Over het zijn van een echte meervoudige
Door Sara Lambert
Vertaalt door Luka
Wanneer de meeste mensen denken aan meervoudigheid, halen ze direct de “klassieke” gevallen voor hun geest van vroege MPS documentaties - meervoudigen zoals Sybil en Eve White/Black die extreme wisselingen lieten zien tussen de verschillende persoonlijkheden welke werden vergezeld van dissociatieve amnesie. Tijdens het switchen stonden ze er bijvoorbeeld op dat ze aangesproken werden met een andere naam en maakten ze er geen geheim van een aparte identiteit te zijn. Hun postuur, spraakpatroon en manieren veranderden radicaal. Sybil en Eve hadden geen weet van wat de andere alters hadden gedaan in hun afwezigheid en wanneer deze laters weer weg waren, waren ze uit het informatiecircuit tot hun volgende verschijning. Helaas worden door deze dramatische, fascinerende en filmachtige beelden van MPS die ingebed zijn in onze populistische cultuur veelal de meer subtiele variaties van de diagnose niet gezien of verkeerd gediagnosticeerd door therapeuten en vele meervoudigen krijgen hierdoor niet de behandeling die zijn nodig hebben. De volgende subkopjes zijn allemaal generalisaties of fictieve opvattingen waardoor veel meervoudigen doorgaans aan de correctheid van hun diagnose twijfelen.
MPS is erg zeldzaam
Schattingen van het voorkomen van MPS stellen dat een op de honderd mensen meervoudig is. Dit is niet echt “zeldzaam” te noemen. Het hardnekkige valse idee dat meervoudigheid niet vaak voorkomt heeft drie oorzaken.
Pas sinds de laatste 20 jaar is er een wijdverspreid geloof gekomen op professioneel en populistisch gebied in het bestaan van dissociatieve stoornissen (en sommige mensen geloven nog steeds niet in MPS). Voor deze tijd was het voor therapeuten die meervoudigen hielpen heel moeilijk om steun te krijgen van collega’s, laat staan dat ze hun bevindingen konden publiceren. Dr. Wilbur, Sybil’s therapeute, moest bijvoorbeeld aan een journalist vragen om een stuk te schrijven over Sybil omdat ze geen psychiatrisch magazine kon vinden die haar dissertatie wilde uitgeven. Dit ongeloof was verantwoordelijk voor de misdiagnoses van duizenden meervoudigen die doorgaans het label van depressie, hysterie of schizofrenie kregen.
De vroege documentaties van gevallen van meervoudigheid welke het studiegebied vele jaren beïnvloeden, werden niet expliciet gekoppeld aan kindermisbruik als de veroorzaker van MPS. Ondanks dat men wel een bepaalde associatie maakte met een “moeilijke kindertijd” van de patiënt, was er weinig discussie over extreme trauma’s in de kindertijd als zijnde de basis van MPS. Sterker nog, geen van de vroege studies lieten extreme verledens zien van misbruik die meervoudigen vandaag de dag rapporteren, inclusief ritueel misbruik. De meest beroemde meervoudige uit deze tijd, Eve White/Black, was niet eens misbruikt als kindzijnde en had een gelukkige en liefdevolle familie. Verder werd kindermisbruik onder invloed van Freud met zijn theorieën over kleine meisjes die fantaseerden over het hebben van seks met hun vaders en de patriarchale gemeenschap die de reputatie van mannen beschermden ten koste van hun dochters als niet ernstig gezien. 97% van de mensen met MPS heeft een geschiedenis van misbruik, maar de psychologen uit die tijd keken daar waarschijnlijk niet diepgaand naar.
Hoewel psychiaters al honderden jaren bekent zijn met meervoudigheid, is de studie van deze gevallen vrij nieuw in het eerste deel van deze eeuw. En hoewel de meest dramatische en bizarre symptomen onmogelijk waren om te missen hadden psychiaters nog geen begrip of vaardigheden om de meer typische gevallen van meervoudigheid te ontdekken – een van obsessieve geheimhouding, gemaskerde symptomen, angst om ontdekt te worden en intense posttraumatische stress. De toegenomen diagnoses van MPS door de jaren heen bevestigen de mening dat het enige wat zeldzaam is aan MPS die opzichtige variëteit is. Als therapeuten meer vaardigheden krijgen om MPS met haar subtiliteit en geheimhouding te ontdekken en meer openstaan voor MPS zullen er meer echte meervoudigen worden gediagnosticeerd.
