Tonica

Tonica

Een tonicum werkt aansterkend, verkwikkend, vitaliteitsverhogend, opwekkend zonder het ZS te belasten, in tegenstelling tot analeptica of stimulantia zoals koffie, cacao, cola, zwarte of Chinese thee, guarana, fenegriek, kinine

Tonica verbeteren het uithoudingsvermogen, de kracht, de stressbestendigheid en de slaap.

De fysiologische werking wordt verklaard door bitterstoffen, samentrekkende stoffen (adstringentia), nutritionele of adaptogene stoffen.

In het boek van dr. Geert Verhelst vind ik sterk en mild tonifiërende planten.

I. Sterke tonica:

Siberische ginseng, panax ginseng, chinese engelwortel, cayennepeper, gotu kola, maca, guarana, spirulina, fenegriekzaad, kava

Hiervan heb ik obv geschiktheid voor HG de volgende geselecteerd en uitgewerkt.

1. Siberische ginseng (Eleutherococcus senticosus)

· Adaptogeen dwz verhoogt het aanpassingsvermogen aan ongunstige omstandigheden, werkdruk, prestatiedruk, stress, negatieve omgevingsfactoren; verhoogt het prestatie-, reactie-, concentratie- en uithoudingsvermogen; versnelt de recuperatie. Nuttig bij zwakte, herstel na ziekte of operatie, vermoeidheid, bejaarden, herstel na zwangerschap, depressie, sport, zwaar werk, overuren, uitputting, lusteloosheid, ondergewicht, enz.

· Verbetert de weerstand tegen hitte, koude, geluidsoverlast, veranderende luchtdruk, bestralingen, chemotherapie

· Vitaliserend, stimulerend, verbetert de algemene gezondheid

· Verhoging maximale zuurstofopname en longfunctie, energiemetabolisme, vertraagt vorming van melkzuur

· Verbetert de gemoedsstemming, bevordert gevoel van welbehagen, antidepressief wegens stijging van serotonine- en noradrenalinespiegel in de hersenen

· Eetlustbevorderend

· Normaliseert de hormonenbalans: de as hypothalamus-hypofyse-bijnieren

· Stimulering androgene hormonen bij de man, toename van spierweefsel, libidostimulerend; preventie van goedaardige prostaatvergroting

· Oestrogene effecten en libidostimulerend bij de vrouw; nuttig bij menopauzale klachten, menstruatiestoornissen, uitblijven van de menstruatie

· Bij man en vrouw nuttig bij vruchtbaarheidsproblemen, impotentie, frigiditeit

· Bevordert de werking van schildklier, pancreas, nieren, lever

· Toename hemoglobine en rode bloedcellen (bloedaanmaakstimulerend); nuttig blij bloedarmoede en lage bloeddruk

· Bevordert en normaliseert het immuunsysteem; nuttig bij vatbaarheid voor infecties zoals griep, bronchitis, ,...; nuttig ter preventie vantumoren, ondersteuning bij kankertherapie

· Ontstekingsremmend; nuttig bij nierbekkenontsteking, artritis, astma, reumatische hartziekten,...

· Tonicum voor het zenuwstelsel, normaliseert het parasympathisch ZS en vermindert overdreven functie van sympathisch ZS; verbetert geheugen, intellectuele prestaties, studie, examens; nuttig bij doorbloedingsstoornissen in de hersenen

· Bloedsuikerspiegelnormaliserend bij hypo- of hyperglycemie; nuttig bij diabetes

· Maag- en leverbeschermend bvb bij gebruik van alcohol en andere toxische stoffen

· Cholesterolverlagend; vermindert kleving van bloedplaatjes (bloedverdunnend); nuttig ter preventie van arteriosclerose, angor pectoris, hart- en vaataandoeningen in het algemeen

· Verjongend, antioxidant

Veilig in gebruik bij therapeutische dosis. Het heeft geen zin meer te gebruiken dan de aangegeven dosis; dit zou trouwens kunnen leiden tot overprikkeling van het centraal ZS, slaapproblemen, onrust, hypertensie. In dit verband is het ook sterk aangeraden het gelijktijdig gebruik van koffie, chocolade, gewone thee, cola (omwille van de cafeïne) te vermijden; deze ongezonde zaken hebben dan sowieso geen nut meer, gezien men nu een gezond alternatief heeft.

Het is aan te raden een periode van 3 maanden te onderbreken met 2 à 3 weken; of een periode van 3 à 4 weken te onderbreken met één week.

Men dient een arts te raadplegen in geval van nierziekten, hartziekten, auto-immuunziekten, diabetes, oestrogeenafhankelijke tumoren, baarmoederkanker, beroerte, trombotische processen, bloedingen, gebruik van cardioglycosiden, barbituraten, insuline, orale bloedsuikerverlagende medicijnen, transplantatieorganen, bloeddrukverhogers of –verlagers, medicijnen of stoffen die bloedverdunnend werken: warfarine, aspirine, anti-bloedklontervormende medicijnen, medicatie voor het hart, niet-steroïdale anti-inflammatoire medicijnen, bloedverdunnende planten zoals knoflook, ginkgo, gember, cayennepeper, katsklauw, blauwe bosbes, vitamine E, omega-3 en -6 oliën

Niet gebruiken bij hoge bloeddruk boven 18/9, actieve bacteriële infecties, acute ontstekingen, hartritmestoornissen, opwinding, manie, hysterie, schizofrenie, hypertonie, zwangerschap, zogen, allergie voor planten van de araliaceaefamilie, gebruik van MAO-inhibitoren (vb fenelzine).

