1 - Windows sistem dosyalarýna niçin ihtiyaç duyuyor?

Windows iþletim sistemini konfigüre edebilmek ve baþlatabilmek için sistem dosyalarýna ihtiyaç duyuyor. Farklý görev alanlarý için her seferinde farklý türde sistem dosyalarý bulunuyor. Bazýlarý kullanýcý arayüzünü (masaüstü) biçimlendirmek için gerekliyken, bazýlarý mevcut donaným ve yazýlýmdan yararlanabilmek için kullanýlýyor. Sistem dosyalarýný „.sys“, „.dll“, „.ocx“, „.ttf“, „.fon“, „.com“, „.exe“, „.ini“ ve „.dat“ gibi uzantýlarýna bakarak kolaylýkla tanýyabilirsiniz.

2 - En önemli sistem dosyalarý hangileri?

„io.sys“ ve „command.com“ sistem dosyalarý olmaksýzýn PC’nizde neredeyse hiçbir þey çalýþmýyor. „io.sys“ sistem dosyasý bilgisayarý baþlatmak (sistemi baþlatmak) için gerekli. Bu dosya örneðin monitör ve ekran kartý arasýnda olduðu gibi, iþlemci ve sistem bileþenleri arasýnda iletiþim kuruyor.
Buna karþýlýk „command.com“ dosyasý klavye giriþlerinden sorumlu. Bu dosya her bir kullanýcý komutunu kabul ediyor ve uygun baþlangýç dosyasýný etkinleþtiriyor. Bu sistem dosyasý pratik açýdan koordinatör iþlevi görüyor.
Bunun dýþýnda Windows „system.dat“ ve „user.dat“ adlý sistem dosyalarýna baðýmlý. Microsoft’un iþletim sistemi görece eski yazýlým için ayrýca „system.ini“ ve „win.ini“ adlý sistem dosyalarýna ihtiyaç duyuyor.

3 - Registry adý ardýnda ne yatýyor?

Registry (Kayýt Düzenleyici) kurulu donaným ve yazýlýmla ilgili tüm bilgilerin depolanmýþ olduðu merkezi muhafaza birimi, yani bir veritabaný olarak çalýþýyor. Gerçi Registry adý burada yalnýzca bir dosyanýn kastedildiðini andýrýyor. Ama sözkonusu olan aslýnda iki dosya: „system.dat“ ve „user.dat“.
Windows 98 altýnda yeni bir ses kartý kurduðunuzda, bu kart kurulumdan hemen sonra ilgili ayarlar ve sürücülerle Registry tarafýndan kapsanýyor. Sistem baþlatýldýktan sonra bu bilgiler Windows tarafýndan ses kartý iþletim sistemi tarafýndan tanýnacak þekilde okunuyor ve iþleniyor.
„system.dat“ dosyasýnda Windows donaným ve yazýlým ile ilgili tüm bilgileri depoluyor. Bu dosya „user.dat“ dosyasýndan daha önemli. Burada kullanýcýnýn özel ayarlarýna dair tüm bilgiler saklanýyor. Bu bilgiler ön planda renk, artalan ve semboller gibi masaüstü ayarlarý ile baþlat menüsü içeriklerinden ibaret.
Registry „system.ini“ ve „win.ini“ adlý iki sistem dosyasýnýn takipçisi. Ancak bu iki sistem dosyasý PC kullanýcýsýnýn görece eski yazýlýma eriþmesini saðlayacak þekilde Windows tarafýndan hala içeriliyor.

4 - Sanal sürücü deyince ne anlaþýlýyor?

DOS programlarý örneðin bir ses kartý gibi bir donanýmý özel sürücülerle yönetebilecek þekilde yazýlmýþlardýr. Ancak Windows 95 ve 98 sistemin stabilitesini korumak için doðrudan eriþimi engelliyor.
Buna raðmen DOS programlarýnýn Windows altýnda iþleyebilmesi için, üreticiler sanal sürücüler geliþtirmiþ bulunuyor. Bu sürücüler her seferki programda “hakiki” bir ses kartý izlenimi uyandýrýyor. Bir baþka deyiþle DOS programý PC’nin ses kartýna eriþtiðine inanýyor, oysa aslýnda yalnýzca sanal sürücülerle iletiþim kuruyor. Böylelikle donanýma her bir doðrudan eriþimin önüne geçilmiþ oluyor. Anabellekte yer tasarrufu için, sanal sürücüler yalnýzca çaðrýldýklarýnda baþlatýlýyor. Sanal aygýt sürücülerini „.vxd“ dosya uzantýsýna bakarak tanýyabilirsiniz.

5 - Sistem dosyalarýmý nasýl güvence altýna alabilirim?

