Handleiding deel 1

Copyright (c) 2001 by Stas Z. (e-mail: stas.linux@planet.nl)

Please freely copy and distribute (give away, not sell) this document in any format. It's requested that corrections and/or comments be fowarded to the document maintainer. You may create a derivative work and distribute it provided that you:

1. License the derivative work with this same license or use GPL. Include a copyright notice and at least a pointer to the license used.

2. Give due credit to previous authors and major contributors.

If you're considering making a derived work other than a translation, it's requested that you discuss your plans with the current maintainer.

Bovenstaande copyright betekent dat je alles mag kopieren en verspreiden en er geen geld voor mag vragen .
Zelfde copyright gebruiken of de GPL.
De orginele auteur moet vermelden.
Eventuele aanpassingen, anders dan vertalingen, moet overleggen met mij
(Stas Z. e-mail: stas.linux@planet.nl)

Heb ik je nog niet overtuigd? Dat was ook niet de bedoeling. Je moet het zelf proberen.
Deze handleiding zal je een eind op weg helpen.

GNU/Linux is niet iets voor mensen die hun computer alleen gebruiken om zo af en toe eens een briefje te typen.
De gemiddelde Linux-gebruiker is meer te typeren als een avonturier, iemand die op zoek is naar iets wat hij (of zij) nog niet kent en er geen probleem mee heeft eens iets anders te doen dan in een handleiding staat aangegeven.

Anne Bezemer uit, het voorwoord Debian GNU/Linux handleiding

Over deze handleiding,
 
Als er een ding is waar alle GNU/Linux gebruikers het over eens zijn is het wel, lezen, lees alles wat je maar kan vinden en probeer gewoon van alles op je computer uit.
Zolang je maar niet gaat experimenteren als root kan je niks verpesten.
Wanneer ben je ingelogd als root? Als je in je computer bij de prompt dit ziet #, type 'exit' en toets enter,
het maakt niet uit als je nog niet weet wat 'ingelogd' of 'root' betekent, je moet alleen dingen doen als 'root' als je weet waar je mee bezig ben, ik dan dit niet genoeg benadrukken.

Het 'lees alles' geld ook voor deze handleiding, lees alle delen, of bekijk ze in ieder geval, zeker de delen die meer over de achtergronden van GNU/Linux gaan omdat kennis over de achterliggende gedachte van een systeem minstens zo belangrijk zijn als een opsomming van "doe nu dit en tik nu dat in".
Daarmee voorkom je in ieder geval het stellen van domme vragen in bijv. nieuwsgroepen.
OK, domme vragen bestaan niet maar bij een vraag als "waar vind ik de setup.exe van Linux" is het antwoord,
"ga eerst een maar boek over Linux lezen, L*L" misschien niet netjes, maar wel begrijpelijk.

Waar in de teksten wordt gesproken over 'gebruikers programma's' worden programma's bedoeld als tekstverwerkers,teken programma's enz..

Bij 'applicaties' worden programma's bedoeld die meer voor de werking van het systeem bedoeld zijn,
zoals bv voor de aansturing van de printer, welke weer door de eerder genoemde tekstverwerker gebruikt wordt om iets uit te printen

'pietje' is een gebruikers naam die in voorbeelden moet vervangen door je eigen gebruikers naam

Voorbeelden die bedoeld zijn om bij de prompt in te tikken zien er zo uit:

     cd /home/pietje
     touch test.txt
     echo "dit is mijn eerste tekst bestand" > test.txt
     cat test.txt

Namen van programma's en files zijn op deze manier aangegeven.

In de teksten worden benamingen of termen die een nadere uitleg behoeven 'gelinkt' naar het 'woordenboek', deze worden alleen 'gelinkt' de eerste keer dat ze gebruikt worden in een pagina, daarna niet meer.
Het is dus nuttig om deze links een keer te volgen zodat je weet wat er bedoeld wordt, ook al omdat er steeds minder wordt uitgelegd en meer gebruik zal worden gemaakt van deze specifieke GNU/Linux termen.

Het woordenboek is een apart gedeelte op deze site en kan ook apart bekeken worden.
Het is een zeer simpel vormgegeven gedeelte zodat het bij uitstek geschikt is om te downloaden en uit te printen.
(kan dan ook van pas komen bij andere documentatie die je als het goed, is gaat raadplegen)

Waar ik teksten en/of artikelen van andere heb overgenomen, heb ik als eerste de bijbehorende copyright/copyleft opgenomen met de link naar de orginele locatie.
Ik kan alleen niet garanderen dat deze links altijd actueel zijn.
In deze teksten is, waar nodig, mijn commentaar of uitleg op deze manier aangegeven : {LVN: mijn commentaar of uitleg}

Alle teksten en artikelen zijn gecomprimeerd te downloaden in diversen formaten om offline te bekijken of uit te printen

Alle teksten en artikelen van derde vallen onder de copyright van de GPL of de LDP en zijn vrijwel gelijk aan de copyright van deze site.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

U:
Een man of vrouw tussen de 10 en 90 jaar.
Avontuurlijke en onderzoekende geest constant op zoek naar nieuwe mogelijkheden van het complete
computersysteem, ervaart niet of slecht ondersteunde hardware als een uitdaging, niet een reden om het te vervangen.

Probeert bij voorkeur de dingen die niet in een gebruiksaanwijzing staan.
Wenst zelf de werking en mogelijkheden van zijn pc te beïnvloeden of te veranderen.
Heeft het besef dat het internet betreed dient te worden met middelen die uitsluitend hem of haar ten dienste staan en niet de multinationals die de middelen leveren.