2. Koreaanse of Chinese ginseng (Panax ginseng C.A. Meyer)

Zelfde werking als Siberische ginseng.

Enkele bijkomende eigenschappen:

· Bevordert de goede darmflora

· Antitumoraal: stimuleert de vorming van cytotoxische en killercellen tov kankercellen

· Bloedreinigend

· Spijsverteringbevorderend

Zelfde waarschuwingen als Siberische ginseng. Bijkomende waarschuwingen:

Mogelijke interacties met morfine (verlaging pijnstillend effect), immuunsuppressiva, medicijnen die het centraal ZS onderdrukken of stimuleren, hormonenbevattende medicijnen (de pil, steroïden, hormonale substitutie). Vermijd gebruik van tyraminehoudende voedingsmid-delen (rode wijn, oude kaas), rapen en bittere kruiden.

Niet geven bij zware depressies of angsttoestanden, nierinsufficiëntie, bij overdreven menstrueel bloedverlies en neusbloedingen, aan kinderen onder 12j, acuut astma, actieve bloeding (vb bloedende maagzweer), niet de laatste twee weken voor een chirurgische of tandheelkundige ingreep.

Siberische ginseng is meer geschikt voor langdurig gebruik en werkt milder dan de panax ginseng. Ook bij kinderen maar enkel op advies van een arts.

3. Damiaanblad (Turnera diffusa)

· Tonisch, versterkend

· Zenuwversterkend

· Hormoonregulerend

· Hypofyseregulerend

· Libidostimulerend

Nuttig bij zwakte, depressie, oververmoeidheid, impotentie, frigiditeit, menopauze, menstruatiestoornissen, incontinentie

Niet aangeraden bij zwangerschap

4. Chinese engelwortel (Angelica sinensis; dong quai)

· Adaptogeen, regulerend op het vrouwelijk hormonaal systeem, tonicum voor de vrouw door het verbeteren van de bekkendoorbloeding, waardoor de bloedcirculatie in de geslachtsorganen wordt verbeterd en de aanmaak van lichaamseigen hormonen wordt bevorderd.

· Tonicum voor de baarmoeder, baarmoederontspannend, menstruatiebevorderend, nuttig bij onregelmatige cyclus, onvruchtbaarheid, PMS, herstel van de baarmoeder na de bevalling, postpartum depressie, verminderd libido, endometriose, eierstokcysten

· Nuttig bij menopauzale klachten

· Krampwerende en relaxerende werking op de spiercellen van de geslachtsorganen

· Bevordert de aanmaak van rode bloedcellen en bloedplaatjes, bloedtonicum; nuttig bij bloedarmoede

· Ondersteunt de werking van de lever, beschermt en ontgift de lever, verhoogt de zuurstofopname door de lever

· Maag- en darmkrampwerend

· Weerstandsverhogend; antibacterieel, anti-allergisch; nuttig bij bronchitis, angina, astma, psoriasis

· Antitumoraal; nuttig bij kanker

· Kransslagaderverwijdend, perifere bloedvaten-verwijdend; verbetert circulatie van het bloed in het hart, hersenen en ledematen, bloeddrukverlagend bij hoge bloeddruk; antitrombotisch en vermindert arteriosclerose; nuttig bij aderspat, te dik boed, hartkramp, duizeligheid, koude handen en voeten, zwakke hartfunctie

· Algemeen versterkend; nuttig bij vermoeidheid, lusteloosheid, gebrek aan energie

· Spiergroeistimulerend

· Mild laxerend

· Kalmerend

· Pijnstillend; nuttig bij artritis, zenuwpijnen, ischias, hoofdpijn

· Vochtafdrijvend, bloedzuiverend

· Bloedsuikerspiegelstabiliserend

Men dient een arts te raadplegen als men dit kruid wil gebruiken als men te maken heeft met verhoogde bloedingsneiging, oestrogeenafhankelijke tumor, baarmoederkanker, beroerte, trombotische aandoening, lage bloeddruk, uitgesproken menstruele bloedingen; bij gebruik van bloedverdunnende medicijnen zoals warfarine, aspirine, NSAID’s zoals ibuprofen; bij bloeddrukverlagende medicijnen of planten, bij gebruik van de pil of hormonale substitutiepreparaten of steroïden.

Niet geschikt voor zwangere of zogende vrouwen, bij diarree, bloedingsziekten, acute virale aandoeningen, gastro-oesofagale reflux, hevige menstruaties met veel bloedverlies.

5. Maca (Lepidium Meyenii Walp.)

· Adaptogeen

· Algemeen tonicum, vitaliserend, prestatieverbeterend, verbetert geheugen, concentratie, mentale kracht

· Antidepressief

· Reguleert en regenereert de hormonale klieren via de hypothalamus-hypofyse-as met gunstige beïnvloeding van geslachtsklieren, bijnieren, pancreas, schildklier

· Nuttig bij gebrek aan stressbestendigheid, menopauzale klachten, PMS, onregelmatige menstruatie

· Libidostimulerend; nuttig bij onvruchtbaarheid, impotentie, frigiditeit

· Verjongend

· Anticarcinogeen

· Cholesterolverlagend

· Weerstandsverhogend

· Versterkt botweefsel en botdichtheid; nuttig bij osteoporose

· Bloedaanmaakbevorderend; nuttig bij bloedarmoede

· Spierversterkend

Niet geschikt bij verhoogde PSA-waarden of prostaataandoeningen, bij nierinsufficiëntie, hormoonafhankelijke kankers, bij zwangere of zogende vrouwen.

