức mạnh để trị nước, dùng hình phạt để yên dân); ông thèm khát cái trật tự
của thời "đạo dĩ đức, tề dĩ lễ" (dùng đạo đức để trị nước, dùng lễ
nghĩa để yên dân); cái thời đêm ngủ không phải đóng cửa ngõ, đồ để quên
không ai lấy đi, con người cử xử đầy tình nhân ái với nhau. Ông muốn noi
gương Ðào Tiềm lui về trồng cúc vàng sống cùng bầu rượu túi thơ, để đêm đêm
được mơ giấc mơ của Từ Thức lên động Hoa Vàng ngủ say cùng trời cùng đất.
Nhưng đâu có được. Ai cho phép ông treo ấn từ quan ? Vì làm thế là lộ rõ sự
trái quấy của nhà vua, là nhổ vào mặt hàng ngũ đám quan lại tham quyền cố vị,
là tỏ ý chê họ rặt phường ô trọc giá áo túi cơm, chỉ riêng mình là thanh cao
mây ngàn gió nội. Những thế lực hắc ám ấy được vây bủa bằng những hàng rào
định chế chằng chịt, đã trói buộc ông trong vòng cương tỏa. Ðã đen thì cùng
đen cả, mèo nào chẳng ăn thịt chuột, chứ ai cho anh nhô cái đầu trắng anh
lên hoà đồng dị biệt.
Ông đã tìm cách nhô cái đầu trắng lên chứ không chịu cá mè một lứa. Ông làm
quan mà lập gánh tuồng, tự viết lấy vở và chỉ đạo diễn xuất, nổi tiếng là
một ông thày tuồng trong quan giới. Người thích ông, người ngại ông. Người
yêu quý ông, người thù ghét ông. Mặc. Ông không tạo dựng được sự nghiệp
trong kinh bang tế thế, thì bộc lộ chí khí mình trong nghệ thuật thơ văn. Vở
"Tiết Cương phá thiết khâu phần" được nhiều người tán thưởng. Quan
đại thần phụ trách Cơ Mật Viện là Trương Như Cương, người hoàng tộc, cậu
ruột vua Thành Thái, có tật giật mình, cho là viên thày tuồng họ Ðào muốn xỏ
hắn. Và để hại viên quan ương ngạnh Ðào Tấn, hắn đã mật tâu vua Thành Thái.
Lệnh vua triệu đoàn tuồng vào diễn tại cung đình để vua thưởng lãm.
Tin ấy truyền đến đoàn tuồng. Mọi người run sợ. Họ đề nghị ông sửa lại câu
nói chết tiệt ấy đi. Cái câu nói biểu diễn ở mọi nơi, đều được quần chúng hò
reo tán thưởng, đã thành cái gai chọc nhói tim Trương Như Cương. Số là vở
tuồng có một đoạn diễn lính hầu vào báo quan :
Lính hầu : Cấp báo!... Cấp báo!... Tên Cương về phá thiết khâu phần.
Quan lớn (đạp bàn quát) : Tên Cương nào?
Lính hầu : Dạ ! Dạ !... Một tên Cương mọi người đã khổ quá rồi, quan
lớn còn muốn có mấy tên Cương nữa ạ ?
Quan lớn
: Cha chả ... là nguy!... Quân bay đâu!... ...
Trương
Như Cương biết là Ðào Tấn chửi xỏ hắn. Và mọi người vui cười hả hê, chính vì
cái câu nói đã vạch rõ chân tướng hắn. Là quan đầu triều, hắn thường thì
thọt ra vào dinh khâm sứ Pháp đóng bên kia sông ; lại kình địch với cánh Tôn
Thất Thuyết kiên định chống Pháp. Hắn được phụ trách một cơ quan quan trọng
nhất của triều Nguyễn là Cơ Mật Viện, liền kéo bè kết cánh, thăng trật những
quan lại thân tín, chuyến dịch những quan lại cứng đầu có ý kháng Pháp đi
xa. Mọi người sợ hắn như sợ cọp. Ai cũng muốn lấy lòng hắn. Cúi rạp chào
nhác trông hắn từ xa. Toe toét cười khi thấy hắn đến gần. Và xanh xám mặt
mày đến ngất xỉu lúc hắn nhăn mũi nhíu mày. Ấy vậy mà cái lão thượng thư bộ
Công dám vuốt râu hùm, dám chửi vỗ vào mặt hắn trước bàn dân thiên hạ. Không
trị được tên quan gàn dở này thì còn gì là thể thống quan đại thần Cơ Mật
Viện. Tất cả sẽ được định đoạt ở buổi diễn tối mai.