Wil weten wat er in zijn/haar pc gebeurt, en hoe het gebeurt.
Ziet software als gebruiksaanwijzing en is niet gewend daar apart voor te betalen.
Ervaart het als een belediging om bij een 'ongeldige bewerking' mededeling een 'OK' knop aan te moeten klikken, alsof het zijn/haar verantwoordelijk is!

Wenst niet minstens vier keer de verwijdering of verandering van een bestand te bevestigen.
Vind het onwenselijk dat voor de gebruikersvriendelijkheid de stabiliteit en virusongevoeligheid wordt opgeofferd.
Heeft affiniteit met programmeren .

Een aversie tegen Microsoft en andere, 'accepteer onze voorwaarden of we zien je voor de rechter', produkten geldt als een pre.

Herkent u zich in bovenstaand profiel, dan bent u geschikt om het GNU/Linux systeem op uw computer te installeren.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

GNU/Linux is gebaseerd op UNIX, wat is ontwikkeld in 1969 bij Bell Labs (een divisie van AT&T) door
Ken Thompson en Dennis Ritchie .
Zij kregen mogelijkheden om het systeem verder te ontwikkelen door voorstellen voor een tekstverwerkingssysteem te doen.
In plaats van een compleet nieuw systeem hiervoor te ontwikkelen maakten ze een applicatie welke draaide onder het nieuwe UNIX systeem.

In 1973 werd UNIX herschreven in de programeer taal C en kon daardoor makkelijker voor verschillende computers geschikt gemaakt worden en werd het door AT&T goedkoop verstrekt aan universiteiten en scholen.
(AT&T kon,wilden of mocht niet verder gaan in de computer industrie, wat de preciese reden was weet ik eigenlijk niet)
In het begin werd het alleen gebruikt binnen de wetenschappelijke wereld en bij enkele bedrijfen. De grootte doorbraak kwam eind jaren 80 met de opkomst van wat nu internet heet.

Tegenwoordig zijn er twee soorten UNIX, system V van Unix System Labratories en de Berkeley Software Distribution (BSD).
De meeste varianten van UNIX hebben de features van beide systemen en kosten tussen de fl. 1000,00 en fl. 5000,00 .
De variant GNU/Linux kost in principe fl. 0,00 en is nagenoeg compatible c.q. gelijk aan de hiervoor genoemde systemen.

Het GNU projekt (GNU's not Unix) van de Free Software Foundation is opgezet door Richard Stallman in 1984 met als doel een vervanger voor het Unix besturings systeem te maken geheel gebaseerd op vrij software.
Begin jaren 90 hadden zij een compleet besturings systeem ontwikkeld het enigste wat ontbrak was een goede kernel.
Dit is waar Linux in beeld kwam.

Begin jaren 80 ontwikkelde de Nederlandse (ja,ja) professor Andrew Tanenbaum een besturing systeem genaamd MINIX om zijn studenten te helpen met het doorgronden van Unix.
Begin 1991 begon Linus Torvalds, een student aan de universiteit van Helsinki, te experimenteren met MINIX om dit uit te breiden naar een volwaardig besturings systeem.
Uit deze experimenten zou de Linux kernel ontstaan.

Aangezien voor het ontwikkelen van grootte programma's veel mensen nodig zijn en Linus geen zakenman maar wetenschapper was, en nog steeds is, bracht hij zijn Linux onder de GNU General Public Licence(GPL) uit.
Zo ontstond een win/win situatie (klinkt wel lekker zakelijk) waarbij het GNU projekt zijn kernel had en Linus zijn mensen om Linux verder helpen te ontwikkelen.

Deze samenwerking resulteerde in 1994 in de release van kernel versie 1.0.0
De ontwikkeling van zowel de Linux kernel als alle GNU applicaties in het publieke domein, zodat een ieder met de nodige kennis of ideeen eraan kon bijdragen en/of verbeteren, droeg eraan bij dat bij iedere volgende versie het systeem stabieler, veiliger en veelzijdiger werdt.

Tot op de dag van vandaag, kernel versie 2.4.0, is er aan deze opzet niets verandert behalve dat er steeds meer mensen wereldwijd aan mee helpen om het hele systeem continu te verbeteren en uit te breiden.
Dit gebeurt nog steeds op de manier zoals door Richard Stallman is omschreven in de GPL en op zo'n schaal dat Microsoft zich bedreigt gaat voelen
(zie 'is Microsoft bang' en de reaktie van Linus Torvalds op open source uitspraken van Microsoft)

Tegenwoordig heeft men het over Linux terwijl we eigenlijk over GNU/Linux moeten spreken, afgezien van het feit dat dit de juiste benaming is, doet het ook meer recht aan de inspanningen van het GNU projekt daar de meeste mensen meer zullen merken van alle GNU applicaties dan van de Linux kernel die zijn, weliswaar onmisbare werk, vrijwel onzichtbaar doet.
zie wat is een besturings systeem

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

Zijn vier veel gebruikte benamingen voor het begrip 'vrije software' zoals dat is beschreven in de GNU General Public License (GPL) de copyright overeenkomst van de Free Software Foundation, ook wel copyleft genoemd.
(ik zal verder de term 'copyleft' gebruiken omdat dit meer de ideeën van de GNU/Linux gemeenschap weergeeft dan de term 'copyright' )
Er zijn wel discussies tussen aanhangers van zowel de 'free source' als 'open source' benaming, maar die zijn nogal principieel en hier niet van belang.

GNU/Linux is ook beschermt onder de GPL overeenkomst evenals de meeste andere software voor GNU/Linux, let wel het is dus geen verplichting voor software ontwikkelaars om dit te doen, het staat een ieder vrij om zijn produkten onder andere soorten van bescherming uit te brengen, dat is tenslotte wat vrij zijn betekend!