Oudere mannen die langdurig deze plant willen gebruiken.

6. Gotu kola (Centella asiatica urban.)

· Revitaliseert hersenen en zenuwcellen; nuttig bij geheugenverlies, geestelijke vermoeidheid, seniliteit, mentale retardatie, depressiviteit, onrust, stress, angsten, zenuwziekten, epilepsie, slapeloosheid

· Bevordert geestelijk evenwicht

· Antidepressief

· Kalmerend

· Slaapkwaliteitverbeterend

· Koortswerend

· Ontstekingswerend; nuttig bij levercirrhose, hepatitis, geelzucht, diarree, dysenterie, bronchitis, reumatische aandoeningen

· Weerstandsverhogend

· Vochtafdrijvend, ureumspiegelverlagend

· Bloedzuiverend

· Tonicum voor de hypofyse en bijnieren

· Libidostimulerend

· Adaptogeen, vitaliserend

· Verjongend

· Herstelt slijmvliezen, helpt zweren voorkomen; nuttig bij preventie van maag- en duodenumzweren

· Bindweefselregenerend

· Stimuleert de veneuze bloedcirculatie en de lymfestroom; nuttig bij chronische veneuze insufficiëntie, aambeien, flebitis, doorligwonden, lymfoedeem, diabetische angiopathie, netvliesdegeneratie

· Beschermt aderwand en bevordert de collageenvorming rond aders; nuttig bij slechte wondgenezing, collageenziekten zoals sclerodermie en lupus erytematodus, ziekte van Bechterew, psoriasis artritis, reumatoïde artritis, cellulitis, bindweefselzwakte, lepra, zwakke nagels, slechte haargroei, zwak kraakbeen, paradentose, blauwe plekken

· Ondersteunt de functie van het hart, bloeddrukverlagend bij hoge bloeddruk, cholesterolverlagend

· Eetlustbevorderend, verteringsbevorderend, braakstillend

· Verbetert de microcirculatie

II. Milde tonica

Aloe vera, grote engelwortel, mierikswortel, rooibos, groene thee, ijslands mos, chrysanthellum, kaneel, curcuma, wilde yam, blaaswier, gele gentiaan, ginkgo biloba, zoethout, duindoornbes, canadese geelwortel, griekse alant, knoflook, kalmoes, hartgespan, malrove, alfalfa, witte waterkers, basilicum, boldo, grove den, pau d’arco, zomereik, zwarte bes blad knoppen bes, rozebottel vruchten, rozemarijn, paardebloemwortel en blad, tijm, oost-indische kers, sarsaparilla, pepermuntblad

Hiervan heb ik obv geschiktheid voor HG de volgende geselecteerd en uitgewerkt. Andere heb ik vermeld onder waardevolle keukenkruiden.

1. Wilde yam (Dioscorea villosa L.)

· Herstelt het hormonaal evenwicht bij man en vrouw

· Versterkt de weerstand tegen stress

· Vertraagt het verouderingsproces

· Fyto-oestrogeen effect; nuttig bij menopauzale klachten, premenstrueel syndroom, menstruatiepijn, uitblijven van de menstruatie, pijn bij de eisprong, pijnlijke eileiders en eierstokken, vaginale ontstekingen, onvruchtbaarheid, libidoverlies, onregelmatige menstruatie, endometriose, zwangerschapsmisselijkheid

· Krampwerend en ontspannend op spieren, maag, darmen, baarmoeder, galblaas; nuttig bij spierkrampen, stijve spieren, beenkrampen, darmkolieken, spastisch colon, maagkramp, hik, galkolieken, misselijkheid, overgeven, menstruatiepijn, baarmoederpijn, kinkhoest, astma

· Onstekingsremmend vnl op darmen en gewrichten; nuttig bij maagontsteking, dikke darm- of blinde darmontsteking, colitis ulcerosa, ziekte van Crohn, diverticulitis, coeliakie diarree, winderigheid, reumatische klachten en spierpijnen, ischias, lumbago, fibromyalgie

· Pijnstillend, zenuwpijnstillend

· Galdrijvend, bevordert de werking van de lever; nuttig bij galblaasontsteking, galwegenontsteking, onvoldoende lediging van de galblaas, galstenen, leverstuwing, leveronsteking

· Perifeer bloedvatverwijdend

· Bloeddrukverlagend bij hoge bloeddruk

· Cholesterolverlagend

· Bloedsuikerverlagend

· Expectorerend

· Zweetbevorderend

· Darmgasverdrijvend

· Nuttig bij concentratiestoornissen, geheugenverlies, depressie, preventie van ziekte van Alzheimer, overgewicht, hart- en vaatziekten, fibromen, borstkanker

· Geeft minder ouderdomsklachten van gewrichten (vb artrose, artitis), minder overgangsklachten en minder kans op osteoporose

Niet geven bij hormoonafhankelijke aandoeningen, bij zwangerschap, hormonen-bevattende of bloeddrukverlagende medicijnen. Vraag indeze gevallen het advies van uw arts.

De zetmeelrijke en eetbare wortel van aanverwante soorten wordt in de tropen veel gebruikt in de keuken en kan men vinden in aziatische en afrikaanse winkels.