Registry’yi yedekleyebilmek için çok basit bir yöntem mevcut: „.dat“ uzantýlý dosyalarý Windows Explorer’da (Windows Gezgini) baþka bir dizin ya da sürücüye kopyalayýn. Her iki dosyayý da Windows dizininde bulacaksýnýz. Ayrýca Windows sistem dosyalarýný yedeklemek konusunda uzman sayýsýz program var. Windows 95 için basit bir yedekleme programý örneðin Eru. Bunu kurulum CD’si üzerinde „other\misc\eru“ altdizininde bulacaksýnýz.
Microsoft Windows 98’de bu yardýmcý programdan vazgeçmiþ bulunuyor. Yine de bu iþletim sistemi ile de sistem dosyalarýnýzý yedekleyebilirsiniz. Ýlgili DOS dosyasýnýn adý „scanreg. exe“. Dosyayý scanreg /backup ile çaðýrdýktan sonra, Registry yedeklenecektir. DOS modunda scanreg /restore komutuyla Registry’yi geri yükleyebilirsiniz
Windows programý Sistem Bilgisi daha da fazla konfor sunuyor. “Araçlar”, “Kayýt Tarayýcý” altýnda her iki Registry dosyasýný da yedekleyebilirsiniz. „system.ini“ ve „win.ini“ dosyalarý da program tarafýndan kaale alýnýyor.

6 - Sistem dosyalarý nasýl zarar görüyor?

Bazen bir sistem dosyasý yanlýþlýkla silinmiþ olabiliyor. Ayný þekilde „system. ini“, „win.ini“ ya da „system.dat“ dosyalarýnda elle deðiþiklik yaparken kullanýcýlar yanlýþ ayarlarda bulunabiliyor ya da sistem parametrelerini yanlýþ girebiliyor. Silinmiþ satýr kayýtlarý da kötü sürprizlere yol açabiliyor.
Ancak hata yapan yalnýzca kullanýcý deðil: Windows’un Deinstallation (program kaldýrma) rutinleri bazen doðru çalýþmýyor. Bunun sonucunda iþletim sisteminin stabil çalýþmasý olanaksýzlaþýyor. Örneðin bir ekran kartý gibi bir donaným deðiþtirildiðinde de belirli riskler mevcut. Yanlýþ bir ekran kartý sürücüsü kurulduðunda, çoðu kez monitörde hiçbir görüntü belirmiyor - bu yüzden hatanýn bertaraf edilmesi de neredeyse olanaksýzlaþýyor.
Sistem dosyalarýnda hasar yeni kurulmuþ programlarla da ortaya çýkabiliyor. Özellikle „.sys“ ve „.dll“ dosya uzantýlý sistem dosyalarý tehlike altýnda bulunuyor. Çok sayýda program kurulum sýrasýnda SYS ve DLL dosyalarýný baþlarýna buyruk olarak kendi sürümleri ile deðiþtiriyor. Kurulum yazýlýmý ile ya yeni ya da eskimiþ sürümler iþletim sistemine eklenebiliyor - her iki durum da Windows’un sistem stabilitesine olumsuz etkide bulunuyor. Bu da çoðu kez hata mesajlarýna, hatta sistem çöküþlerine yol açýyor.

7 - Hangi sistem dosyalarýný deðiþtirebilirim?

Microsoft Registry’nin bir PC kullanýcýsý tarafýndan yanlýþlýkla deðiþtirilmesini önlemek istiyor. Bu yüzden sistem dosyalarý Windows Explorer’da hemen görünmüyor - bunlar saklý bir halde. Deneyimsiz PC kullanýcýlarý her tür müdahaleden uzak durmalý. Ancak gerekli bilgiye sahip olanlar, Registry’ye elle müdahalede bulunmak suretiyle Windows sistemini optimize edebilir.
Registry’ye sabitdisk üzerinde saklý bir biçimde yer alan Regedit programý ile bir göz atabilirsiniz. Bunun için önce “Baþlat” alanýna, daha sonra da “Çalýþtýr” alanýna týklayýn. Þimdi program adýný regedit.exe olarak girin ve “Tamam” ile onaylayýn.
„system.ini“ ve „win.ini“ dosyalarýnda yapýlacak deðiþikliklerde de dikkati elden býrakmamak gerekiyor. Bu baþlangýç dosyalarýnýn kýsmen çok karmaþýk içerikleriyle ilgilenenler, bunlarý Wordpad ya da Word gibi herhangi bir kelime iþlem programýyla görüntüleyebilir. Ýstenilen bir INI dosyasý “Baþlat” ve “Çalýþtýr” menüleri üzerinden daha da kolaylýkla açýlabilir. Öncelikle DLL ve SYS dosyalarý baþta olmak üzere tüm öteki sistem dosyalarý PC kullanýcýsý tarafýndan elle deðiþtirilmek için uygun deðildir, çünkü bunlar metin dosyalarý deðildir.

