Wim Brunenberg, Els Borgesius
Nederlands Centrum Geestelijke Volksgezondheid, Utrecht, 1996, 189 pp. lsbn 90 5253 1684

In Nederland is reeds geruime tijd een beweging op gang gekomen die de zorg wil organiseren in het kader van programma's. De theoretische concepten worden geconcretiseerd in de instellingen aan de hand van zorgvernieuwingsprojecten. Het ministerie van VWS subsidieert dergelijke vernieuwingsprojecten.

Dit boek bevat het verslag van een onderzoek naar alle zorgvernieuwingsprojecten in de Nederlandse psychiatrische ziekenhuizen.

De auteurs inventariseerden 583 projecten die in of in samenwerking met psychiatrische ziekenhuizen plaats vinden. Dit is meer dan twee derde van het totaal aantal geregistreerde zorgvernieuwingsprojecten in Nederland. Een gemiddeld psychiatrisch ziekenhuis is betrokken bij veertien projecten.

De projecten kunnen onderverdeeld worden in zes types:

Gericht op de afstemming, de coördinatie en de continuïteit van zorg
Gericht op indicatiestelling, plaatsing en verwijzing
Gericht op diagnostiek, behandeling en begeleiding
Gericht op integratie en arbeidsrehabilitatie
Gericht op opnamevervangende zorg voor chronici
Gericht op opnamevervangende zorg voor niet-chronici.

Na in hoofdstuk 1 de achtergronden en de opzet van het onderzoek geschetst te hebben, geven de auteurs in hoofdstuk 2 een beknopt overzicht van alle projecten. Interessant hierbij is de indeling naar verschillende invalshoeken: naar regio, naar betrokkenheid van het APZ, naar doelgroep, naar fase van het project, ... Op die manier krijgt de lezer snel een overzicht van de 583 projecten.

Hoofdstuk 3 is helemaal gewijd aan de zes typologieën. Telkens wordt eik type kort besproken en geven de auteurs enkele voorbeelden van projecten. Hoofdstuk 4 draagt als titel: 'Kenmerken van de verschillende typen van projecten'. Dit is verwarrend vermits de auteurs hier een overzicht geven van de kenmerken van de projecten naar de opdeling die ze maakten in hoofdstuk 2.

Hoofdstuk 5 bevat de conclusies. Als voornaamste conclusie schuiven de auteurs naar voor dat er allerminst duidelijkheid is over wat zorgvernieuwing nu is. Ze constateren verschillende bewegingen in het landschap van geestelijke gezondheidszorg. De belangrijkste zijn de trend naar meer samenwerking tussen de verschillende GGZ-partners en de beweging naar meer differentiatie in de zorg. De zorgvernieuwing lijkt zich voornamelijk te concentreren op reorganisatie, fusie of deconcentratie van instellingen en op het bewerkstelligen van een goede samenwerking tussen alle partijen. De structurele aanpak is prominent aanwezig. Slechts enkele projecten hebben als thema de inhoud van de zorg die aan de patiënten geleverd wordt. Voorts besluiten de auteurs dat het wiel veelvuldig opnieuw wordt uitgevonden en dat veel zorgvernieuwingsprojecten zich concentreren rond de chronische patiënten. Chronische patiënten worden dan wel gedefinieerd vanuit de nu vigerende rehabilitatiegedachte.

De twee bijlagen beslaan samen het grootste aantal bladzijden. Bijlage 1 geeft een overzicht van de zorgvernieuwingsprojecten per APZ. Bijlage 2 geeft een overzicht van de zorgvernieuwingsprojecten naar type project. In deze bijlage treft men de coördinaten van alle betrokken instellingen en hun contactpersonen.

Dit boek is waardevol als achtergrondinformatie. Maar zoals met elk overzicht is de zorgvernieuwing niet gerealiseerd door het kopiëren van reeds bestaande projecten. Deze Nederlandse voorbeelden kunnen wel inspirerend werken voor mogelijke vertalingen naar Vlaamse psychiatrische ziekenhuizen. Toch is het jammer dat de vernieuwing van de zorginhoud in de meeste projecten helemaal niet aan bod komt. Want net zoals in de algemene ziekenhuissector het geval is, heeft de psychiatrische sector ook te kampen met routine en rituelen in de zorg. Mocht de lezing van dit boek de aanzet zijn om de kern van onze psychiatrische zorgverlening in vraag te stellen en de start te nemen van een grondige aanpassing, dan kan ik elkeen dit boek ten zeerste aanraden.

Marc Haspeslagh

Ligament nr. 4 - september-oktober 1998 29^ste jaargang