Sybil is de typische meervoudige
Misschien veroorzaakt het geval van Sybil wel de meeste problemen voor meervoudigen. Ze is een icoon van meervoudigheid. Het meeste van de diagnostische criteria kan teruggevonden worden in haar verhaal. Veel meervoudigen twijfelen of zij wel “echte meervoudigen” zijn omdat ze niet zoals Sybil zijn. Ze lopen niet zomaar de praktijk van hun therapeut binnen terwijl ze zich voorstellen als een andere persoonlijkheid. Ze verliezen geen grote blokken tijd en worden niet wakker in een andere stad niet wetende hoe ze daar zijn gekomen. Een grondige studie naar de verschillen tussen de meervoudigen van vandaag de dag en Sybil moet nog gemaakt worden. Dit artikel is niet de plek om daar diep op in te gaan, maar er zijn wel een aantal opmerkingen die gemaakt kunnen worden.
Sybil had Dr Wilbur al ontmoet jaren voordat ze intensieve therapie van haar kreeg en spaarde geld zodat ze Dr Wilbur weer kon zien. Verder was er veel therapeutisch basiswerk gedaan voordat Sybil’s andere alters zich lieten zien aan de dokter, een feit dat niet altijd herinnerd wordt.
Sybil’s moeder was haar enige misbruiker. Ze had een liefdevolle, maar afstandelijke vader. Sybil werd niet meer misbruikt toen ze uit huis ging en had een rustig leven met verschillende vrienden. Haar moeder was dood toen Sybil haar psychoanalyse kreeg. Misschien was haar systeem om deze redenen niet zo geobsedeerd om hun geheime bestaan te verhullen omdat de dreiging voor hun levens weg was.
De invloedrijke alters in Sybil’s systeem vertoonde borderline karakteristieken met een neiging om te reageren op interne conflicten. Het is een veel gemaakte fout om te denken dat alle meervoudigen borderline hebben en op deze manier reageren. Veel meervoudigen zijn vaak juist bezig zichzelf en hun leven onder controle te houden. Velen beschrijven zichzelf als “perfectionistische control freaks” en proberen hun gedrag altijd binnen de perken te houden. Zelf voordat ze weten dat ze meervoudig zijn, investeren ze grote hoeveelheden energie aan het doen voorkomen als een een-voudig persoon.
Mijn constante ervaringen al een onderzoeker en helper van vele andere meervoudigen is dat het typische beeld van moderne MPS er een is van subtiliteit, geheimhouding en intense posttraumatische stress wat het moeilijk maakt de meervoudigheid te maskeren.
Alters nemen het lichaam over als ze eruit komen
Vaak switchen meervoudigen niet compleet. Ze ervaren veelal interne switches waarbij alters hun gevoelens en acties beïnvloeden dan dat deze alters eruit komen en bezit nemen van het lichaam. Dit interne switchen veroorzaakt sensaties dat je jezelf woorden hoort zeggen die niet bij jou horen, je de wereld ziet alsof je kleiner of groter bent, andermans gevoelens hebben en gedachten ervaren die jouw gedachten overlappen enzovoort. Er is weinig externe indicatie van meervoudigheid. Je stem verandert niet. Je geeft niet ineens aan dat je Sue in plaats van Harriet bent. Vaak zijn deze “achter-de-schermen” acties een veiligheidszaak. Veel alters voelen dat het echt aanwezig zijn in de wereld als gevaarlijk. Ze maken zich zorgen dat de misbruikers het op de een of andere manier merken en achter hen aan komen. Anderen zijn bang om gezien te worden omdat dat in het verleden altijd leidde tot misbruik. Als een gevolg opereren de alters vanaf een veilige afstand, achter de primaire persoon.
Een meervoudige raakt altijd tijd kwijt als haar andere alters aanwezig zijn
Veel meervoudigen blijven zichzelf observeren, zelfs als hun alters compleet buiten zijn. De “gastvrouw” (ook bekend als de primaire persoon, lichaamspersoon of de persoon die MPS heeft) is altijd ergens aanwezig op een bepaald bewustzijnsniveau. Zij ziet wat de andere zelf aan het doen is. Sommige therapeuten noemen dit co-bewustzijn en zeggen dat dit minder meervoudig is dan de meervoudigen die tijd kwijt raken als hun alters naar buiten komen. Ik ben het hier om drie redenen niet mee eens.
