| Het grafmonument werd in opdracht van de Staten-Generaal tussen 1614 en 1622 gebouwd ter nagedachtenis aan de Vader des Vaderlands, prins Willem van Oranje. De prins werd geboren in 1533 in Dillenburg en op 10 juli 1584 in Delft vermoord door Balthazar Gerards. Willem van Oranje kon niet in het familiegraf van de Oranjes in Breda worden bijgezet, omdat deze stad in handen was van de Spaanse bezetter. De prins werd daarom in de Nieuwe Kerk in Delft zijn tijdelijke residentie, begraven. Dit luidde een nieuwe traditie in: de Nieuwe Kerk werd de laatste rustplaats voor de leden van het huis van Oranje en Oranje-Nassau, dat later ons Koninklijk Huis zou worden. Het praalgraf is een ontwerp van Hendrick de Keijser, een architect-beeldhouwer die in heel Europa faam genoot. Na zijn dood voltooide zijn zoon Pieter het monument. Kosten noch moeite werden bespaard om de Vader des Vaderlands, een titel die Willem van Oranje al tijdens zijn leven verwierf; een eerbiedwaardig gedenkteken te geven. De meest uitgelezen materialen zijn voor dit monument vergaard: zwart marmer, wit Italiaans (Carrara) marmer en portor, zeer kostbaar goud-geaderd marmer. Het prestigieuze monument heeft een majestueuze uitstraling die nergens anders in Nederland is terug te vinden. |
| HET PRAALGRAF |
| Beelden Het grafmonument bestaat uit vier grote nissen waarop een baldakijn van wit marmer rust. Hieronder bevinden zich twee afbeeldingen van de prins. Aan de voorkant staat een bronzen beeld van de zittende prins, gekleed in wapenrusting. In het midden van het monument is, op een zwart-marmeren tombe, de prins op zijn doodsbed afgebeeld. De beeltenis is zeer gedetailleerd uitgevoerd in wit marmer. Aan de voeten van Willem van Oranje ligt zijn hond. Het verhaal gaat dat hij na de dood van zijn baas niet meer wilde eten en drinken en uiteindelijk van de honger en dorst stierf. Het belangrijkste symbool dat het graf van de prins siert, is Libertas (vrijheid), voorgesteld door een bronzen vrouwenbeeld dat in ��n van de nissen staat. Zij heeft een gouden hoed in haar hand met daarop de tekst: 'Aurea Libertas', oftewel 'gouden vrijheid'. In de andere nissen van het monument staan nog drie bronzen vrouwenfiguren: Justitia (gerechtigheid) met een weegschaal in haar hand, maar zonder het bekende zwaard, Religio (geloof, godsdienst) verdiept in het Nieuwe Testament en Fortitudo, dat kracht of moed betekent. De tak in haar rechterhand en de leeuwenhuid die zij draagt, beelden het samengaan van kracht en voorzichtigheid uit. Vrijheid, rechtvaardigheid zonder de strijd van het zwaard, de godsdienst en kracht gecombineerd met beleid. De vier bronzen vrouwenbeelden symboliseren de grootste verdiensten van de prins en de idealen die ons land aan het begin van de zeventiende eeuw beheersten. |
| Faam Aan het voeteneinde van de liggende prins staat een levens-grote bronzen Faam. Deze blaast de bazuin voor de goede faam, de bazuin voor de slechte faam houdt zij ongebruikt in haar linkerhand. De bronzen vrouw staat op haar tenen op een marmeren sokkel. Het beeld weegt maar liefst tweeduizend kilo. Tijdens de bouw van het monument viel het beeld regelmatig van haar sokkel, wat telkens een schadepost van zesduizend gulden opleverde. Het budget van 28.000 gulden, voor die tijd een enorm bedrag, werd hierdoor ruim overschreden. Nadat het grafmonument klaar was, werden ook de latere vorsten en vorstinnen uit het huis van Oranje en Oranje-Nassau in de Nieuwe Kerk begraven. Onder het monument bevindt zich de oude koninklijke grafkelder. Een gang aan de noordkant van de kelder voert naar de uitbreiding achter het monument. De koninklijke grafkelders worden afgesloten met een grote zware steen met vier koperen ringen, ongeveer middenin de open ruimte voor het kerkkoor. Zoutschade Sinds 1980 is de Rgd verantwoordelijk voor het monument. In samenwerking met de Rijksdienst voor de Monumentenzorg werd in de jaren tachtig bekeken welke onderhoudswerkzaamheden noodzakelijk waren. Het monument werd schoongemaakt en beschadigingen werden gerepareerd. In de jaren na deze restauratie is het monument regelmatig ge�nspecteerd. Toen de Rgd in 1988 op het oppervlak van de natuursteen zoutkristallen ontdekte, werd een onderzoek ingesteld. Er was nog geen sprake van zichtbare schade, waardoor het onderzoek en de voorgestelde maatregelen bescheiden waren. De schade nam echter zo explosief toe, dat de voorgestelde aanpak een paar jaar later al snel achterhaald bleek. Vanaf dat moment begon een zoektocht naar een manier van restaureren die de schadelijke zouten zou elimineren, zonder