De GPL is een copyleft overeenkomst die in het kort hier op neer komt dat, je net zo veel geld mag vragen voor je software produkten maar je kan niet degenen die het gekocht hebben verbieden om het vervolgens weer door te verkopen, te kopiëren en weg te geven, aan te passen, te veranderen of wat dan ook ermee te doen.
Tevens is er de verplichting de source code erbij te leveren of beschikbaar te stellen om iedereen in de gelegenheid te stellen om er mee te doen wat ze willen.
Dit betekend dat je alle GNU/Linux software kan kopiëren, veranderen of samenstellen en zelfs een eigen distributie kan gaan uitgeven zolang dit ook maar weer onder de GPL wordt gebracht.

De term 'Open source' is de meest gebruikte en is ook een gedeponeerde naam beschermt onder de eerder genoemde GPL. Hierdoor is gegarandeerd dat alle Open source software (OSS) ook daadwerkelijk vrij is.

Het woord 'free' in de diversen benamingen moet vertaald worden als 'vrij' niet als gratis !
Het betekend dus niet dat alles wat onder de noemer GNU/Linux of OSS valt altijd gratis is, maar dat het je vrij staat om er mee te doen wat je wilt.

Je vraagt je misschien af waarom gaan mensen hun tijd besteden aan het schrijven van software, kopiëren, documenteren en zelfs verpakken en verzenden, om het vervolgens weg te geven ?
Daar zijn verschillende redenen voor te bedenken.

Vele menen dat vrije software bijdraagt om informatie te delen en met elkaar samen te werken om op zo'n manier de complete computer industrie te verbeteren en beschikbaar te maken voor iedereen, dit komt ook overeen met de zogenaamde 'hacker ethiek'.zie ook hackers, crackers, script-kiddies om een groot misverstand uit de wereld te helpen.

Anderen willen gewoon meer leren over computers of zoeken manieren om de soms abnormale prijzen te ontlopen die tegenwoordig worden berekend voor de meest simpele 'upgrades' welke vaak niets meer zijn dan meer van het zelfde met alleen wat andere icoontjes of kleuren.
Vele van hen raken gecharmeerd door het OSS concept en beginnen ook bij te dragen door het schrijven of het vertalen van documentatie, maken van grafische concepten tot aan het ontwikkelen van complete software pakketten of het opzetten van een website om andere bekend te maken of te helpen met GNU/Linux.

Op universiteiten en scholen wordt ook veel vrije software gemaakt om resultaten van onderzoek te verspreiden en voor onderwijs doeleinden.

Veel bedrijven (IBM,Compaq,Sun,Corel om een paar te noemen) helpen vrije software te ontwikkelen om op zo'n manier inspraak te hebben in de werking, er is tenslotte geen snellere manier om een bepaalde 'feature' te krijgen dan het zelf te ontwikkelen of iemand in te huren om het te doen .
Nasa gebruikt bijvoorbeeld communicatie software gebaseerd op GNU/Linux zodat in geval van problemen zij zelf aanpassingen kunnen maken en niet afhankelijk zijn van een software bedrijf dat eerst het probleem ontkend, en een jaar later een upgrade levert waarin het 'niet bestaande' probleem verholpen is (hopelijk).

En natuurlijk vinden heel veel van ons het gewoon leuk om rond te spitten in computer programma's en deze te veranderen (en dan maar hopen dat alles blijft werken, maar al doende leert men).

Alles op deze site valt trouwens ook onder deze overeenkomst. zie Copyright.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

GNU/Linux is NIET voor jou als je:
• na het lezen van de voorgaande gedeelten denkt, 'pfff, wat een gezeik'.
• het leuk vind om de nieuwste versie van een virusscanner te proberen.
  ( ze zijn er waarschijnlijk wel voor Linux, ik ken ze niet )
• het een uitdaging vindt dat computers vaak crashen, vastlopen, 'ongeldige bewerkingen uitvoeren'
  (als het ongeldig is waarom voer je het dan uit?, GNU/Linux is het meest stabiele systeem, punt uit! )
• het fijn vindt dat je ,ook al heb je kennis van zaken, je nog steeds niets wezenlijk aan de werking van het systeem kan veranderen.
  ( in GNU/Linux kan je alles veranderen wat je maar kan bedenken )
• geen engelse teksten kan lezen en het ook niet wil proberen/leren
  ( meeste info over Linux is in het engels )
• denkt 'het is pas wat als het veel geld kost'.
  ( Linux en alle software is meestal gratis )
• het normaal vind dat alles, tot en met een vaag logo in de wolken, met een copyright afgeschermd moet worden.
  ( het punt is hier afschermen, niet het voorkomen van misbruik )
• je absoluut niet in de werking van een besturingssysteem wil verdiepen.
  ( als je Linux wil gebruiken ontkom je niet aan 'studeren' )
• je het prettig vind dat je hele manier van werken en wat je wel en niet met je dure PC kan doen, wordt bepaald door een bedrijf.
  ( Linux en de software wordt in principe ontwikkeld en gemaakt door alle gebruikers )
• alleen spelletjes wil spelen en filmpjes wil bekijken.
  ( koop een playstation2, voor de prijs van een 'multi media pc' heb je er vier ! )
• denkt dat Windows de beste bescherming van je privacy biedt.
  ( Bill Gates protesteert tegen plannen van het amerikaans congres om privacy regels aan te scherpen, Bill G. 'Het gaat miljarden dollars op jaarbasis kosten als er geen gegevens van internetgebruikers verkocht kunnen worden' bron: ANP )
• de aller nieuwste hardware wilt gebruiken en dat dmv 'plug and play' geïnstalleerd wilt hebben
  ( Linux ondersteund veel hardware maar vaak niet de nieuwste, op windows geënte produkten ). Zie ook Winmodem
• vindt dat Windows het snelste, beste, mooiste, veiligste, stabielste, meest gebruikers vriendelijke besturingssysteem voor je PC is
  ( je zit niet echt op te letten he, ga naar www.microsoft.com )