Amnesie voor een gebeurtenis, wanneer een persoon tijd kwijtraakt, is niet het enige mogelijke type van amnesie. Identiteitsamnesie, waarbij een persoon een andere identiteit aanneemt, voldoet ook aan de criteria “het vergeten van persoonlijke details” aan welke men moet voldoen om MPS te hebben, zonder noodzakelijk tijd kwijt te raken. Met andere woorden, de persoon wordt een andere zelf in plaats van een wisseling van alters. Dit wordt soms ook wel possessiform multiplicity genoemd.
Niets van MPS is simpel. Het is niet noodzakelijk voor alters om eruit te komen in discrete opeenvolging. Er kunnen meerdere alters aanwezig zijn op dezelfde tijd. Als de primaire persoon aanwezig is wanneer haar alters naar voren komen, heeft ze weinig of geen controle over hen. Ze doen precies wat ze zelf willen. De primaire persoon kan niet ergens op anticiperen of een handeling stoppen. Ze is enkel een observeerster. Soms heeft ze het lichaam en spreekt voor de andere alters zodat zij niet naar buiten hoeven te treden. Als dit gebeurd komt het voor alsof zij de enige is die praat. Er verandert heel weinig aan haar, behalve misschien de manier van spreken of iets aan haar aura of aanwezigheid. Voor de persoon in de kamer is er niets “meervoudigs” aan de hand, behalve als deze ervaren is met meervoudigheid of het gevoel krijgen dat er een gelaagdheid aanwezig is. De primaire persoon spreekt niet uit naam van zichzelf en ze heeft ook geen invloed over de dingen die ze zegt. Ze is enkel een kanaal, een medium tussen de binnen- en buitenwereld. Dit praten-via-een-ander fenomeen zal het meeste voorkomen bij meervoudigen die grote systemen hebben of systemen waarbij er geen “persoon is die MPS heeft” maar waarbij het hele systeem de persoon is – met andere woorden, een inside out model heeft.
Voor veel mensen is het hebben van een continu besef van tijd een belangrijk afweermechanisme wat het systeem expres arrangeert en reguleert. Dit is niet iets wat wordt vermeld in boeken of biografieën over MPS, maar het is naar voren gekomen tijdens mijn werk met mensen die gediagnosticeerd zijn met MPS. Een groot aantal was in hun kindertijd grote stukken tijd kwijt, maar verliezen nu zo weinig tijd dat ze meestal zeggen dat ze gewoon een slecht geheugen hebben. Het idee om uren of weken kwijt te zijn schrikt ze af. Ik denk dat meervoudigen geen tijd meer kwijtraken als de amnesie een gevaar voor hen wordt (misschien in hun kindertijd als ze beseffen dat ze tijd kwijtraken of wanneer ze merken dat andere mensen hun ervaringen niet delen). Het zou niet veilig zijn voor een kind dat in een misbruiksituatie leeft constant verward te worden door het kwijt raken van tijd. Iemand zou dat kunnen merken en vragen gaan stellen waardoor het misbruik dat het kind probeert te verhullen, ontmaskert wordt – of erger, de misbruikers kunnen gaan merken dat het kind beseft dat er iets mis is met zichzelf en haar leven. Daarom is het innerlijke systeem zo georganiseerd dat het kind geen grote blokken tijd kwijt is (behalve natuurlijk wanneer het misbruik plaatsvindt). Wanneer ze wel tijd verliest, wordt dit verwijderd uit haar geest. Als er een volwassen observeerder altijd aanwezig is op een bepaald bewustzijnsniveau en die het lichaam in een volwassen staat houdt, kan dit tot gevolg hebben dat de meervoudige geen grote fysische veranderingen ondergaat die andere meer expliciete meervoudigen vaak wel ervaren, zoals een andere kijk op dingen, regressie tot een kindalter enzovoort. Als de meervoudige switched is er hiervoor in die situatie weinig of geen fysische indicatie.