2. Rooibos (Aspalathus linearis)

· Adaptogeen

· Rustgevend, ontspannend

· Tonicum voor het ZS; bevordert de stofwisseling van neurotransmitters

· Slaapbevorderend

· Helpt cariës voorkomen

· Vermindert allergische verschijnselen, antihistaminicum

· Bevordert de darmtransit

· Leverbeschermend

· Bloedsuikerspiegelverlagend; nuttig bij diabetes

· Reinigend

· Licht bloeddrukverlagend

· Immuunsysteemnormaliserend en –versterkend

· Krampstillend

· Ontstekingswerend op het maagdarmslijmvlies

· Bevordert de darmtransit; verbetert de darmflora

· Antioxidans; preventie van ouderdomsverschijnselen

· Beschermt de vaatwanden, antitrombotisch, bloedverdunnend

· Melkproductiestimulerend

Rooibosthee is een ideaal alternatief voor koffie en gewone thee. Kies voor een biologische kwaliteit want pesticiden halen de waarde sterk naar beneden.

3. Zoethout (glycyrrhiza glabra)

· Tonicum voor de bijnieren, verlengt de werking van cortisol en vermindert de uitscheiding van corticosteroïden; nuttig bij bijnierzwakte of –insufficiëntie

· Ontstekingswerend

· Pijnstillend

· Verzachtend op het maag- en darmslijmvlies, beschermt tegen maag- en duodenumzweren, versterkt de maag, maagsapkwaliteitsverbeterend, spijsverteringsbevorderend; nuttig bij maag- of darmslijmvliesontsteking, ziekte van Crohn, moeilijke spijsvertering, winderigheid, oprispingen, misselijkheid

· Krampwerend

· Slijmproducerend en –losmakend, bevordert het ophoesten van slijmen, verzachtend en ontkrampend op de luchtwegen, hoestdempend; nuttig bij bronchitis, taaie slijmen, heesheid, stemverlies, kroep, keelpijn, luchtpijpontsteking

· Antimicrobieel, antiviraal, schimmelwerend (o.a. candida), bacteriostatisch

· Antihistaminisch, antiallergisch, immuunstimulerend; nuttig bij allergische aandoeningen, astma, artritis

· Galvormend, leverbeschermend tegen gifstoffen

· Cholesterolverlagend, preventief voor arteriosclerose

· Mild fyto-oestrogeen; regelt oestrogenenbalans; nuttig bij menopauzale of menstruatieklachten

· Mineralocorticoïde werking; bloeddrukverhogend door vermindering van de leverinactivatie van aldosteron; nuttig bij lage bloeddruk

· Vochtafdrijvend

· Antioxidant

· Bloedzuiverend

· Zweetdrijvend

· Nuttig bij slechte adem

· Vermindert omzetting van testosteron, waardoor hogere testosteronspiegels; nuttig bij preventie van goedaardige prostaatvergroting

Er zijn mogelijke interacties met contactlaxativa, diuretica, cardioglycosiden, hormonenbevattende of bloedverdunnende of bloeddrukverlagende medicijnen, corticoïden, nitrofurantoïne, niet-steroïdale anti-inflammatoire middelen, insuline. Vraag in deze gevallen advies van uw arts. Dit geldt ook bij hormoonafhankelijke aandoeningen.

Niet gebruiken bij zwangere en zogende vrouwen, bij leverontsteking, galblaasaandoeningen, leveraandoeningen, levercirrhose. Vanwege de aldosteronachtige eigenschappen niet gebruiken bij hoge bloeddruk, hoge natriumspiegel, vochtophopingen, lage kaliumspiegel, misselijkheid, braken, nierinufficiëntie, hartziekten, diabetes. Aldosteron verhoogt nl de retentie van natrium en de uitscheiding van kalium.

Niet langer gebruiken dan 4 weken zonder medisch advies. De dagelijkse dosis van 5g wortelpoeder niet overschrijden.

Het kauwen op zoethoutstokjes reinigt de tanden en bevordert de tandenvorming.

4. Aloë vera-sap (antrachinonenvrij, niet verhit)

· Opwekkend en versterkend, voedzaam

· Immuunstimulerend

· Ontstekingswerend

· Bloedsuikerspiegelverlagend

· Menstruatiebevorderend

· Wormverdrijvend

· Spijsverteringsbevorderend

· Bloedaanmaakbevorderend

· Beschermt de slijmvliezen van maag en darmen, verzachtend, heelt het maagslijmvlies

De antrachinonhoudende preparaten worden gebruikt voor hun laxerende werking als een zachte ontlasting gewenst is, bvb bij anale kloven, aambeien, na rectale en anale operaties.

Niet gebruiken in geval van allergie aan aloë vera.

Verhoogt het bloedsuikerverlagend effect van het oraal antidiabeticum glibenclamide.

5. Zwarte bes-blad en knoppen (ribes nigrum)

· Bijnierstimulerend; ontstekingswerend, allergieverminderend, tonicum; nuttig bij vermoeidheid, stress, zwakke bijnierfunctie

· Ontstekingswerend op de gewrichten, pezen, spieren, antireumatisch, pijnstillend

· Slijmvliessamentrekkend; nuttig bij diarree

· Spijsverteringsbevorderend

· Krampwerend

· Vochtafdrijvend; nuttig bij hoge bloeddruk, overgewicht

· Urinezuurdrijvend; nuttig bij reumatische aandoeningen

· Bloedzuiverend

· Helpt nier- en blaasstenen voorkomen

· Zweetdrijvend

Men dient advies te vragen bij oedemen door hart- of nierlijden. Ook bij gebruik van bloeddrukverlagende medicijnen, niet-steroïdale anti-inflammatoire middelen, diuretica, theophylline, hartglycosiden, anti-aritmica