GNU/Linux is wel voor jou als je,
• na het lezen van de voorgaande gedeelten denkt, 'hmm, het heeft wel wat'.
• niet weet wat een virusscanner is.
• alle 'ongeldige bewerking' meldingen uit je hoofd kent, en een eelt plek op je duim heb van het resetten.
• het prettig vind dat je de werking van je systeem, al met de meest minieme kennis van zaken, kan veranderen
  ( en een goede handleiding ).
• een playstation2 heb gekocht voor je spelletjes en filmpjes.
• je mailbox vol zit met ongevraagde MSN aanbiedingen, en alle site's die je bezoekt kennelijk van alles al over je weten.
• hardware bezit van een jaar oud en het onzin vindt om het te vervangen, alleen maar omdat Microsoft besluit dat de laatste 'upgrade', ( andere desktop kleurtjes voor maar fl 249,00 ), uitsluitend werkt met de nieuwste Intel handel
  ( of zou dat toeval zijn? )
• denkt dat Linux rules ( heerst ) en Windows sucks ( zuigt ).

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

Een besturingssysteem of operating system (OS) is de verzameling applicaties die het mogelijk maken om een PC iets anders te laten zijn dan een strak vormgegeven doos met elektronica en bij elkaar geknoopte draden en stekkers.
Maak je PC een keer open, het is verbazingwekkend dat het werkt.

Het OS maakt het voor de programma's mogelijk om de hardware te gebruiken en regelt tevens het beheer zodat het niet mogelijk is dat meerdere programma's tegelijkertijd bv de harde schijf gebruiken (tegelijkertijd in computer termen is dus echt in dezelfde milliseconde).

Het schema maakt het waarschijnlijk duidelijker en geeft tevens het verschil aan tussen GNU/Linux en bv Windows.
LET OP, we spreken hier nog niet over gebruiker programma's zoals tekstverwerkers, spreadsheets, spelletjes enz., hoewel je bij GNU/Linux eigenlijk alles als een gebruiker programma kan beschouwen.
Dit maakt GNU/Linux, zeker in het begin moeilijker te doorgronden dan andere soorten OS's

Zoals uit het schema blijkt bestaat het GNU/Linux systeem uit vele onderdelen die ieder ook weer bestaan uit aparte onderdelen.
Dit komt voort uit de Unix en GNU/Linux filosofie om een programma op te delen in kleinere stukken om het, vooral bij grote programma's, beheersbaar te houden, tevens is het hierdoor veel gemakkelijker om nieuwe onderdelen toe te voegen of te verbeteren. security update's

Ook is het hierdoor mogelijk om met deze onderdelen een systeem op maat te maken. Als je bijvoorbeeld geen USB poorten heb waarom zou je dan deze mogelijkheid in je systeem opnemen (is ook een van de redenen waarom een GNU/Linux systeem kleiner is dan een vergelijkbare Windows opzet).
Hierdoor is het mogelijk om alles, vanaf het moment van boot-up tot afsluiten, te beïnvloeden of te veranderen.

Dit is wat GNU/Linux zeker in het begin moeilijker maakt dan andere systemen maar wat na verloop van tijd als een groot gemis zal worden ervaren als je weer een keer Windows gebruikt.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

Zoals besproken in 'Geschiedenis/Hoe is GNU/Linux ontstaan', is GNU/Linux gebaseerd op het Unix besturingssysteem .
Het grootte verschil met andere desktop besturingssystemen is dat Unix meestal gebruikt wordt op grootte mainframe computers met vele aparte gebruikers, zoals grootte bedrijven en internet providers.

Dit betekent dat GNU/Linux mogelijkheden heeft die andere systemen missen. Het heeft bv de mogelijkheid om vele gebruikers tegelijkertijd de computer te laten gebruiken, ieder met hun eigen terminal (multi-user).
Dit betekent dat het mogelijk moet zijn om meerdere programma's en applicaties tegelijkertijd te draaien (multi-tasking).

Een groot deel van de complexiteit en de kracht van GNU/Linux komt van deze twee typische Unix mogelijkheden.
Bijvoorbeeld, het systeem moet een manier hebben om te voorkomen dat gebruikers per ongeluk elkaars bestanden verwijderen of dat gebruikers systeem bestanden verwijderen of veranderen. Ook het gebruiken van vele programma's tegelijkertijd moet gecoördineerd worden om te voorkomen dat meerdere programma's dezelfde hardware willen gebruiken.

Als je in gedachte houd waar het systeem in principe voor bedoeld is, dan zullen vele aspecten die nu misschien nog vreemd overkomen een stuk logischer worden en zal je je voordeel hiermee kunnen doen .
Dus geen virusscanner nodig, geen crashend systeem door een vastlopend programma, zeer overzichtelijke opzet van al je programma's enz.(dit komt later nog aan de orde).

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

In principe wordt GNU/Linux niet op een DOS-schijf geïnstalleerd maar op een aparte partitie, wat op zich logisch is het is tenslotte een apart besturingssysteem.
(het kan ook wel in een Windows map, maar dit is vragen om problemen).

In de Windows wereld spreekt men over C-schijf D-schijf enz., dit zijn meestal geen aparte schijven maar verschillende partities. Een partitie is een apart stuk op de harde schijf, dus als je drie partities heb worden het de C-, D- en E-schijf.
De lijst met gegevens over deze partities en hun plek op de schijf wordt bijgehouden in de partitie table
(partition table).

