Normaal of abnormaal ?

 

Is het gedrag dat je vertoont normaal of abnormaal?  Bén je normaal ?  Of ben je abnormaal en voel je je daardoor minderwaardig, teleurgesteld, uitgesloten?

 

In het woord normaal zit “norm”.  Normaal betekent volgens de norm en ab-normaal afwijkend van de norm.  Norm zou je misschien kunnen omschrijven als een maatstaf geldend in een bepaalde cultuur, in een bepaalde tijdspanne, binnen een bepaalde groep over een bepaald thema of levensaspect.

Andere woorden voor normen zijn o.a. : idealen, verwachtingen, regels, voorschriften, wetten, decreten, doelstellingen, rechten, plichten,…

 

Maar wie bepaalt eigenlijk die normen?

Er zijn objectieve normen, die staan ergens zwart op wit, zijn vastgelegd, bvb. de verkeersregels, milieunormen, bouwvoorschriften, enz.  Ze gelden in principe voor iedereen.

Dan zijn er ook subjectieve normen, die niet zwart op wit staan, maar worden doorgegeven van ouder op kind, leerkracht op leerling, kinderen aan elkaar, …  Men heeft ergens het idee opgedaan dat iets zus of zo zou moeten zijn.

Vb. : “je moet de mode volgen”, “je moet een partner vinden”, “je moet kinderen krijgen”. 

Er is geen enkele wet die je verplicht om te trouwen, kinderen te krijgen en de mode te volgen, er staat geen sanctie op.  Toch is het zo dat mensen je scheef kunnen bekijken of roddelen over jou als je niet modieus bent, geen partner of kinderen hebt of wilt.  Bij subjectieve normen speelt vooral de sociale controle/druk een rol, vanuit de veronderstelling:  omdat iets zo is, is dat goed en moet dat zo blijven.

 

We zien dat normen kunnen veranderen in de loop der tijden.  Zo is het ideaalbeeld van de vrouw nu anders dan die in de tijd van Rubens.  Men kan zich de vraag stellen wie deze normen verandert en hoe?

 

Een belangrijk element bij normen is de groep of subcultuur waarin je je bevindt.  Er zijn de gangbare algemene normen in een cultuur van een bepaald land, maar er zijn ook subculturen.

Een norm kan gelden binnen een bepaalde groep maar dan weer niet in een andere groep. 

Zo kunt u jeans en een slordig kapsel dragen als u speelt in een band die moderne muziek brengt.  Dit kunt u niet maken als u in een klassiek orkest speelt.

Als u zich niet thuis voelt in deze maatschappij of cultuur of mainstream, zijn er altijd wel subculturen van mensen met eenzelfde interesse, gelijkgezinden, lotgenoten waar u zich kan bij aansluiten.

 

Onbewust vergelijken mensen iemands gedrag altijd met een stelsel van gangbare normen die gelden voor een cultuur of subcultuur, ze gebruiken deze dus als referentiekader.  Vertoont iemand een normaal gedrag, dan is er niets aan de hand.  Vertoont iemand een abnormaal gedrag, dan vindt men dit vreemd, men verbaast zich, begrijpt het niet.

Dan zijn er blijkbaar twee mogelijkheden :

a)      men tracht dit vreemde gedrag te begrijpen door er een verklaring voor te vinden, te weten te komen waarom iemand dat doet; dit kan leiden tot een verruiming.

b)      Men verwerpt het gedrag, doet geen inspanning om iemand te begrijpen en laat blijken dat men het gedrag niet apprecieert of accepteert.

 

Sommige mensen maken nu de fout om iemands gedrag gelijk te stellen aan iemands totale persoonlijkheid.  Als iemand een vreemd gedrag vertoont, vinden ze hem raar, een vreemde snuiter, een abnormaal iemand.

Ook de persoon wiens gedrag of persoonlijkheid niet begrepen wordt, voelt zich teleurgesteld, gekwetst, onbegrepen.  Als dit veel voorkomt, kan dit iemands zelfbeeld en zelfvertrouwen  ondermijnen.

Mensen die om een of andere reden een eigenschap hebben of gedragingen waar ze niets aan kunnen doen en die ze niet kunnen veranderen om zich aan te passen aan de gangbare norm, kunnen het erg moeilijk krijgen.  Denken we bvb. aan een fysieke of mentale handicap, homoseksualiteit, … 

Deze mensen hebben het moeilijk om geaccepteerd te worden en zich goed te voelen in de maatschappij.  Dit kan leiden tot reacties gaande van depressie tot agressie naar anderen toe in de vorm van wrok, haat, vandalisme, geweld, protest, enz. maar ook agressie naar zichzelf toe in de vorm van zelfmoord, verminkingen, enz.

