İNTERNETTE DOĞRU ARAMA YOLLARI

Internet zeki, zahmetsiz bir bilgi kaynağı... Fakat, madalyonun arka yüzü bize bu zenginliğe ulaşmanın pek de kolay olmadığını gösteriyor. Bu karmaşaya bir düzen getirmek, ancak arama motorları veya indekslerle sağlanabiliyor. Internette aradığınız bilgiye en hızlı şekilde nasıl ulaşabileceğinizi açıklıyoruz.

Word İde Web'de bir bilgiye ulaşmaya çalışanların çoğu, bütün arama motorlarını devreye sokarlar. "arama motoru", net üzerinden bilgi edinme isinde kullanılan bir çok imkan ve hizmeti ifade eder. Çeşitli çözümler arasında mantıklı bir sınıflandırma yapmak için "indeks" ve "katalog" terimleri kullanılmaktadır. Internet aramalarında başka bilgi kaynakları da bulunuyor. ilerleyen satırlarda açıklayacağımız haber grupları ya da yazılı kaynaklar gibi...

Web katalogları
Altavista ve Google Webdin tamamında metin taramak için ideal fihristlerdir. Yahoo ise kataloglar sınıfına dahildir. En önemli ve ünlü web katalogları listesine www.dino-online.com adresinden ulaşılabilinir. Burada politika, spor, kültür ya da yasam tarzı gibi ana kategoriler belirlenmiş. Bu temel kategorilerden yola çıkarak ayrıntıları alt başlıklarda bulmak mümkün.

Aranılan bir konu, ana başlıklardan en alt seviyeye kadar takip edilirse, konuyla örtüşen bilgilere yönlendirilecek uzun ya da kısa bir link listesine ulaşılacaktır. Bu altavista veya Google gibi fihristlerin ilk somut farkını ortaya koyuyor. Kullanıcıya sunulan linkler çoğunlukla editör tarafından ele alınmış, incelenmiş ve dikkatle seçilmiş olur. Buna rağmen bazı katalogların doğru linke yönlendirmek için küçük arama programı kullandıkları da oluyor. Linkin kalitesi, yapılan bu seçime bağlıdır.

Editörlerin denetimindeki kataloglardan, kullanıcı en azından istediği yere varmak için doğru yolda bulunduğundan emin olabilir.

Doğal olarak web kataloglarının arama işlevleri de mevcut. Belirli kavram ve konu seçimlerinin ardından anahtar sözcükten yola çıkarak hızlı bir arama yapılması da mümkün. Fakat fihristlerde olduğu gibi bütün web'de değil, sadece elde bulunan verilerden yola çıkılarak tarama yapılır. Aslında yüzeysel bir arama için web katalogları çoğunlukla yeterlidir, ne de olsa sunulan linkler yüz binleri buluyor.

Google, altavista, Lycos ve Fireball Word İde Web'e doğru açılan milyonlarca linkten oluşuyorlar. Her kim bir fihristi arama için kullanıyorsa, araştırdığı ta olarak internetin kendisi değil görüntüsünün içeriğidir. Web sayfalarını konuları hakkındaki bilgiye ulaşabilmek için küçük otomatik programlar, arama motorlarının emrinde web'i gece gündüz tarar. Robots, Spider ya da Crawler adındaki bu programlar web sayfalarını dolaşıp, ana sayfanın içeriğini ya da sunulan web sayfasının bütün yapısını elde etmek ve fihristlemek için çalışırlar. Bu küçük programlar nispeten sabit olduklarından ve verileri otomatik olarak arama motorlarının veritabanlarında depoladıklarından, yanlış islenebilen bilgiler kullanıcının konu dışı web sitelerine yönlendirilmesine yol açabilir. Bu durum genellikle, robotlari elde ettiği verilerin insanlar tarafindan elden geçirilmemesinden kaynaklanır.

Google'in ana sayfasında bir web fihristinin prototipinden yola çıkan kullanıcı birkaç seçenek butonu ve kısıtlı bilgiler içeren bir veri tabanından daha fazlasına ulaşamaz. Prensipte bir metin fihristte arandığında bu tam anlamıyla yeterli olur. arama esnasında sorulan sorular basit yapılandırılmış ara sayfalarda yer almalıdır.

Bütün fihristlerde değiştirilmiş, bir yada iki kelimelik kavramlardan oluşan sorular sormak için geliştirilmiş arama fonksiyonları vardır. Özel belirleyici nitelik olarak kullanılabilen açıklamalar arama formülünde ya da online yardımcılarda desteklenir. Bir Google fihristinin avantajı, geniş veri tabanı ve sorulara hazır pratik cevapların olmasıdır. Tecrübe kazanıldıkça aramaların göz ardı edilmeyecek doğru bilgilere ulaştırıldığı anlaşılmaktadır. Bu tasan bilgileri hedefleyip ustaca sınırlandırabileceğiniz gibi, sonraki satırlarda okuyacağınız tavsiye ve hilelerle arama motorları ile nasıl bahsedeceğinizi de keşfedebilirsiniz.