Partities werden bedacht in een tijd dat men dacht dat 4 partities wel genoeg zou zijn, vandaar dat in de partitie tabel ruimte is voor 4 primaire partities. Om de compatiliteit niet in gevaar te brengen heeft men een systeem bedacht om deze beperking te omzeilen met de uitvinding van extended(uitgebreide) partities waarin weer logische partities aangemaakt kunnen worden.(de benaming is alleen niet zo logisch).

Linux kan zowel op een primaire partitie als op een logische partitie gezet worden.
Windows daarentegen wil altijd op de eerste partitie gezet worden, iets om in de gaten te houden als je een zogenaamd dual-boot systeem wil opzetten (Windows en Linux op een pc).

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

De reden dat Linux een aparte partitie nodig heeft komt omdat Linux een ander soort filesysteem gebruikt dan Windows, namelijk het ext2 filesysteem (extended filesystem version 2).

Een filesysteem is de manier waarop bestanden op de harde schijf worden gezet. Het filesysteem van Windows heet FAT in de varianten 12, 16 en 32, evenals het systeem van drive letters voor partities en CD-rom's, wat ook bij dit filesysteem hoort.

Linux en het ext2 filesysteem gebruiken benamingen/afkortingen zoals /dev/hda1 om de diversen schijven, partities en CD-rom's enz. te duiden.(wordt later verklaard)
Al deze hardware wordt in GNU/Linux behandeld als een apart filesysteem, wat logisch is aangezien al deze middelen worden gebruikt om gegevens te lezen of te schrijven.

De manier werken met dit filesysteem is totaal verschillend van een Windows systeem.
Een belangrijk verschil is dat een ext2 filesysteem niet fragmenteerd, je hoeft dus niet te zoeken naar een defragmenteer programma.
Verder kunnen bestandsnamen een lengte hebben van max. 256 tekens en alle tekens mogen gebruikt worden.

De enigste uitzondering is '/' . In het ext2 filesysteem wordt de '/' (slash) gebruikt om bestanden te scheiden in een pad e.g. /home/pietje/foo.txt
( 'foo' wordt in het algemeen gebruikt om een er denkbeeldige naam mee aan te geven ).
Ook het gebruik van extensies zoals '.exe', '.doc' hebben in Linux geen betekenis anders dan het voor je zelf of anderen herkenbaar maken wat voor bestand het is.
Dus het programma netscape heet niet netscape.exe. Wat wel belangrijk is, is dat hoofdletters en kleine letters verschillend zijn(case sensitive), dus 'Netscape' is iets heel anders dan 'netscape'

Het ext2 filesysteem is opgebouwd uit een hoofd directory genaamd '/' ook wel root directory genaamd
( heeft niets te maken met gebruiker root ).
Hieronder vallen de 'systeem directory's' zoals /bin, /etc, /usr enz.
De aanduiding /bin betekend dus de directory bin in de root directory en /bin/gzip, programma gzip in de directory bin welke zich in de root directory bevindt.

Bestanden en programma's worden volgens bepaalde regels in een ext2 filesysteem opgeslagen, het is dus niet de bedoeling om zoals in Windows gebruikelijk is, alles maar overal en nergens op te bergen.

Iedere subdirectory uit de rootdirectory is bedoeld om bepaalde delen van een programma te herbergen,
bv in /bin komen alle uitvoerbare gedeeltes van standaard systeem programma's, en in /usr/bin alle uitvoerbare delen van gebruikers programma's.
De directory /home/pietje/ is de eigen directory van gebruiker pietje en de plek waar gebruikers ieder in hun eigen directory kunnen doen en laten wat ze willen. Deze manier van gegevens opslag lijkt omslachtig maar maakt het systeem stabiel en 'hufter-proof' aangezien je ,behalve bij het installeren of verwijderen van programma's, nooit bij andere bestanden dan die van jezelf komt.

Het multi-user aspect komt hier pas echt tot z'n recht aangezien een gewone gebruiker nooit iets kan veranderen of wijzigen anders dan zijn/haar eigen bestanden in de /home/gebruikersnaam/ directory.

Dit brengt ons bij het kenmerkende aspect van *nix achtige systemen, file permissies (file permissions).
Dit houdt in dat in Linux alle bestanden een eigenaar(owner) en een groep(group) hebben en drie mogelijkheden, er kan naar geschreven worden(write), het kan gelezen worden(read) of het is uitvoerbaar(execute).

Bijvoorbeeld: Het bestand home/pietje/mijnbestand heeft als eigenaar pietje, als groep pietje en de permissies : pietje kan er naar schrijven, het lezen, het uitvoeren.
Een andere gebruiker, henk, kan dit zelfde bestand alleen lezen, en verder niks.(in een standaard systeem)
Pietje kan de permissies van zijn eigen bestanden veranderen en aangeven dat gebruikers uit zijn groep het bestand /home/pietje/mijnbestand kunnen uitvoeren, zodat henk die tot dezelfde groep als pietje behoord dit bestand nu kan lezen en uitvoeren, maar niet kan veranderen.
Trouwens als je geen permissies heb om te doen wat je wilt doen dan kan het ook echt niet,
dat is nu GNU/Linux!!

Nu lijkt dit alles een hoop gedoe, maar aangezien het beheer van het filesysteem het werk van de kernel is, en de meeste distro's goede standaard waarden meegeven, valt dit in de praktijk wel mee en is het niet nodig de waarden te veranderen.

Het veranderen van de file permissies raad ik sterk af, de kans bestaat namelijk dat je je systeem net zo makkelijk te hacken maakt als bijv. Windows

Wat Linux vrijwel immuun maakt voor virussen en crackers,(zie script-kiddie, cracker, hacker voor een belangrijk verschil tussen die drie), zijn de genoemde file permissies en wachtwoordbeveiliging (wordt hierna besproken).
Dit betekent dat een bestand buiten je eigen /home directory uitsluitend verandert ( en gewist! ) kan worden door de gebruiker root, dat is de gebruiker met permissies om alles te doen.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

Devices

De Linux kernel heeft tot taak om alle hardware te beheren, en doet dit dmv devices. Alle hardware en zijn componenten hebben nummers (device number), of eigenlijk twee nummers, een soort-nummer (major-device number) en een volgnummer (minor-device number).