8 - Dosya çiftlendirici: Doðru olan hangi dosya?

Bir PC çok dinamik bir sistemdir. Çoðunlukla uygulama programlarýnýn ve sistem dosyalarýnýn daha yeni ve daha iyi sürümleri oluþturulur. Bu yüzden ayný dosyanýn çeþitli sürümlerinin mevcut olmasýna rastlanabiliyor.
Çifte sürümlere dair kontrolde bulunabilmeniz için, Windows Sistem Bilgisi adlý küçük bir program ile donatýlmýþtýr. Menü çubuðundaki “Araçlar” üzerinden “Sürüm Çakýþma Yöneticisi”ne ulaþabilirsiniz. Burada deðiþtirilmiþ sistem dosyalarý tamir edilebiliyor.
Windows güvenlik nedenlerinden dolayý deðiþtirilmiþ tüm dosyalarý özel bir dizinde depoluyor. Böylece sistem arýzalarýnda yapýlmýþ deðiþiklikler yine geri alýnabiliyor.

9 - Sistem nasýl komple yeniden oluþturulabilir?

Bilgisayar baþlatýldýðýnda yaklaþýk iki saniye kadar ekranda “Windows Baþlýyor” mesajý beliriyor. Bu zaman zarfýnda F8 fonksiyon tuþuna basýn, böylelikle Windows Baþlangýç Menüsü’ne ulaþýrsýnýz. Burada PC’nizi “Güvenli kip”te çalýþtýrabilirsiniz. “Güvenli kip”te Windows, Windows Startý için mutlaka gerekmeyen tüm sürücü ve programlarý baþlangýç sýrasýnda kaale almýyor. Eðer sisteminizi yeniden çalýþtýrmayý baþaramadýysanýz, ikinci denemede “F8” üzerinden DOS modunu (“Önceki MS-DOS sürümü”) seçebilirsiniz. Buraya scanreg /restore komutunu da ekleyebilirsiniz. Ancak bu önceden Registry’yi yedeklediyseniz iþleyecektir. Ýdareten „system.1st“ dosyasýnýn adýný „system.dat“ olarak yeniden adlandýrmak da size yardýmcý olabilir. „system.1st“, Windows’un güvenlik nedenlerinden dolayý oluþturduðu „system.dat“ dosyasýnýn ilk sürümüdür. Bu dosya doðrudan “C:” sürücüsü üzerindedir. Gerçi þimdi Windows’un kurulumundan sonra eklemiþ olduðunuz tüm programlar ve donaným bileþenleri içerilmeyecektir. Yine de bu yoldan iþletim sisteminin çok zaman gerektiren yeniden kurulumundan tasarruf etmiþ olursunuz.

10 - Sistem dosyasý bakýmýnda hangi araçlar yardýmcý olabilir?

Sistem dosyalarýnýn düzenli bakýmý için Windows 98 Scanreg, Disk Temizleme, Scandisk ve Disk Birleþtiricisi programlarýný kullanýmýnýza sunuyor. Ancak programlarý çalýþtýrmadan önce, Bakým Sihirbazý’na baþvurmanýz tavsiye edilir. Bakým Sihirbazý her alanda bir dahi: Sabitdiskinizi veri çöpünden ve gereksiz dosyalardan kurtarýyor. Üstelik sabitdiskin defragmantasyonu (birleþtirilmesi) ile tek tek programlarýn baþlatýlmasýný hýzlandýrýyor. Ayrýca sabitdiski varolan donaným arýzalarýna karþý kontrol ediyor. Sistem dosyalarýndaki hatalarý ek olarak “Sistem Araçlarý” dizininde bulunan Sistem Bilgisi programýyla saptayabilirsiniz. Bunun için “Sistem Bilgisi” menü çubuðundaki “Araçlar” üzerine týklamanýz gerekiyor.
Burada bulunan Dr. Watson da yararlý bir program. Bu program bilgisayarýnýzdaki hatalarý buluyor ve sonrasýnda sizi bu hatalar konusunda bilgilendiriyor. Bir yazýlým hatasý ortaya çýktýðýnda, Dr. Watson genellikle kendi kendine çalýþýyor. Program tarafýndan yaratýlan protokol dosyasý öncelikle yazýlým üreticileri teknik danýþma hattýyla konuþulduðunda yardýmcý bir rol oynuyor.

SAYFA BAÞI