Bindingsstrategieën
en relaties
In sociaal contact zijn er jammer genoeg veel valkuilen.
Denken we bvb. aan te grote verwachtingen, onrealistische verlangens, projecties, uit gebrek aan zelfwaardering afhankelijk worden van een ander voor waardering, proberen de ander te vormen naar je eigen wensbeeld en verwachtingen, bepaalde overtuigingen als gevolg van negatieve ervaringen die je onbewust opnieuw probeert bevestigd te krijgen (self-fullfilling prophecy), enz. Dit laatste vinden we ook terug in ‘patronen’: je blijft onbewust dezelfde fouten herhalen, hetzelfde type partner kiezen, dezelfde thema’s uit je jeugd herhalen…
De bindingsstrategie die men onbewust kiest, wordt door ervaringen in de vroege jeugd bepaald. In de loop van het leven kan men door positieve of door negatieve ervaring van strategie veranderen.
Hooggevoelige personen kunnen wel, door op te groeien in een disfunctioneel gezin en door hun gevoeligheid, makkelijker beschadigd raken. Ze ontwikkelen een aantal karaktereigenschappen die de kans op goede relaties verminderen: minderwaardigheidsgevoelens, angstgevoelens, pessimistische levensinstelling, depressie, enz.
Er zijn vier types bindingsstrategieën.
Het angstige type zal uit angst gekwetst te worden zich afschermen en anderen niet te dichtbij laten komen, zich niet openstellen. Hij vertrouwt anderen niet makkelijk en kan zich niet afhankelijk opstellen. Hij loopt dan ook vlugger het risico eenzaam te zijn of te worden.
Het afwijzende type heeft door vroege afwijzing in de ouder-kind relatie geleerd zich af te wenden van menselijke contacten en wil niet dat anderen hem claimen. Hij lijdt niet vaak aan eenzaamheid, kan goed alleen leven, is onafhankelijk en zelfstandig, gelooft niet in liefdesrelaties. Hij blijft in de liefde vaak alleen.
Het claimende type kan niet zonder een relatie. Hij is echter te afhankelijk van de ander voor waardering en genegenheid. De partner heeft vaak niet zoveel behoefte aan contact als zij en ervaart dit type als te dicht op de huid zittend, te weinig ruimte gevend. Tenslotte zal dat gebeuren waarvoor het claimende type het meest bang is…
Het zekere type heeft geen moeite met intieme contacten, kan afhankelijk zijn, kan alleen zijn, durft te zijn zoals hij is, kan er zijn voor de ander.. Hij gelooft in de eeuwige liefde. Ongeveer 60% van de Nederlanders zou tot dit type behoren.
HG kunnen makkelijker en heviger verliefd raken dan niet-HG. Daarom is het des te belangrijker zich van enkele valkuilen bewust te zijn.
Laten we eens kijken naar een aantal al dan niet bedenkelijke motieven om verliefd te worden en/of een relatie te beginnen:
De vraag stelt zich naar wat een zuiver motief is om een relatie te beginnen met iemand en wat niet. In elk geval zou men zich ook zonder een relatie goed in zijn vel moeten voelen, en op eigen benen moeten kunnen staan, anders loopt men het risico om het geluk bij de ander te gaan zoeken, van de ander hiervoor afhankelijk te worden, de ander te idealiseren en te grote, onrealistische verwachtingen op te leggen. Beide partners zouden zich ook alleen goed in hun vel moeten voelen en volledig zelfstandig moeten kunnen zijn.
We zouden een relatie en de last van het verleden ook kunnen vergelijken met het samen op een reis gaan. Hoe zwaar is jouw koffer en hoe zwaar is die van mij? Hoe minder bagage in de koffer, hoe makkelijker de reis.
Veel relaties zijn te begrijpen vanuit de binding die we hadden met onze eerste verzorgers, zij het ouders, babysitters, grootmoeder, enz. Omdat zo ontzettend veel mensen met allerlei negatieve ervaringen en gevoelens zitten uit de jeugdjaren, is het haast niet te vermijden dat er zich in relaties moeilijkheden gaan voordien die terug te voeren zijn op die jeugdjaren. Men kan dan niet anders dan zich ervan bewust te zijn dat dit zich zou kunnen voordoen, en bereid zijn hieraan te werken. Als we immers moeten wachten tot alle negatieve ervaringen uit de opvoeding en het onderwijs zijn verwerkt, zou het wel eens kunnen zijn dat we pas “zuiver” aan een relatie kunnen beginnen als we de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt…
Als je je bewust bent van mogelijke risico’s omdat je een moeilijke jeugd hebt gehad, en je hebt de kans een relatie te beginnen, zou je het bvb. kunnen zien als een “lerende relatie”, waaruit je inderdaad zoveel mogelijk tracht te leren in plaats van je te direct te storten in het stichten van een gezin met alles erop en eraan. Mocht je in dezelfde optiek al meerdere mislukte relaties gehad hebben, kun je ook dit concept van “lerende relatie” hanteren als je terugkijkt op die relaties of als je aan een nieuwe wil beginnen, maar schrik hebt dat die weer gaat mislukken. Trouwens, wat is een mislukte relatie? Uit elke relatie kan je iets leren, een relatie waaruit je geleerd hebt wat je moest leren, is niet mislukt. Men moet alleen het door de maatschappij en de kerk in ons geprogrammeerde concept van “een relatie, dat is voor altijd.” laten vallen. De realiteit heeft al miljoenen keren bewezen dat dit concept niet klopt, dit concept is voor de meeste mensen niet weggelegd. Absolute zekerheid bestaat niet; dat je met dezelfde persoon de rest van je leven zult samenblijven, is nooit zeker.