Aangezien namen makkelijker zijn hebben al deze devices ook een naam (device files) gekregen, welke weer verwijzen naar deze nummers. Deze device files zijn ondergebracht in de directory /dev.

Als voorbeeld:
• /dev/lp0 : de eerste parallellen poort (LPT1 in MSN land)
• /dev/ttyS0 : eerste seriële poort (COM1 in MSN land)
  Even tussendoor, in Linux wordt als eerste element altijd 0 gebruikt.
• /dev/ttyS1 : tweede seriële poort.
• /dev/audio : de geluidskaart (zijn meerdere devices voor)
• /dev/fd0 : eerste floppy drive
• /dev/fd1 : tweede floppy drive
• /dev/hdc : IDE cd-rom
• /dev/hda : gehele eerste IDE harde schijf
• /dev/hda1 : eerste partitie op de eerste IDE harde schijf
• /dev/hda5 : eerste logische partitie op de eerste IDE harde schijf
  ( verdere uitleg over de harde schijf volgt dadelijk )

Op het eerste gezicht lijken de device files erg op andere files uit het file systeem en, dat is ook zo !
Naar veel van deze device files kan direct geschreven en uit gelezen worden en zullen in deel 2 van de handleiding nog nader aan de orde komen.
De manier hoe Linux met de hardware omgaat lijkt heel erg op hoe het met gewone files omgaat.

Hard disk, CD-ROM, floppy enz.

Harde schijven, CD-ROM's en CDR's worden gebruikt om gegevens op te slaan of gegevens te lezen.
Zij worden door Linux allemaal als file systemen gezien, wat inhoud dat ze allemaal tot de zelfde device soort horen namelijk, hd(a,b,c,d). Dit houd in dat er geen wezenlijk verschil wordt gemaakt in de manier van werken met deze systemen.

Voorbeeld:

Computer met:
• 1 IDE harde schijf, 2 primaire partities, 3 logische partities
• 1 IDE CD-ROM als master
• 1 ATAPI CDR als slave

De floppy drive, tapestreamer enz. komen dadelijk aan de orde.

Welke device files worden er gebruikt ?

De harde schijf: hda
• 1st primaire partitie, hda1
• 2e primaire partitie, hda2
• uitgebreide partitie(extended) nodig voor de logische partities, hda3
• 1st logische partitie, hda5
• 2e logische partitie, hda6

Logische partities beginnen altijd bij hd*5 , en tellen dan door. In dit geval wordt hda4 dus niet gebruikt.

De CD-ROM : hdc

Een IDE schijf is verbonden met een IDE controller, waar twee schijven op aangesloten kunnen worden ook wel master en slave genoemd.
In Linux worden hier twee devices aan toegekend, hda en hdb .
In ons voorbeeld hebben we maar een harde schijf en wordt hdb wel toegekend maar niet gebruikt, en verder overgeslagen.
Vandaar dat de CD-ROM als device file hdc heeft.

De CDR : hdd

Net zoals de schijven en CD's worden de floppy drive, tapestreamer en zipdrive ook als filesystemen behandeld, alleen met andere device files.

Mounten van filesystems

Voordat filesystemen en partities in Linux gebruikt kunnen worden moeten zij eerst met het systeem verbonden worden, dit wordt mounten genoemd.
Je kunt het mounten zien als het bevestigen van een extern filesysteem aan het ext2 filesysteem.
Het mounten van bijv. een CD-ROM, gebeurt standaard aan /mnt/cdrom in de root directory. Dus de complete CD wordt een sub-directory in de directory /mnt/cdrom .
Als je bijv. de CD-ROM ( /dev/hdc ) wilt gebruiken dan moet je hem eerst mounten, mount /mnt/cdrom .

Deze manier van mounten maak gebruikt van het configuratie bestand /etc/fstab , in dit bestand staat omschreven hoe en waar er gemount moet worden.
Als er op deze CD een bestand zou staan genaamd 'cdbestand' in de directory 'cddirectory' dan is het pad naar dit bestand: /mnt/cdrom/cddirectory/cdbestand.

Op het moment dat het gemounte filesysteem niet meer gebruikt wordt, zal het weer 'losgemaakt' moeten worden, dit noemen we umounten ( umount dus zonder 'n'). umount /mnt/cdrom

Het umounten is een taak van de gebruiker die niet vergeten mag worden, daar de kans bestaat dat er nog gegevens in het computer geheugen staan die nog in dit file systeem geschreven moeten worden.
Dit kan zich met name voordoen bij floppy's, de CD-ROM kan pas verwijdert worden na umounten.
Dit wegschrijven van de gegevens wordt flushen genoemd, en dit is wat er gebeurt bij het umounten.

Partities moeten ook eerst gemount worden voordat het systeem het herkent, en gebeurt op de zelfde manier als bij de CD-ROM eg mount /mnt/hda5.
Dit systeem van mounten en umounten is vooral bij partities makkelijk omdat het je staat stelt om niet gebruikte partities ontoegankelijk te maken voor het systeem.(voor het systeem bestaan ze niet)
Te denken valt aan een aparte partitie van 700 MB om als backup partitie te gebruiken. Deze partitie wordt gemount op het moment als je van gegevens een backup wilt maken, en vervolgens weer ge-umount. Als die vol is brandt je de partitie op een schijf.
Al deze tijd is de partitie, als die niet gemount is, veilig voor alles wat het systeem zou kunnen beschadigen, zolang de harde schijf heel blijft uiteraard.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

nog meer devices.