6. Groene thee

· Lichamelijk en geestelijk tonicum

· Sterke antioxidant vnl door polyfenolen

· Antimutageen, anticarcinogeen, antitumoraal

· Mild arteriosclerose voorkomend; beschermt de haarvatwanden

· Ondersteunt de werking van het hart; verwijdt de kransslagaders, licht antitrombotisch (bloedverdunnend), bloeddrukverlagend bij hoge bloeddruk, bloeddrukverhogend bij lage bloeddruk; mild cholesterol- en triglyceridenverlagend,

· Samentrekkend op de darmwand, verbetert de darmflora; nuttig bij diarree, maag- en darmontsteking, indigestie, dysenterie, voedselvergiftiging

· Immuunsysteemstimulerend; vermindert allergie

· Mild vochtafdrijvend

· Anticariës door verhoging van de zuurbestendigheid van email

· Preventie van prostaatvergroting, -ontsteking en –kanker

· Ontstekingswerend; preventie van artritis

· Leverbeschermend en –ontgiftend; preventie van leverfibrose en -cirrose

· Spijsverteringsbevorderend, eetlustopwekkend, maagwandbeschermend tegen ontstekingen en zweren, bevordert de peristaltiek en de goede darmflora, inhibeert helicobacter pylori

· Nuttig bij slechte adem

· Bloedsuikerspiegelverlagend

· Osteoporoseafremmend en botdensiteitverhogend

· Ontspant de gladde spiercellen van de luchtwegen, vermindert vrijstelling van histamine in de longen, stimuleert het ademhalingscentrum; nuttig bij astma

· Stimuleert de vetstofwisseling; nuttig bij overgewicht

· Beschermt hersenweefsel tegen oxidatie schade; nuttig bij ziekte van Parkinson, Alzheimer, Duchenne

Groene thee bevat een vierde tot de helft caffeïne van een zelfde hoeveelheid koffie; deze wordt wel trager vrijgesteld door de looistoffen en qua effect gedempt door theanine. Groene thee is een ideale vervanger of afwisseling van koffie om te leren koffie te verminderen en uiteindelijk weg te laten.

Door de looistoffen worden enkele mineralen gebonden waardoor ze niet worden opgenomen; er bestaat ook extract zonder looistoffen. Mensen met een ijzergebrek dienen deze thee te vermijden of zeker niet bij de maaltijden te gebruiken. Gebruik geen mineralensupplementen tegelijk met groene thee.

Bij gebruik van grote hoeveelheden groene thee kunnen allerlei symptomen optreden zoals constipatie, slaapproblemen, opgejaagd gevoel, maag/darmlast, nervositeit, misselijkheid, indigestie, depressiviteit, duizeligheid, braken, verminderde maagsapsecretie/leverwerking, vertraagde ademhaling. Mensen met nieraandoeningen, hart- en vaatziekten, depressiviteit, angstneurose beperken best het gebruik van groene thee tot een kleine hoeveelheid.

Melk in thee vermindert het anti-oxiderend vermogen.

Afgeraden voor mensen met een uitgesproken gevoeligheid voor caffeïne, bloedarmoede, ijzergebrek, zwangere of zogende vrouwen, voor mensen met een actieve bloeding vb bloedend maagzweer.

Niet gebruiken twee weken voor een chirurgische of tandheelkundige ingreep.

Er zijn mogelijke interacties met bloedverdunnende medicijnen, benzodiazepines, barbituraten, beta-blockers, fenylpropanolamine, aspirine, lithium, idrocilamide, methoxsaleen, cimetidine, verapamil, disulfiram, fluconazol, mexiletine, chinolone antibiotica, orale contraceptiva, fenytoïne, theofylline, MAO-inhibitoren, centrale stimulantie, sympathicomimetica, maagzuursecretieremmende middelen, clozapine, adenosine, allupurinol

Bron:

Verhelst, G., Groot handboek geneeskrachtige planten, Mannavita, Wevelgem, 2004

Voor damiaanblad: Compendium Soria Natural

Remineraliserende kruiden

Het gaat hier om planten die door hun rijkdom aan mineralen en/of vitaminen waardevol zijn als “groen supplement”:

alfalfablad, spirulina, chlorella, heermoes, brandnetel, blaaswier, lithothamnium, peterselie, paardebloemblad, bamboe

Van een aantal vind je in het informatiepakket een meer uitvoerige beschrijving: chlorella, alfalfablad, brandnetel, heermoes, spirulina, paardebloemblad.

Sedativa

Dit zijn kalmerende kruiden.

In het boek van Geert Verhelst vind ik volgende sedativa:

meidoorn, valeriaan, passiebloem, slaapmutsje, hop, sintjanskruid, lavendel, hartgespan, kamille, melisse, marjolein, klaproos, kava, primula bloem, linde, maretak, haver, stinkende ballote, stinkende gouwe, citrus aurantium, basilicum, rozemarijn, wilg.

Hieruit heb ik volgende selectie gemaakt:

Stinkende ballote

· kalmerend; nuttig bij te sterk werkende orthosympathicus, slaapproblemen, wispelturigheid, psychische labiliteit, slechte stressbestendigheid, zwaarmoedigheid

· angstdempend

· licht antidepressief

· krampwerend op het spijsverteringsstelsel en op spieren; nuttig bij maag- en darmkrampen

· menstruatiebevorderend; nuttig bij menstruatiepijnen en uitblijven van de menstruatie

· libidoremmend

· galvormend en galdrijvend; nuttig bij slechte vetvertering

· spijsverteringsbevorderend; nuttig bij slechte vertering en nerveuze maagklachten

· hoeststillend

· braakstillend

· zenuwsterkend

Er zijn mogelijke interacties met medicijnen die op het centraal ZS werken zoals hypnotica, sedativa, anxiolytica, anthistaminica, antidepressiva, antipsychotica. In dit geval advies vragen aan uw arts.