Robotlar sabit web sitelerini taramak için çok yorucu bir yol. Günümüzde İnternet sitelerinde yayınlanan bilgiler arttıkça, veri bankalarından dinamik el yazılarından arama yapmak mümkün görünüyor. Fishristler bu gelişin ağırlığını kaldıracak durumda değiller.El yazıları (Perl, aSP, PHP vs.) robotlar tarafından takip edilemiyor. Örnegin Google'in fihristinde günlük bir gazeteden bir makale arandığında günlük gazetelerden Spiegel ya da Focus'a ulaşmak mümkün olmayabiliyor.

Daha da fazlasi, meta arama motorları
Kendi alanında bilinen her arama moturunu artarda çalıştırmak yerine, meta tarayıcılar alternatif olarak kullanılabilir. Bu akilli İnternet programları, alışılmış olduğu gibi arama penceresine yazdığınız anahtar sözcüğü ayni anda bir çok gerçek arama moturunda aratır. Yani meta arama motorlarının taradıkları kendi veritabanları yoktur.
Meta arama motorları nispeten daha kolay aramalar için uygundur, çünkü, arama stratejileri en basit anlamıyla ise yarayan tüm arama motorlarını araştırmada kullanırlar. ama aramalarda desteklenmeyen mantık işlemlerini kullanmak doğru olmaz. Kullanıldığı takdirde bunları desteklemeyen arama motorları yine kullanılırsa sonuçlar kısmen değersiz olur. Eğer konu, sadece bir tek anahtar kelime veya kavram ise meta tarayıcıları çok zaman kazandırabilirler.

Özel portallar: aradığınız her şey el altında
Portallar aslında arama motoru değildir. ancak haberler, sohbet, basın gibi güncel bilgilere ulaşmakta çok yardımcı olabilirler. Belli başlı portalların çoğu, büyük arama motorlarıyla ortak çalışır. Söyle ki, bulunduğunuz yerden arama penceresine istediğinizi yazarak sonuçlara ulaşabilirsiniz.
Her ne kadar Yahoo ve Web.com'un isimleri web katalogu olarak geçse de ana sayfalarında İnternet portallarının özelliklerini taşırlar. Bir İnternet portalının temel amacı İnternet kullanıcısına internete bir giriş kapısı açmak ve bu şekilde kendine bağlamaktır. Bu yüzden portal sayfalarında çok çeşitli konular sunulur, böylece bunlar kullanıcıya mümkün olduğunca geniş bir eğlence ve bilgi yelpazesi bulunur. Portallar için iyi örnekleri özellikle www.victorvox.com ya da www.tiscali.com gibi servis sağlayıcıları sunuyor. Müşterilerine, İnternet erişiminin yani sıra kişiye özel bilgi giriş sayfasıyla da ek hizmetler veriyorlar.

Haber grupları-mega bilgi bahçesi: ama dile dikkat!
Internette ve mevcut arama motorlarında aradığını bulamayanların elinde, içerdiği bilgileri HTML temelli web'den farklı bir yolla sunan Usenet kaynağı var. Su anda gerekli ve daha az gerekli bilgilerle tıka basa doldurulmuş 40 bin civarı haber grubu mevcut.
Newsreader (Usenet'teki haberleri okumak için kullanılan program), yada servis sağlayıcısı tarafından hazırlanıp sunulmuş bir haber grubu sunucusuna sahip olanların, öncelikle haber gruplarının konulara göre istiflenmiş bir listesini indirmesi gerekiyor. Bu bağlantınızın hızına göre birkaç dakika sürebilir. ardından tanımları ve açıklamaları anahtar kelimelerle arama yapılmasına olanak tanıyor. Bir kez ilgilenilen konu grupları bulunduğunda içerdikleri haber listeleri mükemmel bir bilgi kaynağıdır. Haber gruplarının en büyük avantajı kullanıcının haber grubuna kendi sorularını sorabilme, yani mesaj gönderebilme ve biraz şansla bunlara cevap alabilme ihtimaline sahip olmasıdır. Karşılık olarak, grubun çekiciliğini koruyabilmek yada artırabilmek için, diğer kullanıcılar tarafından sorulan sorulara ayni istekle cevap göndermesi gerekir.