 

Een stelsel van normen biedt een kader van zekerheid, veiligheid.  Als iemand afwijkt van de norm, dan voelt men zich onzeker t.o.v. die persoon, bedreigd en men gaat in de verdediging of in de aanval, een natuurlijke reactie.

 

Er zijn mensen die zich aanpassen aan de normen, ook al voelen ze zich er niet goed bij en bedriegen ze daarmee zichzelf.

Er zijn ook mensen die zich niet aanpassen aan een bepaalde norm(en), omdat ze dat niet kunnen of niet willen.  Deze mensen zijn interessant, omdat ze een uitdaging betekenen voor hun omgeving, voor de maatschappij om de gangbare normen te verleggen en zo te komen tot een evolutie en meer tolerantie en begrip.  Hier ligt een kans tot creativiteit.

 

Als het aantal mensen dat een afwijkend gedrag vertoont, groot genoeg is, dan komt er ook een kentering, omdat de mensen er stilaan mee vertrouwd geraken en het accepteren als een veel voorkomend verschijnsel. 

Zo kon iemand die een bril moest dragen 40 jaar geleden, makkelijk getrakteerd worden op allerlei beledigingen zoals “uilekop, brillekop”, enz.  Nu zijn er zodanig veel mensen die een bril dragen, dat men ’s avonds wel doodmoe zou thuiskomen als men iedereen met een bril zou willen uitmaken die men in de loop van de dag tegenkomt.  Voor zwaarlijvigheid zijn we echter nog niet zo ver.

 

Een minderheid die afwijkt van de norm of die het niet eens is met een bepaald idee of een bepaalde norm, kan door protestacties proberen iets aan deze norm te veranderen.  Zo zijn we bvb. gekomen tot stemrecht voor vrouwen, tot het accepteren van euthanasie, tot het verwijderen van kernraketten.  Het kan ook zonder protestacties.  Zo groeit de interesse voor  complementaire gezondheidszorg zoals homeopathie of osteopathie, die inmiddels zodanig verspreid en ingeburgerd zijn dat ze meer en meer geaccepteerd worden en niet meer weg te denken zijn.  Dit is de kracht van de stille massa.

 

Belangrijk is de koppeling van normen aan waardering.  Mensen hebben een grote behoefte  aan waardering, sommigen zijn er zelfs verslaafd aan en zullen maar al te graag zich aanpassen aan een gevraagde norm om de erbij horende waardering te krijgen.   

U kunt waardering krijgen als u goede schoolresultaten behaalt, slank bent, een mooie auto hebt, een hoog inkomen, enz.  Bent of hebt u dit niet, dan krijgt u er ook geen waardering voor, en voelt u zich niet goed.  Integendeel, u krijgt er waarschijnlijk zelfs afkeuring of minachting voor als u slechte punten haalt, dik bent, met een wrak rondrijdt of geen nagel hebt om aan uw gat te krabben.  In dat geval staan er allerlei instanties en deskundigen klaar om u te helpen om die gewaardeerde normen toch te bereiken of, als u dat met de beste wil van de wereld echt niet kunt, om u dan toch te helpen zichzelf te accepteren, ook al beantwoordt u niet aan al die mooie idealen.

 

Een ander element is de instinctieve angst om uitgestoten of uitgesloten te worden, de angst om alleen of geïsoleerd te staan in het leven of m.a.w. de drang om erbij te horen.   Men zal zich liever aanpassen aan een norm of verwachting dan een buitenstaander, zonderling, vreemde vogel te worden.  Als men er bovendien waardering bovenop krijgt, waarom zou men dan niet zijn best doen om zich aan te passen en normaal te zijn en te blijven?

Het is ook een instinctieve reactie om zich onzeker, ongerust of zelfs bedreigd te voelen als je iemand ontmoet die zich vreemd gedraagt of er op een of andere manier vreemd uitziet.  Instinctief reageert men met zich terug te trekken, in de verdediging te gaan, aan te vallen of zelfs iemand uit te stoten.  Gelukkig zijn we als mens méér dan alleen maar instinct, zodat we ons hierboven kunnen verheffen en een andere reactie hebben zoals: nieuwsgierigheid, interesse, begripsvermogen, empathie, enz.