Citroenmelisse blad

· kalmerend, ontspannend; nuttig bij stress, prikkelbaarheid, zenuwachtigheid, overspanning, rusteloosheid bij kinderen

· slaapbevorderend

· verbetert het denkvermogen, geheugen, stemming; nuttig bij melancholie, overdreven emotionaliteit, neerslachtigheid, depressiviteit, humeurigheid, nachtmerries, angsten, paniek, examenvrees, spanningshoofdpijn, migraine

· versterkt de parasympathicus

· hartkalmerend, hartslagvertragend, bloedvatverwijdend, bloeddrukverlagend

· krampstillend voor maag, darm, galwegen, baarmoeder

· braakstillend

· maagsapafscheidingsbevorderend

· spijsverteringsbevorderend

· galvormend

· windverdrijvend

· menstruatiebevorderend; harmoniseert de baarmoeder

· schildklierwerkingremmend

· hoeststillend

· ontstekingsremmend

· zweetdrijvend

· bloedverdunnend; nuttig ter preventie van arteriosclerose

Niet geven bij zwangerschap, verminderde schildklierwerking. Er zijn interacties mogelijk met sedativa, hypnotica, anxiolytica, fenobarbital, bloeddrukverlagers, bloedverdunnende medicijnen zoals aspirine, warfarine, anti-aggregantia, NSAID’s zoals ibuprofen.

Geurig ijzerhard (lippia citriodora) heeft een werking die te vergelijken is met citroenmelisse, erg lekker als thee, geliefd door kinderen. Vaak gebruikt voor “zenuwen” aan de maag.

Hop bellen

· mild kalmerend en licht slaapverwekkend; nuttig bij stress, rusteloosheid, spanning, nervositeit, prikkelbaarheid, opgewondenheid, angst, examenangst, overdreven emotionaliteit, slaapproblemen, spanningshoofdpijn, nerveuze maag

· voorkomt osteoporose door de fyto-oestrogene werking

· menstruatiebevorderend

· libidostimulerend bij de vrouw; libidoremmend bij de man

· eetlust- en spijsverteringsbevorderend, maagversterkend, windverdrijvend

· antitumoraal, anticarcinogeen

· moedermelkproductiebevorderend

· vochtafdrijvend

· zweetdrijvend

· infectiewerend op bepaalde bachteriën en schimmels

· algemeen kalmerend

· menopauzale klachten: opvliegers, nachtzweten, stemmingswisselingen, prikkelbaarheid,...

· nuttig bij PMS, uitblijvende of onvoldoende menstruatie, korte cyclus

Niet gebruiken bij zwangerschap, tekort aan libido bij de man. Op advies van arts bij hormoonafhankelijke aandoeningen zoals bepaalde kankers, endometriose, fibromen, trombose of embolie. Er zijn mogelijke interacties met hormonenbevattende medicijnen, sedativa, hypnotica, anxiolytica, antidepressiva, antipsychotica, barbituraten, anti-aritmatica, hartglycosiden, lithium, diuretica, theophylline. Vraag in dit geval advies aan uw arts.

Neem niet tegelijk mineralensupplementen in met hop omwille van de looistoofen die de absorptie van bivalente mineralen beïnvloeden. Er zijn mogelijke interacties met andere fyto-oestrogeenrijke planten zoals rode klaver, soja, salie, scharlei, zilverkaars...

Valeriaan wortel

· mild kalmerend

· angstwerend

· bloeddrukverlagend

· krampwerend, spierontspannend

· mild slaapopwekkend, slaapkwaliteitsverbeterend

· herstelt de balans van sympathicus/parasympathicus

· opwekkend, stemmingsverbeterend

· windverdrijvend

· galafscheidingsbevorderend

· slijmoplossend

· vochtafdrijvend

· libidoremmend

· kransslagaderverwijdend, anti-aritmatisch

Nuttig bij verteringsstoornissen door stress, motorische onrust, menstruatiepijnen, nerveuze hartkloppingen, spastisch colon, diarree of constipatie, concentratrieproblemen, overdreven emotionaliteit, paniek, overbezorgdheid, snel opgewonden raken, depressie na intellectuele overspanning, ADHD (niet onder 3j), spanningshoofdpijn, migraine, plankenkoorts, examenvrees, oorsuizingen, astma, ontwenning, verhoogde schildklierwerking,...

Niet geschikt voor lever- en nierpatiënten, kinderen onder 3j, zwangerende en zogende vrouwen. Niet langer dan 3 weken na elkaar gebruiken. Bij hoge dosis kunnen chauffeurs en bedieners van machines slaperigheid ondervinden. Hoge dosis kunnen leiden tot een vorm van afhankelijkheid (valerianisme), hoofdpijn, onrust, hartkloppingen, hallucinaties, verwardheid, hartritmestoornissen, borstbeklemming, verminderde darmperistaltiek, borstbeklemming, beven van handen en voeten.

Bij de aangegeven dosis wordt valeriaan zeer goed verdragen. Een aantal mensen kunnen van valeriaan nachtmerries krijgen.