Özetle: arayış başlı başına bir stildir
Adı geçen tüm gereçler ve web sayfaları, bilgi aramalarında başarılı olmak için kullanılabilecek imkanların sadece küçük bir kısmı. Yine de bahsedilen arama motorlara, kataloglar ve indeksler, istenen bilginin bulunduğu bölgelere giriş için mükemmel araçlardır. Sonraki satırlarda size arama motorlarında herşeyi nasıl çıkartabileceğinizi hatta en karmaşık soruların cevaplarına nasıl ulaşabileceğinizi göreceksiniz.

PÜF NOKTALARI VE HİLELER
Internet’te aradığınız bulmak sinirlerinize ve zamanınıza mal olabilir. Tavsiyelerimiz ve vereceğimiz püf noktalarının yardımıyla hedefe daha çabuk ulaşacak, vakit ve nakitten epeyce tasarruf edeceksiniz.

Internet’te doğru bilgi arayışında karşılaşılan en büyük sorun HTML bazlı web sayfalarının devasa sayısıdır. Birde ana sayfaların yanı sıra, göz ardı edilemeyecek boyutlardaki, kendi kullanıcıları tarafından oluşturulmuş yada postalanmış teker teker haberden oluşan Usenet var. Temelde internetin imkan tanıdığı gibi, haber grupları da içerlerinde arama yapılmasına izin veriyor. ancak arama araçlarını etkili kullanmayı bilmeyenler, muhtemelen arzuladıklarından daha fazla arama sonucuyla karşılaşacaklardır.

Hedefi kısıtlamak: Ne aradığını bilmek gerek
Word İde Webdin oluşumu ve tarihiyle ilgilenen biri, "Internet" anahtar kelimesini aratmak fikrine kapılabilir. Google'in arama kısmına "Internet" yazdığınızda ortaya 71 milyon sonuç çıkıyor. Elbette İnternet kelimesi fazla küresel. Sonuçta bir arama motoru, İnternet kavran ile ilgili hangi konuda ilgilendiğimizi bilemez. Bu yüzden, aramalarda ilk öneri, anahtar kelimelerin seçiminde mümkün olduğunca isabetli olmak. Yani hedefe ulaşmak için, aranılan konuyu tam tarif edecek başka tanımlar da gerekli. Verdiğimiz örnekte bu diğer tanımlar oluşum, kaynak, tarih ve benzeri kelimeler olmalıydı. Ayrıca bu kavramlar, işe yarar sonuçların bulunabilmesi için birbirleriyle bağlanmalıdırlar.
Bütün arama motorları, sözü edilen mantık bağlantılarını, yani mantık işlemlerini destekliyor. En basit ve çoğu arama motorlarında otomatik yerleştirilen bağ, mantıklı ana bağıdır. Arama motorunun, bağlı kavramların birlikte olduğu sonuçları göstermesini sağlamak, iki yada daha fazla anahtar kelimeyi ana ile bağlamak mümkündür. Kullanılan arama motorunun  otomatik olarak devreye soktuğundan emin olmak için, yardım sayfalarına bakmalı yada en baştan işlemi elle girmeli. Genellikle izin verilen işlem kısaltmaları artı (+) ve & işaretidir. Başka somut kavramlar bu şekilde bağlandığında sonuçlar iyice sınırlanabilir. "İnternet ana geçmiş" seklinde yapılan bir arama her iki kavramında bulunduğu sayfalara yönelir. Tabii ki bu, her iki kelimenin mantıklı bir şekilde bağlı olduğu anlamına gelmez. Arama motoru yalnızca aranılan anahtar kelimelerin var olup olmadığına bakar. Başka bir mantık bağlantısı ise (I) işareti ile kısaltılan OR yani veyadır. OR ile yapılan aramalarda, sonuçlarda anahtar kelimelerin hepsi değil en azından bir tanesi olması gerekir. anlamca birbirine yakın ve her ikisi de konuyla ilgili sözcükler yazıldığında amaca oldukça uygun cevaplar alınabilir. Birbirinden farklı, fakat aranan konu ile ilgili iki kelime bağlanıp arama motoruna girildiğinde (örneğin "İnternet" ör "w.w.w."), yada ("hard disk" ör "sabit disk") gibi. Belirli sözcükleri barındıran web sayfalarının sonuçlarda geçmesini istemiyorsak kısaltması eksi (-) olan NOT (yok) kelimesi ile bunu sağlayabilirsiniz. örneğin Enzo Ferrari hakkında bilgi arandığında amaç italyan araba markasının kurucusu hakkında bilgi edinmek olduğu halde, sonuçlarda "Michael Schumacher" ilgili sitelere de rastlanılabilir. Bu sebeple anahtar kelimelerin "Enzo Ferrari Not Schumacher" seklinde yazılması gerekir.