Wie zegt trouwens dat elke relatie per sé moet uitmonden in het stichten van een gezin? Er zijn zoveel motieven. Voel je niet schuldig als het je niet gelukt is met iemand een zodanig lange en goede relatie te hebben dat hieruit een gezin is voortgekomen. Misschien is dit niet voor jou weggelegd en heb je andere opdrachten in dit leven; dit neemt niet weg dat je toch veel kunt leren uit je relaties of je pogingen tot.
HG kunnen moeilijkheden ondervinden bij het “versieren” in relatie tot de angst voor afwijzing. Het is beter te vertrekken vanuit het genieten van het versieren zelf zonder dat er een resultaat moet zijn. Het is zoals het genieten van het werken zelf ipv altijd gefixeerd te zijn op het resultaat. Als het resultaat van het iemand versieren negatief is, goed, dan kun je verder versieren en heb je tenminste het plezier gehad van het versieren. Als het resultaat positief is, dan is het gedaan met versieren... een doordenkertje.
Men kan het ook anders bekijken: er bestaan boeken over versiertrucs, maar de realiteit leert dat als je de partner tegenkomt die voor jou voorbestemd is, je helemaal geen hoogtechnologische versiertrucs nodig hebt. Het gaat dan immers vaak vanzelf.
Aangezien veel HG het niet moeten hebben van luidruchtige, rokerige plaatsen op late uren, ziet het er eerder naar uit dat een man en een vrouw elkaar leren kennen in cursussen, studiegroepen, lezingen, tentoonstellingen, bibliotheken, spirituele oorden, kuuroorden, enz.
Er is altijd een pool aanwezig: angst <-> verlangen. Als het verlangen groter is dan de angst, dan is het goed. Als de angst te lange tijd of te vaak groter is dan het verlangen, dan is er werk aan de winkel.
Daar HG meer dan anderen te maken hebben met risico’s en valkuilen, negatieve gedachten en psychische kwellingen, kan het gebeuren dat er zijn die zich afvragen bvb “ik met mijn minderwaardigheidsgevoelens, verlegenheid, fobie, vreemde gewoontes, ontevredenheid over mijn uiterlijk, smetvrees, angstjes voor ditjes en angstjes voor datjes, allergieën, enz., maak ik wel kans om iemand te vinden en hoe lang gaat het dan duren?”
Door te hoge verwachtingen kan een HG veeleisend en onrealistisch zijn t.o.v. de partner, die zich hierdoor in het nauw gedreven voelt en niet gerespecteerd in de eigen behoeften, verlangens, wensen, vrijheid, ruimte, mogelijkheden en beperkingen. Een factor die een rol speelt in de hevigheid is introversie: compensatie van jarenlang naar binnen gericht zijn door explosief zich naar een ander te richten. Een andere factor is de neiging van HG te weinig geaard te zijn, te weinig met beide benen op de grond te staan. Nog een factor is de projectie van spirituele verlangens op iemand anders als goddelijke liefde.
Een andere valkuil is iemand te vroeg overvallen met je gevoelens, een onverwachte liefdesbrief e.d. Of door verliefheid zodanig overmand en verblind worden, dat men zijn gezond verstand en zijn intuïtie in de vuilbak gooit en later de pijnlijke gevolgen ervan draagt.
Door fouten in de opvoeding, zoals een bindende symbiose van de moeder met het kind, kan het gebeuren dat volwassen mannen nog “kinderen” zijn. Misschien vinden sommige vrouwen dit charmant of voelen ze het moederinstinct opkomen bij het zien van dergelijke kwetsbaarheid, in elk geval komt het niet goed. Het is beter met een dergelijke man geen relatie te beginnen. Laten we verder bedenken dat deze mannen ook door een vrouw zijn opgevoed... Een man die een vrouw aanklampt, niet op eigen benen kan staan, hulpeloos of afhankelijk is, op zoek is naar steun en veiligheid, werkt op de meeste vrouwen echter afstotend. Voor een dergelijke man is er therapeutisch werk aan de winkel. Hij zou er moeten toe komen dat hij kan zeggen: “Ik sta op eigen benen, ben zelfstandig, los alles zelf op, ik heb geen vrouw nodig om mij goed te voelen, hoewel het gezelliger is met twee. Komt er iemand in mijn leven, dan is dat goed, komt er niemand, dan is dat ook goed.”