Er zijn mogelijke interacties met sedativa, hypnotica, anxiolytica, antidepressiva, antipsychotica, barbituraten, antihistaminica. Vraag in dat geval advies aan uw arts.

Passiebloem kruid

· mild kalmerend op het centrale ZS, maar niet sufmakend

· zwak pijnstillend en zenuwpijnstillend

· angstdempend

· mild slaapverwekkend, slaapkwaliteitsverbeterend

· krampwerend op maagdarmstelsel

· perifeer bloedvatverwijdend

· libidoremmend

· licht antidepressivum

· licht vochtafdrijvend, zweetdrijvend

Nuttig bij nervositeit, overactiviteit, stress, rusteloosheid, jachtigheid, ADHD, prikkelbaarheid, klachten agv nervositeit zoals hartkloppingen, astma, hoge bloeddruk, hoofdpijn, migraine, maagdarmklachten, spastisch colon, verhoogde schildklierwerking. Bij beklemd gevoel, overbezorgdheid, paniek, slaapstoornissen, rusteloze benen, spierspanningen, menstruatiekrampen, emotionele angsten.

Te hoge dosis leiden tot slaperigheid. Klachten zoals zwakte, misselijkheid, braken, goedaardige hartritmestoornissen, duizeligheid worden zelden vermeld. Niet gebruiken tijdens zwangerschap. Er zijn mogelijke interacties met sedativa, hypnotica, anxiolytica, antidepressiva, antipsychotica, barbituraten, antihistaminica. Vraag in dat geval advies aan uw arts.

Lavendel bloem

· kalmerend, ontspannend, harmoniserend

· mild slaapwekkend

· vermindert overdreven werking van de orthosympathicus

· opwekkend, zenuwversterkend

· matig antidepressief, stemmingsverbeterend

· windverdrijvend

· krampwerend op het maagdarmstelsel

· spijsverteringsbevorderend, eetlustopwekkend, galvormend, galdrijvend

· ontsmettend op de luchtwegen

· slijmoplossend

· zweetdrijvend

· menstruatiebevorderend

· mild vochtafdrijvend

Lekker als thee, aangenaam geurend.

Nuttig bij zenuwzwakte, snel overbelast en uitgeput zijn, burnout, lichte depressiviteit, negatieve stemming, lusteloosheid, stress, nervositeit, rusteloosheid, irritatie, hoofdpijn, opwinding, prikkelbaarheid, nerveuze klachten thv spijsvertering, hart, bij indigestie, geelzucht, diarree.

Niet te gebruiken tijdens de zwangerschap, niet combineren met jodium en ijzerzouten. Er zijn mogelijke interacties met diuretica, lithium, anti-aritmatica, hartglycosiden, theophylline, sedativa, hypnotica, anxiolytica, antidepressiva, antipsychotica, barbituraten, antihistaminica. Vraag in dat geval advies aan uw arts.

Sint-Janskruid

Bij milde tot matige depressies, nerveuze onrust, angst, wisselende stemmingen, maar niet bij zware depressies.

Als inhoudsstoffen werden 0.05 tot 3% etherische olie gevonden, hyperine, kleurstoffen (o.a. hypericine), 10% looistof, pectine, choline, saponinen, antibacteriële verbindingen, xanthonderivaten, hyperforine, flavonoïden zoals rutine, quercitrine.

‘Sint Janskruid is niet enkel een sedativum maar oefent eveneens een gunstig effect uit bij depressieve toestanden. (…) Het is geen fytotranquilizer maar heeft eerder een euforiserend effect op de stemming en gemoed. Het bezit adstringerende en ontstekingswerende eigenschappen. (…) Het is een fyto-antidepressivum. (…) Het zwaartepunt van het toepassingsgebied van Sint-Janskruid is gelegen in de behandeling van symptomatische, reactieve en neurotische depressies.’ schrijft Van Hellemont (p.309-310)

Verder waarschuwt hij ook voor intense blootstelling aan zonlicht omdat het hypericine de huid lichtgevoelig maakt. Hij raadt ook aan het kruid langere tijd i.c. maanden te gebruiken; na 2 à 3 weken zijn de eerste gunstige effecten te verwachten.

Er wordt in de literatuur ook gewaarschuwd voor het gelijktijdige gebruik van Sint-Janskruid en bepaalde medicamenten. De reden hiervoor ligt in de versterking van de werking van het leverenzyme cytochroom P450, dat een aantal medicijnen sneller doet afbreken, zodat die minder gaan werken. Het gaat hier o.a. om medicijnen bij epilepsie, psoriasis, reumatoïde artritis, HIV, antidepressiva... Men dient te overleggen met de arts of apotheker als men dit kruid wil nemen.

Dr. Wuyts vertelt ons dat de meeste werking van het kruid wordt verklaard door het aanwezige hypericine, hyperforine en flavonoïden. Er wordt steeds meer aangetoond dat wellicht vooral het hyperforine de sterkste antidepressieve werking heeft. Ik zet samen met hem even enkele details op een rijtje (p.5)

‘Hypericum verhoogt de aanmaak van serotonine, dat zich ’s nachts omzet tot melatonine
Hyperforine heeft een anxiolytische werking
Hyperforine belet de heropname van neurochemische stoffen zoals serotonine, dopamine, noradrenaline
Hypericine werkt als een mono-amino-oxydase-inhibitor
Het flavonoïde rutine werkt ook antidepressief
De aanwezige bioflavonen hebben ook een anxiolytische werking’

Zo ziet men dus de waarde van een volledig kruid ten overstaan één enkele inhoudsstof zoals in een antidepressivum.