Tam cümle aramaları: Tekniğe dikkat edin
Başlangıçta Verdiğimiz örnek olan, www'nin kaynağının araştırılmasıyla ilgili örnekten devam edelim. Birbirine bağlı anahtar kelimeler arandığında mümkün olan bütün kombinasyonlarıyla karsımıza çıkarlar. O halde neden "Internet’in oluşumu" şeklinde çıkmasını denemeyelim?

Arama motorlarında bütün cümleyi aratmak için "İnternetin oluşumu" seklinde yazılmalıdır. Böylece sadece bu cümlenin bir bütün olarak içinde geçtiği web sayfaları çıkacaktır karşımıza.
Harfleri büyük yazmak bütün arama motorlarında anlamsız değildir. "Bilgisayar" kelimesini arattığınızda bu kelimenin büyük yazıldığı metinlere ulaşırsınız. ancak "bilgisayar" yazıldığında kelimenin hem küçük hem de büyük olarak geçtiği bütün kaynaklar listelenir. Kelime parçalarını aramak için soru (?) ve yıldız (*) işaretlerini kullanabilirsiniz. Soru işareti tek bir harfin yerini tutarken (?ence - bence, sence), yıldız işareti birden fazla harfin yerini tutar (tele* - telefon, televizyon gibi). Bir arama motoruna "ve" yada "-dır" gibi kelimeleri aratmanın bir mantığı yoktur, deneyenlerin fazla şansı olmayacaktır. Çünkü arama motorları bu tür kelimeleri görmezden gelirler.

Aramaya yardım eden yazılımlar: Arama havuzu
Internet’te aramaya yardim eden bütün bir program serisi var. En ünlülerinden biri Tool Copernic 2001. www.copernic.com sitesinde Copernic'in indirilmek üzere kısmen ücretsiz değişik çeşitleri var. Yazılı bilgisayara yüklendikten sonra, gayet kesin bir biçimde ve online olmadan aranılacak bilgiyi ve kullanılacak arama motorlarını tayin etmek mümkün. Bundan sonra Copernic İnternet’e bağlanıyor, gerekli bilgileri gönderip sonuçları buluyor, düzenliyor.
Arama için sık kullanılan adresleri olan ve mesela Google yada Fireball kullananlar, oradan ayni zamanda bir yazılım daha doğrusu bir explorer tarayıcısı için bir uzantı olabilir. Bu şekilde tarayıcıya arama motorunun en önemli özelliklerini ve işlevlerini barındıran bir ek yapıştırılır. Altavista'da Powerbrowser ile hem Explorer'a hem Netscape'e eklenebilen bir uzantı sunuyor. Yalnız bu şekilde doğrudan arama kısmına sadece bir tek link konuluyor. Link yerleştirildikten sonra tarayıcının ekranında seçilen kelimeler doğrudan altavista'nin standart aramasına gönderilir. Sembol düğmesinde altavista düğmesine bir fare tıklayışı, arama motorunu çağırmak için yeterli oluyor.
Elbette, internette arama yaparken sadece yabancı sitelerle sınırlı değilsiniz. Özellikle Türkçe karakter kullanarak arama yapmak niyetindeyseniz, başka bir deyişle Türkçe içerikli siteler içinde arama yapmak istiyorsanız www.arabul.com veya www.netbul.com gibi fihristler sizin için biçilmiş kaftanlar.
Türkçe fihristlerin en önemli avantajları, haber portallarından günlük gazetelerin sitelerine, faldan online oyunlar, mizahtan televizyon kanallarına, lokantaların telefonlarına veya hava durumuna kadar yabancı fihristlerde bulamayacağınız pek çok "yerel" bilgiye kısa yoldan erişebilmeniz. Aslında, internette yerli ve yabancı fihristlerde Türkçe sitelerde arama yapma imkanı sunuyor ancak hiç bir yabancı sitede, o akşam seyretmek isteyebileceğiniz bir televizyon kanalı ile ilgili bir link veya uzun zamandır beklediğiniz bir filmin o akşam televizyonda yayınlanacağını belirten bir reklam göremezsiniz.
Dolayısıyla bir bilgi havuzu olan, sınırların, kısıtlamaların olmadığı internette yerli ve yabancı ayrımı yapmak mantıklı görünmese de, aramak söz konusu olduğunda yerli sitelerde Türkçe içeriğe kavuşmak daha hızlı bir şekilde mümkün oluyor. Ayrıca bu sitelerde kullanıcıların işine yarayabilecek linkler, haberler veya reklamlarla desteklenen ayrı bir hizmet şekli de yer alıyor.