Uit één en ander blijkt dat de kern van de zaak in een relatie is: verwachtingen. Wat verwacht ik van jou en wat verwacht jij van mij? En kunnen we elkaars verwachting realiseren? We kunnen natuurlijk ernstige vragen stellen bij deze basis van een relatie. Zijn we zelf altijd wel bewust van de verwachtingen die we hebben, zijn alle verwachtingen expliciet uitgesproken of worden er impliciet dingen ‘verondersteld’, hoeveel verwachtingen heb je, zijn ze realistisch, ben je niet te veeleisend enz. Men zou zich zelfs kunnen afvragen of er een relatie mogelijk is zonder verwachtingen en hoe ziet die er dan uit? Is een verwachting misschien een vorm van projectie, gaan er onder verwachtingen valkuilen schuil (zie voorheen)? Als je alle ‘onzuivere’ motieven hebt ingezien en opgelost, is er dan nog wel een verwachting? Wat is dan nog het motief van een relatie? Is een LAT-relatie in de huidige tijd misschien de meest realistische vorm van relatie? Het hebben van verwachtingen naar de ander toe, schept afhankelijkheid, en risico op teleurstelling of manipulatie. Verwachtingen zijn in feite voorwaarden. Een partnerrelatie is in feite een vorm van voorwaardelijke liefde, al lijkt dit in het begin niet zo...
Als een HG een relatie heeft met een andere HG, dan biedt dit grote voordelen op het vlak van begrip en respect. Als een HG een relatie begint met een niet-HG, dan zal de HG veel moeten uitleggen over de behoefte aan rust, afstand, alleen zijn, over lichamelijke hooggevoeligheden zoals allergieën, huidkwalen, spijsverteringsklachten, slaapproblemen, enz. De HG dient ook te begrijpen dat de niet-HG dit in het begin wel zal accepteren uit verliefdheid, maar dat dit later voor ergernis en ongemak kan zorgen, ook op familiaal en sociaal vlak. Omdat de niet-HG meer stimulatie en initiatieven aankan, en de HG partner hierin wil betrekken, kan er soms een dilemma optreden: meegaan of thuisblijven, meedoen of rusten, zal het meevallen of niet? Beide partners dienen te overleggen wat ze zullen doen: de niet-HG gaat, de HG blijft thuis; of ze gaan beide en vertrekken al na een uurtje, enz.
Een groot risico is dat de niet-HG zich teveel moet aanpassen aan de HG omwille van diens beperkingen, klachten, snelle overprikkeling, vermijdingsgedrag, enz. Dit kan de indruk geven dat de niet-HG meer investeert in de relatie dan de HG. Dit onevenwicht kan de niet-HG op termijn ervaren als frustrerend.
Een ander risico is dat de niet-HG gaat inspelen op het grote plichtsgevoel en verantwoordelijkheidsbesef van de HG en hem of haar probeert te manipuleren met schuldgevoelens om iets gedaan te krijgen.
Omdat elk verschil tussen mensen die veel samen zijn, de neiging heeft groter te worden, is het belangrijk ervoor te zorgen dat je iemand hebt met wie je een aantal gezamenlijke interesses en opvattingen kunt delen. De verschillen kunnen leiden tot taakverdeling en specialisatie, wat zijn voordelen, maar ook zijn nadelen heeft. Eén van de nadelen is dat de ene afhankelijk wordt van de andere.
HG zijn vaak bezig met metafysische of existentiële onderwerpen. Dit kan een risico betekenen in het zoeken naar een partner. Als men iemand leert kennen in wie men tot “iets meer” geïnteresserd is, dient men liefst eerst te zoeken naar zekerheden: overeenkomsten in perspektieven, interesses, standpunten, hobby’s enz. Men dient, zeker als man, zijn metafysische of existentiële vragen en twijfels, m.a.w. de onzekerheden, te verzwijgen, hoe erg het ook is, of men is zijn kandidaat partner kwijt. Pas later, als alles goed gaat in de relatie, kan men het eens af en toe hebben over onzekerheden. Een vrouw is vaak op zoek naar zekerheid bij een man, ook al is dit een valkuil, omdat er geen absolute zekerheid bestaat, en omwille van de afhankelijkheid en omdat men zekerheid bij zichzelf moet vinden en niet bij een ander.