Zoals eerder vermeld is GNU/Linux een echt multi-user multi-tasking OS. Meerdere gebruikers kunnen tegelijkertijd meerdere dingen doen.
Elke gebruiker heeft zijn eigen scherm-met-toetsenbord (terminal), waarmee hij communiceert met de computer (let wel, dit is allemaal in de tekst-mode, het beruchte zwarte scherm met cursor).

Een terminal zit het dichtst bij de computer: de console.
De term 'console-mode' of 'console' wordt ook wel gebruikt om bij een programma aan te geven dat dit programma niet grafisch georiënteerd is.

GNU/Linux heeft een bijzondere mogelijkheid namelijk meerdere consoles op een PC. Deze worden virtuele consoles genoemd, en zijn te bereiken met de toets combinaties LinkseAlt-F1 t/m LinkseAlt-F6.
Dit biedt de mogelijkheid om bijv. in de eerste console wave-bestanden in MP3's om te zetten, in de tweede console de MP3's naar een aparte partitie te kopiëren, en ze afspelen in de derde console.

Linux kan overweg met echte terminals, een DEC VT100 terminal kan worden aangesloten op een van de seriële poorten.
Er kan mee gewerkt worden als met de console.

Een derde manier om met de computer te werken is over een netwerk via een terminal-verbinding. De computer gedraagt zich als een terminal maar de signalen gaan over een netwerk.
We spreken dan over virtuele terminals.

Alle terminals, virtuele terminals en consoles zijn echte of pseudo(virtuele) hardware en hebben dus ook device files in de directory /dev:
/dev/console - aanduiding voor de console, wordt eigenlijk niet gebruikt.
/dev/tty1 t/m tty63 - de virtuele consoles, standaard wordt alleen tty1 t/m tty6 gebruikt, tty1 kan als de console gezien worden.
/dev/ttyS0 t/m ttyS3 - de 'echte' terminals aan de seriële poorten (COM1 t/m COM4). De muis wordt ook op een van deze poorten aangesloten, het hoeven dus geen echte terminals te zijn.
Alles wat serieel is wordt trouwens aan een van deze poorten 'gehangen'.
/dev/pts0 t/m pts256 - virtuele terminals, 256 stuks is de standaard kernel waarde.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

Zoals in alle multi-user besturingssystemen, werkt ook linux met aparte gebruikers en de daarbij behorende wachtwoorden (user en password), het systeem moet tenslotte een manier hebben om verschillende gebruikers te onderscheiden en te controleren.
In Linux moet je eerst aanmelden (inloggen) en dan een wachtwoord intikken (password) voordat je wordt toegelaten in het systeem.Zie ook login prompt, Password.
Het intikken van het wachtwoord wordt niet op het scherm getoond, ook niet met sterretjes.

Ook hierin verschilt Linux nogal van Windows, hoewel je in Windows ook de keus heb om aparte gebruikers aan te maken met ieder een eigen wachtwoord, is dit in Linux een verplichting omdat het een echt multi-user systeem is.

Nu stelt een wachtwoord in Windows niet zo veel voor, als je het vergeet kan je gewoon op de ESC toets drukken om verder te gaan ( zal wel gebruikersvriendelijk zijn ofzo ).
Een wachtwoord vergeten in Linux betekent in het beste geval, door root ( ben je zelf op een privé PC ) een nieuw wachtwoord laten instellen, in het slechtste geval ( root wachtwoord vergeten ) schijf formatteren en opnieuw beginnen.
(OK, met een boot diskette en single user mode is het nog wel te redden, maar dat hoort niet op deze site).
De gebruiker 'root' is in *nix systemen degene die alles, maar dan ook alles, kan doen. Dit houd in dat als je ingelogd ben als root je de schijf kan wissen en dat Linux dat gewoon voor je uitvoert zonder iets te vragen!

Nog even over de wachtwoorden.
Een wachtwoord heeft pas zin als het een niet makkelijk te raden wachtwoord is. Zie ook MD5-password
Wat je in ieder geval niet moet doen is een zelfde wachtwoord nemen als je gebruikersnaam, dit is het eerste wat een onverlaat zal proberen!
Een goed wachtwoord bestaat uit letters, cijfers en leestekens.
Zeker voor het root wachtwoord is het zaak een cryptisch woord te bedenken, bijv. '9twgq4%I'
( gewoon met ogen dicht wat intikken ! )

Je kan je wachtwoorden natuurlijk op een briefje schrijven, we hebben het hier tenslotte over privé PC's (of je moet je huisgenoten niet vertrouwen), het moet in ieder geval 'internetveilig' zijn.
Dus nooit je wachtwoord gebruiken als wachtwoord voor je hotmail of andere site's waar wachtwoorden nodig zijn.

Even tussendoor,
DOE NIKS ALS ROOT ALS JE NIET PRECIES WEET WAT JE DOET , ik kan dit niet vaak genoeg herhalen.
En ga NOOIT, NOOIT, NOOIT, als root het internet op want dan ben je onweerstaanbaar voor iedereen die fout wil op je computer.
Het wachtwoord voor root moet NIET te raden zijn !
Dus geen namen, bestaande woorden en al helemaal niet je gebruikersnaam als wachtwoord !
Er zijn namelijk programma's die wachtwoorden proberen te raden op basis van namen, woordenboeken, en lijsten van veelvoorkomende wachtwoorden.

Door het multi-user aspect van Linux ben je verplicht aparte gebruikers aan te maken, ook al ben je de enigste die de PC gebruikt. Het is wel mogelijk om maar een gebruiker te hebben, wat dan de root zal zijn, maar dan zal je je systeem binnen de kortste keren onbruikbaar hebben gemaakt.