Dr. Wuyts vat samen (p.5)

‘Hypericum neemt bij ongeveer 75% van de depressieve patiënten de vermoeidheid weg. Daarenboven verbetert het het humeur, de onverschilligheid en de ochtendlusteloosheid. Hypericum werkt anxiolytisch, sederend en relaxerend. Het vermindert bij gedeprimeerde patiënten de slapeloosheid met 80% en hartproblemen met 60%. Er is ook aangetoond bij mannelijke ratten dat Hypericum de agressiviteit vermindert. (…) Volgens verschillende wetenschappers is de antidepressieve werking van de SSRI’s sterker dan Hypericum, maar ook de nevenwerkingen. De combinatie van een SSRI met Hypericum zorgt voor een risico op het serotoninerg syndroom wat zich uit in gastrointestinale problemen, tremor, agitatie en hoofdpijn. Het beste is dus om eerst met Hypericum te proberen en indien dit niet voldoende is om het te substitueren en niet te associëren met een SSRI.’

Verder vermeldt Pahlow dat het kruid de klieren van het verteringskanaal en de galproductie prikkelt en de bloedsomloop versterkt en ook nog gebruikt wordt bij longkwalen, zenuwpijn en wondbehandeling.

Volgens Bratman bedraagt de gangbare dosis die men per dag dient in te nemen drie maal 300mg totaal extract, wat overeenkomt met 2,7 mg hypericine.

Lindebloesems

· kalmerend

· mild slaapverwekkend

· vochtafdrijvend

· zweetdrijvend

· koortswerend

· verzachtend op de slijmvliezen van de luchtwegen; slijmoplossend

· ontstekingswerend

· samentrekkend op de slijmvliezen van maag en darm, maagversterkend

· galdrijvend

Nuttig bij rusteloosheid, zenuwachtigheid, slapeloosheid (vooral bij kinderen), angst, hyperactiviteit, prikkelbaarheid, hypochondrie, ADHD, hoofdpijn, maagpijn, migraine, hoge bloeddruk, nier- en blaasstenen, nierontsteking, artritis, artrose, hoest, indigestie, maagdarmkrampen –en ontsteking.

Wordt vaak gecombineerd met andere kruiden en is heel geschikt bij kinderen.

Er zijn mogelijke interactie met diuretica, lithium, anti-aritmatica, hartglycosiden, theophylline. Vraag in dat geval advies aan uw arts.

Haver vrucht

Ontschorste, onrijpe vrucht als perssap, tinctuur, afkooksel

· kalmerend en ontspannend

· angstwerend

Nuttig bij slechte stressbestendigheid, prikkelbaarheid, overspanning, examenvrees, zenuwachtigheid, slapelosheid, ontwenning.

De havervrucht bevat melatonine.

Niet ontschorste, onrijpe vrucht

· Vitaliserend en tonifiërend voor o.a. hart, thymus, schildklier, beenderen...

· Tonicum voor het zenuwstelsel, stimulans, opwekkend

· Bevordert het ophoesten van slijmen

Nuttig bij zenuwzwakte, nerveuze uitputting, overdreven emotionaliteit, lichte depressie, MS, vermoeidheid, herstel, zona, herpes, libidoverlies, zwakke schildklierfunctie, osteoporose, bronchitis, hoest.

Wordt vaak gecombineerd met andere kruiden.

Klaproos-bloem

· mild kalmerend

· mild slaapverwekkend

· verzachtend op de luchtwegen

· hoeststillend

· krampwerend: maag, menstruatie

· menstruatiebevorderend

· pijnstillend

· zweetdrijvend

· koortswerend

· stimuleert de stofwisseling

Nuttig bij slaapstoornissen, rusteloosheid, nervositeit, prikkelbaarheid, zenuwachtigheid, angst, overdreven emotionaliteit, hartkloppingen, goedaardige hartritmestoornissen, verkoudheden met lichte koorts, milde acute bronchitis met rauw gevoel en prikkelhoest, strottenhoofdontsteking met heesheid, angina.

Bij overdreven dosissen kan er bloederige diarree, kolieken, hallucinaties, misselijkheid, koortsigheid met roodheid in het gezicht.

Slaapmutsje-kruid (eschscholtzia)

· kalmerend

· hartsedativum

· mild slaapverwekkend

· krampstillend, spierontspannend

· licht pijnstillend en zenuwpijnstillend

· vochtafdrijvend

· zweetbevorderend

Niet gebruiken bij zwangerschap, kinderen onder de 2j, glaucoom, zware depressie, psychose, ernstige nierziekten.

Er zijn interacties mogelijk met bloeddrukverlagers, antihistaminica, sedativa, pentobarbitol, MAO-remmers, analgetica. Vraag in dit geval advies aan uw arts, evenals bij lage bloeddruk. Wordt vaak gecombineerd met passiebloem of haver.

Waardevolle keukenkruiden

Het gaat hier om tonifiërende of sederende kruiden:

kaneel, curcuma, rozemarijn, paardebloemblad, salie, kruidnagel, basilicum, tijm, melisse, marjolein, peterselie, gember, oost-indische kers, knoflook, mierikswortel, waterkers, pepermunt

Het is opletten voor inwendige overprikkeling door sterke kruiden. Mensen met een gevoelige maag kunnen last ondervinden bij gebruik van keukenkruiden. Iedereen zal het een beetje voor zichzelf moeten uitzoeken welke hem of haar best liggen en vooral in welke dosis. Kaneel, paardebloemblad zijn het minst sterk.