Ðào Tấn
suy nghĩ lao lung. Ông gấp vở kịch lại, ra trước song cửa nhìn về bãi tha ma
mộ địa tối om trong cảnh đêm dầy như địa ngục. Lần này đàn đom đóm lại từ
bãi tha ma bay về sà xuống dòng sông Hương lượn khúc qua cửa nhà ông. Tiếng
xào xạc lá cây nghe như lời thở than của những vong linh không nơi nương
tựa. Ông trở lại án thư, tiếp ngọn nến khác, lật vở kịch ra, cầm chiếc bút
lông, chấm vào nghiên mực, xoe xoe cho đầu bút tròn trịa, và gạch một vết
đen thẫm lên trang giấy muốn chôn vùi những hàng chữ nguy hiểm ấy đi. Chiếc
bút bỗng khựng lại như có một bàn tay giữ chặt. Một tiếng nói ngay đàng sau
gáy :
"Tiên
sinh bẻ queo ngòi bút vì sợ mất chức ư
?"
Ông quay
đầu lại xem ai, chỉ thấy cái khoảng trống vắng lặng sau lưng, và trên bức
vách bóng hình ông to tướng rung rung. Ông lại đặt bút lên trang giấy. Chiếc
bút lại bị giữ chặt, và một tiếng nói lại vang lên lần nay ngay bên tai ông
:
"Tiên
sinh bẻ queo ngòi bút vì sợ chết ư
?"
Ai đấy ?
Ông đứng bật dậy quay nhìn xung quanh. Ai nói đấy ? Vẫn không thấy gì ngoài
bóng hình ông trên vách. Ông hoảng hốt ngó ngang một lúc, và bất chợt nhận
ra xác mấy con thiêu thân nằm giữa nghiên mực đen như những cánh hoa cau
trắng phớ. Ông thở dài, gác bút lên giá, rồi ngả người trên ghế ngắm nhìn
ngọn nến đang tiêu hủy chính cơ thể mình để đốt lên ngọn lửa làm sáng gian
phòng. Ông cứ nhìn trân trân như thế.
Sáng ra,
lúc người hầu vào thư phòng, thấy quan thượng thư đang ngủ vùi trên chiếc
ghế mây. Vở kịch vẫn để mở trên án thư. Chiếc bút lông vẫn cắm trên giá bút.
3.
Buổi
trình diễn bắt đầu.
Vua
Thành Thái ngồi chiếc ghế chạm rồng trước sàn diễn, tay cầm dùi trống giữ
nhịp khen chê. Bên cạnh là Trương Như Cương, thỉnh thoảng lại ghé vào tai
vua thì thào. Quan thượng thư kiêm thày tuồng Ðào Tấn ngồi lùi phía sau, vừa
quan sát thái độ nhà vua vừa theo dõi tích trò. Các viên quan khác có mặt
trong thành nội đều cho phép đến dự. Sau nữa là các cung tần mỹ nữ, cùng đám
thái giám phục dịch trong cung.
Trước
khi diễn Ðào Tấn đã gặp gỡ các nghệ sĩ của mình. Họ vẫn xin ông bỏ câu ấy
đi. Có người quỳ dưới chân ông, vái lậy mà nói : "Bẩm quan lớn, chúng con
còn mẹ già con dại. Quan lớn thương cho, chúng con xin kết cỏ ngậm vành".
Ông đã nâng người diễn viên ấy lên, nghiêm khắc nói : "Nếu bỏ đi, nhà vua
truy hỏi, mắc tội dối vua, thì bị chém ngang lưng chứ chẳng chơi đâu".
Rồi ông dịu giọng: "Tôi cũng nặng gánh không kém gì các ông. Có làm sao
tôi xin chịu. Các ông cứ đổ hết lên đầu tôi".
Và bây
giờ trống đã giục, đàn đã dạo, những ngọn bạch lạp được thắp sáng choang sàn
diễn.