het monument in haar waarde aan te tasten of in gevaar te brengen. De aantasting van marmer door zouten is geen uniek probleem. Op veel plaatsen in binnen- en buitenland zijn monumenten hiervan het slachtoffer. Hoe de zouten in het praalgraf terecht zijn gekomen, was voordat men met de restauratie begon, niet met zekerheid te zeggen. Men dacht aan vocht dat vanuit de grond in het marmer was getrokken. Vanwege de kelder recht onder het monument, was dit echter niet aannemelijk. Vervolgens werd gedacht dat de schoonmaakmiddelen die de afgelopen jaren waren gebruikt, de grootste oorzaak was. Ouderwetse middeltjes als bleekwater, waar het witte marmer ogenschijnlijk zo van opknapt, zijn funest voor deze natuursteen. Naarmate de restauratie vorderde, bleek echter dat de mortel (= metselspecie) de grootste boosdoener was. Dit verklaart tevens waarom sommige delen zoutvrij zijn gebleven en in de gedeelten van het marmer die in aanraking stonden met de mortel, zout werd gevonden. De schadelijke zouten zijn niet in ��n keer in het monument gekomen, maar in de loop der jaren steeds in kleine hoeveelheden door het marmer opgenomen. Zo ontstaan microscopisch kleine scheurtjes in de steen. Zonder dat er vanaf de buitenkant aanwijzingen zijn, is het marmer dan al ernstig aangetast. Zichtbare schade ontstaat wanneer de scheurtjes zich aaneen rijgen. Dan begint de steen af te breken. Eerst nog traag in de vorm van gruis en later met grote brokken. De enige manier om dit proces te stoppen, is door het zout uit het marmer te halen. |
 |
 |
| naam overleden bijgezet opmerkingen 1 prins Willem I 10-7-1584 3-8-1584 Willem van Oranje, de Zwijger 2 Louise de Coligny 9-10-1620 24-5-1621 4e vrouw van prins Willem I 3 prins Maurits 23-4-1625 26-9-1625 zoon van p Willem I 4 Elisabeth 4-8-1630 18-8-1630 dochter van p. Frederik Hendrilk 5 Isabella Charlotte april 1642 onbekend dochter van p. Frederik Hendrilk 6 prins Frederik Hendrik 14-3-1647 10-5-1647 zoon van p Willem I 7 Catharina Belgica 12-4-1648 5-5-1648 dochter van p. Willem I 8 Amalia van Solms 8-9-1675 21-12-1675 vrouw van p. Frederik Hendrik 9 prins Willem II 6-11-1650 8-3-1651 zoon van p Frederik Hendrik 10 doodgeboren kind 19-12-1736 22-12-1736 dochter van p. Willem IV 11 prins Willem IV 22-10-1751 4-2-1752 zoon van Johan Willem Friso 12 Anna van Hannover 12-1-1759 23-2-1759 vrouw van p. Willem IV 13 George Willem Belgicus 12-1-1759 1-6-1762 oudste zoon van p. Carolina 14 doodgeboren kind 15-10-1767 24-10-1767 kind van p. Carolina 15 doodgeboren kind 23-3-1769 28-3-1769 zoon van p. Willem V 16 prins Frederik 6-1-1799 3-7-1896 zoon van p. Willem V 17 Wilhelmina Pauline Charlotte 22-12-1806 7-4-1911 dochter van koning Willem I 18 prins Willem V 9-4-1806 29-4-1958 zoon van p. Willem IV 19 Frederika Louise Wilhelmina 15-10-1819 26-10-1819 dochter van p. Willem V 20 Frederika Sophia Wilhelmina 9-6-1820 27-11-1822 vrouw van p. Willem V |
| naam overleden bijgezet opmerkingen 21 prins Casimir 22-10-1822 11-5-1860 zoon van k. Willem II 22 prins Willem 1-11-1834 5-11-1834 zoon van p. Frederik 23 koningin Wilhelmina 12-10-1837 26-10-1837 1e vrouw van k. Willem I 24 koning Willem I 12-12-1843 2-1-1844 zoon van prins Willem V 25 prins Frederik jr. 23-1-1846 28-1-1846 zoon van p. Frederik 26 prins Alexander 20-2-1848 21-4-1848 zoon van k. Willem II 27 koning Willem II 17-3-1849 4-4-1849 zoon van koning Willem I 28 prins Maurits 4-6-1850 10-6-1850 2e zoon van k. Willem III 29 koningin Anna Paulowna 1-3-1865 17-3-1865 vrouw van k. Willem II 30 prinses Frederik 6-12-1870 21-12-1870 vrouw van p. Frederik 31 Amalia Augusta 1-5-1872 17-5-1872 1e vrouw van p. Hendrik 32 koningin Sophia 3-6-1877 20-6-1877 1e vrouw van k. Willem III 33 prins Hendrik 13-1-1879 25-1-1879 zoon van k. Willem II 34 prins Willem 11-6-1879 26-6-1879 oudste zoon van k. Willem III 35 prins Frederik 8-9-1881 23-9-1881 zoon van k. Willem I 36 prins Alexander 21-6-1884 17-7-1884 jongste zoon van k. Willem III 37 koning Willem III 23-11-1890 4-12-1890 zoon van koning Willem II 38 koningin Emma 20-3-1934 27-3-1934 2e vrouw van k. Willem III 39 prins Hendrik 3-7-1934 11-7-1934 man van koningin Wilhelmina 40 koningin Wilhelmina 28-11-1962 8-12-1962 dochter van koningin Emma en koning Willem III, op het moment van overlijden prinses 41 prins Louis 27-5-1625 achterkleinkind van prins Willem I 44 prins Claus 06-10-2002 15-10-2002 man van koningin Beatrix 42-43 kinderlijkjes van wie 2 waarschijnlijk zijn Henrietta Amalia (1628) dochter van prins Frederik Hendrik en Hendrik Lodewijk (29-12-1639) zoon van prins Frederik Hendrik |