Bij HG, meer dan bij anderen, is er een enorme variatie vast te stellen in hun verlangen om intiem te zijn met anderen. Het gaat hierbij zowel om seksuele als niet-seksuele intimiteit. Tederheid is één van de sterkste punten van HG. Als geen ander kennen ze zachtheid, geduld, streling, liefde, troost, zorg, bekommernis, knuffelen. Tot grote vreugde van de niet-HG.
We hebben het tot nu toe altijd gehad over het verlangen naar intimiteit. HG kennen echter ook de andere pool van deze dimensie: angst voor intimiteit. In het algemeen kunnen we zeggen dat relaties zich bewegen tussen de polen angst en verlangen.
Een HG heeft meer angst voor afwijzing. Dit kan hem hinderen duidelijk te maken wat hij voelt. “Een neen heb je al, en een ja kun je nog krijgen” luidt het gezegde. Als je zelf de liefde verklaard wordt, besteed er dan a.u.b. uitvoerig tijd en aandacht aan om, mocht je niets voor de ander voelen, dit dan over te brengen op een menselijke, redelijke, diplomatische en meelevende manier. Als je dit niet doet, kun je de ander voor het leven kwetsen. Wordt jezelf afgewezen, sta er dan op dat de ander dat respectvol doet, zoniet, dien je hem of haar daarop te wijzen. Als je onrespectvol wordt afgewezen, weet je dat die persoon toch niet bij jou zou passen, want jij hebt iemand nodig die respect heeft voor de gevoelens van mensen.
Een moeilijkheid is een bepaald spelletje dat de HG onbewust zou kunnen spelen: verlangen naar meer intimiteit, positieve respons van de ander, zich terugtrekken, terugtrekrespons van de ander, eenzaamheid, verlangen naar meer intimiteit, positieve respons van de ander, zich terugtrekken, terugtrekrespons van de ander, enz. Dit “stap vooruit - stap terug” spelletje is te verklaren vanuit de angst of ervaring van overprikkeling, maar houdt het risico in van elkaar uiteindelijk mis te lopen.
Angst voor intimiteit en/of afwijzing is ook weer terug te voeren tot de aard van de binding met de eerste verzorgers, maar ook tot angst voor overprikkeling. Het gaat per slot van rekening ook niet om een beslissing die te vergelijken is met de keuze tussen koffie of thee. Als je kiest voor iemand, kan dit de rest van je leven beïnvloeden… Kies je verkeerd, dan kan dit dramatische gevolgen hebben; kijk maar de talrijke echtscheidingen en de financiële ruïnering die hier soms het gevolg van is, om nog maar te zwijgen van de gevolgen voor ev. kinderen. Het is maar normaal dat we een beetje angst hebben hiervoor.
Bedenk dat het soms beter is een goede vriend(in) te hebben zonder seksuele intimiteit dan een slechte relatie met iemand met wie men wel seksueel intiem is. Het is ook niet zo, omdat men iemand graag ziet, dat men ook met die persoon kan samenleven. Meer zelfs: het is niet zo, omdat men iemand graag ziet, dat men met die persoon ook een relatie kan hebben. Aantrekkelijkheid en iemand graag zien is op zich niet voldoende voor het bepalen of men succesvol met iemand een relatie kan hebben of kan samenleven.
Dan is er de angst om de ander teleur te stellen, om je eigen gedacht en gevoel mee te delen over bepaalde zaken, de angst voor overprikkeling als gevolg van meningsverschillen, confrontaties, conflicten, veranderingen, kritiek, enz.
De vrouw wordt nogal geidealiseerd als gevoelswezen. Ik zie echter al te vaak vrouwen die niet met hun gevoel kunnen omgaan, en erger nog: die niet met de gevoelens van hun man kunnen omgaan. Het cliché zegt dat vrouwen graag zouden willen dat mannen meer hun gevoelens uitdrukken. De realiteit leert echter dat als mannen dit ook doen, het spijtig genoeg zo is dat een aantal vrouwen daarop neerkijken, het meelijwekkend vinden, lachwekkend, onnozel of “laat hem maar doen.”...
In dit verband raad ik vaak aan om in het algemeen, gezien het belang van menselijke communicatie, een cursus assertiviteit of conflictbeheersing te volgen. Op school hebben we zoiets niet gekregen, maar daar krijgen we veel nuttige dingen niet.
Enkele regels alvast i.v.m. conflicten:
Als je voor jezelf moet opkomen, kun je gebruik maken van de 3 G’s in je boodschap: gevoel, gedrag, gevolg. Voorbeeld: “Ik ben teleurgesteld dat je de boodschappen niet hebt gedaan, want ik heb een hele dag gewerkt, ben zo moe als een hond en nu moet ik nog naar de supermarkt in de drukte.”