Và những nghệ sĩ của ông oai phong lẫm liệt trong những bộ giáp trụ, mắt
sáng lung linh, da mặt bừng bừng tiết tháo, đang vung chân múa tay theo nhịp
trống đàn. Họ như quên bẵng cả cảnh vật chung quanh.
Tới đoạn lính hầu vào báo quan. Nhiều tiếng cười trong đám cung nữ rộ lên.
Bỗng cắc! cắc! dùi trống nhà vua gõ mạnh vào tang trống. Buổi diễn ngừng lại.
Mọi người thót tim. Ðào Tấn cũng vã mồ hôi hột. Rồi ngài ngự truyền : "Diễn
lại đoạn vừa rồi !".
Các diễn viên lo quá. Nguy to rồi ! Phen này thì không còn cái gáo để về lễ
tổ tiên. Họ sợ đến mức nói nhíu cả lưỡi.
Lính hầu : Cấp báo!...Cấp báo!...Tên...tên...tên...Cương...Cương...
Cương...về phá thiết...thiết...khâu...âu...âu...phần...ần...ần...
Quan lớn (đập bàn quát): Tên Cương...Cương...Cương...nào..ào..ào?
Lính hầu : Dạ ! Dạ ạ ạ ! Một tên Cương...Cương...Cương, mọi người đã khổ...khổ...
khổ quá rồi, quan lớn còn muốn có mấy tên Cương...Cương ...Cương...nữa...ạ...ạ...?
Quan lớn : Cha chả... là...nguy...uy ! Quân...uân...bay...ay đâu...âu
!
Diễn xuất tâm trạng hốt hoảng như thế là tuyệt đỉnh.
Một hồi trống khen thưởng rung lên. Rồi ngự truyền : "Diễn tiếp !".
Ðám người xem bỗng reo to : "Thánh thượng vạn tuế ! Vạn vạn tuế !".
Tan buổi diễn, Trương Như Cương theo sát vua Thành Thái đi vào cung.
Hắn ghé
tai nhà vua:
- Tâu bệ
hạ, tên Ðào Tấn đã dám ám chỉ người bề tôi trung thành của bệ hạ, cũng có
nghĩa là ám chỉ bệ hạ.
Sao bệ hạ lại tha cho nó ?
Vua Thành Thái quay lại và nói :
- Một Ðào Tấn chứ mười Ðào Tấn ta cũng chém cả. Nhưng ngặt vì đàng sau nó
còn có hàng vạn người hâm mộ tuồng của nó. Ta không dại gì mà đương đầu với
bọn họ. Người cầm quyền thì phải biết điều đó, chứ không phải muốn giết ai
là giết đâu.
Rồi ngài nhìn ông cậu từ đầu xuống chân, phán tiếp : "Còn cậu cũng vừa
vừa chứ. Nếu không, cháu cũng chẳng bênh nổi cậu đâu". Ngài phảy tay,
quay lưng, đi vào cung.
Trương Như Cương đứng như trời trồng.
4.
Ðào Tấn ngồi bên án thư, ngắm nhìn những diễn viên tuồng đang ôm nhau ngủ
say trên sàn nhà. Nhiều người còn chưa kịp rửa phấn son trên mặt. Nom họ lúc
này thật đáng yêu như những đứa trẻ thơ. Họ vừa trải qua cái chết trở về.
Ðào Tấn mỉm một nụ cười. Ông mở rộng trang giấy, cầm chiêc bút lông, chấm
vào nghiên mực, xoe xoe cho đầu bút tròn trịa, vén tay áo thảo một bài thơ:
Ta sĩ rách hề, sinh buổi nhiễu nhương
Mượn cây bút hề, tỏ chí can trường
Ðường chông gai hề, ta không lùi bước
Ðời đen bạc hề, lòng ta bi thương.
Ngẫm thế sự hề, đầu ta sớm bạc
Nghĩ nhân tình hề, miệng ta cười vang
Múa cây bút hề, ta thay đao kiếm
Phá dối lừa hề, thông thoáng thế gian.
Xuân Nhâm Ngọ - 2002
Hoàng Tiến, nhà văn.
Ðịa chỉ: Nhà A 11 Phòng 420
Thanh Xuân Bắc - Hà Nội.
Ðiện thoại: 5530377 (bị cắt phi lý và phi pháp)
Thư viện sẽ tiếp tục giới thiệu các sáng phẩm của tác giả
|