Had ik al gezegd dat je NIKS als root moet doen als je je niet weet wat je doet?

Alle distro's zullen je bij het installeren ook op het 'root' verhaal wijzen en aanbieden een tweede gebruiker voor je aan te maken.

Het grootte voordeel van het 'multi-user' zijn van Linux is dat het systeem weet wie er ingelogd zijn en daardoor ook precies kan bijhouden wie wat doet.(Big Brother watching you, alleen ben je het nu zelf)

Voordelen van de mogelijkheid om meerdere gebruikers op je PC te hebben :
• Om te voorkomen dat je desktop gevuld wordt met tientallen iconen(heb ik persoonlijk een hekel aan) kun je onderscheid maken tussen diversen toepassingen, bijv. een gebruiker voor videobewerking, een voor internet, een voor programmeren.
• Een standaard gebruiker om verdachte programma's in uit te proberen. Deze is er een die je zeker moet aanmaken, als er dan iets mis gaat kun je gewoon deze gebruiker verwijderen en opnieuw aanmaken. Het 'hoe en waarom' komt in deel 2 van de handleiding nog aan de orde.
• Aparte gebruiker voor evt kinderen die de PC gebruiken om op internet te surfen, met de mogelijk voor root om het surf gedrag te kunnen controleren (gezien de 'content' op internet bijna een verplichting voor ouders, in het bijzonder de chat channels). Tevens is het mogelijk dmv. de firewall mogelijkheden in de kernel bepaalde chat channels of sex-site's te blokkeren. (dit is echt blokkeren, dus niet de lachwekkende blokkade van bijv. Compuserve)
• Bepaalde gegevens voor iedereen verborgen houden door de read permissie's te veranderen.
  (misschien wil je zelf wel de bovengenoemde site's bezoeken)

Dit systeem van meerdere gebruikers op 'stand alone' PC is iets om gelijk vanaf het begin te gebruiken en aan te wennen, je zal er later veel plezier van hebben.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.

Netwerken en dus ook internet, wat gewoon een heel groot netwerk is, werken met bepaalde protocols zoals PPP, TCP/IP, FTP, UDP enz.
Deze protocols, de manier van gegevens overdracht, zijn OS onafhankelijk en daardoor werken alle besturingssystemen op de zelfde wijze.

Hoewel Microsoft het vaak wil doen voorkomen alsof alles door hun wordt bedacht en ontwikkeld, hebben zij vrijwel niets bijgedragen aan de ontwikkeling van eerder genoemde protocols en moeten zij ook gewoon aan de standaards van deze protocols voldoen.
Het enigste verschil is dat *nix systemen zich beter houden aan de standaards van deze protocols dan Windows.
De informatie over de verschillende aspecten van netwerk verbindingen die volgt is dus niet specifiek voor GNU/Linux, alleen heb je bij GNU/Linux meer inzicht in deze zaken dan bij Windows.

Het protocol dat standaard door Linux gebruikt wordt is TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) en is eigenlijk een verzameling van een aantal protocols.
Voordat er wat verstuurd kan worden over een netwerk moet dit eerst geschikt worden gemaakt.
Bij TCP/IP wordt alles in kleine stukjes 'geknipt' en ieder stukje verpakt in een pakketje (packet), voorzien van het bestemmingsadres. Deze packets worden verzonden naar de bestemmings computer.
Als deze het eerste packet heeft ontvangen zend hij een packet terug met een 'ik heb het packet, stuur de volgende' mededeling.

Alle computers die met een netwerk verbonden zijn moeten een uniek nummer hebben, het bestemmingsadres, dit noemen we een IP adres.
Een IP adres bestaat uit vier cijfer reeksen van 0 tot 255 gescheiden door een punt, bijv 157.19.192.8

Omdat namen vaak makkelijker te onthouden zijn dan getallen hebben al deze IP adressen ook namen gekregen.
Deze namen zijn volgens een bepaalde structuur opgebouwd, bijv crasheasy.losers.msn.nl
Van links naar rechts, de naam van de computer 'crasheasy'. Deze staat op de afdeling 'losers' van het bedijf 'msn' en gevestigd in nederland.
Het gedeelte na de eerste punt, 'losers.msn.nl', wordt het domein genoemd en 'crasheasy' is een van de computers in dit domein. Tevens zijn 'losers', 'msn' en 'nl' ook (grote) domeinen.

Deze namen zijn alleen bedoeld voor mensen, computers werken alleen met IP adressen.
Het omzetten van deze namen naar de bijbehorende IP adressen gebeurt door speciale servers, Domain Name Servers (DNS).

Aangezien GNU/Linux intern ook veel weg heeft van een netwerk, heeft een prive computer ook een naam en IP adres.
Let wel dit is alleen voor intern gebruik en heeft niets met het voorgaande te maken.
Het interne IP adres bij GNU/Linux is altijd 127.0.0.1, met de optie om nog meer IP adressen te hebben (127.0.0.2, 127.0.0.3 enz.). De naam van je computer (hostname) geef je zelf op bij de installatie. Deze naam kan van alles zijn wat je maar bedenkt.
Een standaard alias voor dit IP adres en naam is localhost

Om verbinding met een netwerk zoals internet te kunnen maken moet er eerst een verbinding met een ISP(internet provider) gemaakt worden dmv een PPP protocol.
Vervolgens kan via deze verbinding een HTTP verbinding naar een website gemaakt worden, een FTP verbinding naar een FTP-server om gegevens te downloaden, een POP3 verbinding om je e-mail op te halen enz.

Al deze verbindingen en hoe je ze opzet en beveiligd komen uitgebreid in deel 2 aan de orde.

Copyright (c) 2001 by Stas Z.