Alters zijn altijd geheel aparte persoonlijkheden
In tegenstelling tot de populaire opvatting en de wensen van de therapeut hebben niet alle alters aparte namen en weet een meervoudige of haar systeem niet altijd wie er aan het woord is. Voor sommige meervoudigen bestaat dissociatie op meerdere niveaus binnen het systeem. Bepaalde alters kunnen erg dissociatief of meervoudig zijn. Anderen kunnen langs een chronische tijdslijn glijden – met andere woorden, de ene dag zijn ze vijf jaar oud en de volgende dag acht. Sommige systemen hebben een centrale geheugenbank die verschillende alters kunnen gebruiken op verschillende tijden en welke gesloten kan worden als dat gewenst is zodat niemand er meer bij kan. In zulke systemen kan een persoon de ene dag wel iets herinneren en de andere dag niet. De geheugenbank kan niet alleen herinneringen bevatten, maar ook informatie over de alters – een alter kan niet op de hoogte zijn van haar eigen identiteit omdat ze om de een of andere reden niet bij de geheugenbank kan komen. Wat betreft de namen is het veel voorkomend dat meervoudigen zelf de alters namen geven nadat de alters naar voren zijn gekomen om hun verhaal te vertellen en geïdentificeerd te worden. Voordat dit gebeurd hebben de alters geen behoefte gehad aan individuele namen of voelden dat het aannemen van een naam hen blootstelde aan risico’s.
Meervoudigen horen stemmen in hun hoofd
Een aantal meervoudigen horen helemaal geen stemmen. Ze ervaren “hardop denken” of gedachten/gevoelens waarvan ze weten dat die niet van henzelf zijn.
Vreemde dingen in de kast
Een opvatting in de MPS folklore is de mysterieuze aanwezigheid van dingen in de kasten van meervoudigen. Velen maken grapjes over de schoenen die niet passen of de tien kuipjes boter in de koelkast. Maar velen van ons hebben dit fenomeen nog nooit meegemaakt en kunnen de oorsprong van alle spullen in het huishouden vertellen, ook al zijn we soms niet blij met de aanwezigheid van sommige van deze spullen. Dit is geen bewijs van niet-meervoudigheid. Het kan een bewijs zijn van vele dingen – te arm zijn om zomaar dingen te kunnen kopen, de alters onder controle hebben, georganiseerd zijn, één alter hebben die verantwoordelijk is voor het uitgeven van geld of het hebben van een continue observerende alter die het uitgeven van geld reguleert en die weet wat er in de koelkast ligt of die de pijnlijke waarheid weet dat de lengte van voeten niet veranderd als er een wisseling van alters plaatsvindt.
Meervoudigen noemen zichzelf "we"
Het gebruik van de meervoudige persoonsvorm kan komen nadat de meervoudige haar diagnose geaccepteerd heeft of het ontwikkeld zich veelal voor het gemak of als een manier om duidelijk te maken dat de primaire persoon geen verantwoordelijkheid neemt voor wat er gezegd of gedaan is of omdat het gewoon steeds comfortabeler wordt. Sommige meervoudigen denken dat ze zichzelf moeten trainen om “we” te zeggen hoewel het vreemd voelt na een lange tijd “ik” te hebben gezegd en ondanks dat het gevaarlijk voelt om de innerlijke realiteit te laten zien aan de buiten wereld.
Meervoudigen hebben een hoog I.Q.
Helaas zijn meervoudigen niet noodzakelijk meer intelligent dan andere niet-getraumatiseerde een-voudige mensen. Het is waar dat meervoudigen meer vaardigheden hebben dan anderen omdat de verschillende alters verschillende interessen hebben – en meervoudigen hebben meer fysieke en mentale energie om hen te helpen die interessen na te volgen. Het is ook waar dat meervoudigen meer open-minded zijn dan andere mensen, omdat hun systeem zoveel verschillende perspectieven bevat; het is paradoxaal genoeg het geval dat alters in het systeem meestal close-minded zijn en de gedachten van de anderen binnen en buiten het systeem ontkennen.
Het is duidelijk dat de diagnostische criteria voor MPS vrij specifiek zijn. Om een meervoudige te zijn, moet een persoon twee of meer alters hebben die hun eigen ideeen hebben over zichzelf en de wereld. Het is meer dan enkel verschillende aspecten aan je persoonlijkheid te hebben of verschillende innerlijke delen. Alters zijn “iemand anders”. Zij kunnen het gedrag en/of het lichaam overnemen waarbij de persoon tijd en/of een compleet besef van haar eigen identiteit verliest. Desondanks geloof ik dat een van de belangrijkste dingen om te onthouden is dat MPS persoon gebaseerd is – het is meer een manier van zijn dan een gestructureerde vorm te hebben. De vorm van meervoudigheid reflecteert immers voor elke persoon de uniekheid van hun persoonlijkheid en hierdoor zijn er net zoveel rijke, complexe en verschillende expressies van meervoudigheid als er meervoudigen zijn. Het voldoen aan de drie diagnostische criteria maakt iemand meervoudig – de rest is bijkomstig.