Тарыхтан кыскача маалымат
Сулайман кµз жумган соњ граждандык согуш
башталып, µлкµ экиге бµл‰нµт. Т‰нд‰ктµг‰ он уруу µздµр‰н Исраил деп, ал эми
т‰шт‰ктµг‰ уруулар µздµр‰н Яхуда деп аташат. Яхуда Кудай менен т‰згµн келишимге
ак болуп, Дауттун тукуму кµпкµ падышачылык кылып турат. Бирок кийинчерээк
Яхудага Вавилон кол салып, эли Вавилонго туткунга кетет.
Т‰шт‰к падышачылыкта болсо падышалар тез-тез
алмашып турат, анткени алар Кудайдын келишимине ак болушпайт. Исраил падышалары
ар убакта ар башка шаарларды борбор шаар кылышат. Акыркы борбор шаар — Самария.
Элдин ‰ст‰нµн бийлигин к‰чµт‰‰ ‰ч‰н падышалар Кудайга ибадат кылуунун
жол-жоболорун да µзгµрт‰шµт. Жањы диний кызматкерлерди шайлашып, жањы
ибадатканаларды курушат.
Ошол оор к‰ндµрдµ Исраил менен Яхуда бири-бирине
кµп ирет согуш ачат. Кудай аларга диний кызматкерлерден, дыйкандардан,
чабандардан, падыша сарайында кызмат кылгандардан, карапайым адамдардан ар кандай
пайгамбарларды жиберет. Алар барышып, адилетт‰‰л‰кт‰, чынчылдыкты, Кудайга
ишеним䉉 болууну жар салып, ‰г‰т ж‰рг‰з‰шµт. Эгер Кудайга ак болушпаса
душмандарга жењилип, туш-тушка чачырайт деп эскертишет. Алардын арасынан келе
турган Машаякты кµрµ билген кµз‰ ачыктары да болгон. Бирок Исраил эли
пайгамбарлардын тилин алган жок. Ошондуктан биздин заманга чейинки 722-721 жж.
басып кирген ассириялыктардын кол алдында калат. Алар исраилдиктерди туткундап,
туш тарапка с‰рг‰нгµ айдайт. Ошол к‰ндµн ушул к‰нгµ чейин ошол с‰рг‰нгµ
кеткендердин изи сууп, кайда экени белгисиз. Кµпч‰л‰г‰ башка уруулар менен
аралашып, ата-тегин унутуп калышты. (Балким кыргыздардын тарыхы да тарыхтын бир
барактарында ошолор менен айкалышып кеткен жери бардыр, ким билет. Кыргызстан
менен палестинаны жердешкен байыркы скифтер, Чаткалдагы Идрис пайгамбардын
к‰мбµз‰, еврейлердин салттары менен биздин кµптµгµн адат-салттарыбыздын
окшоштугу, Манас эпосундагы сюжеттик паралеллдер кµп нерсенин учугун чыгарып
тургансыйт. Бул эми божомол, гипотеза, ошондуктан мен ушундай болуш керек деп
µз оюмду эч кимге тањуулабайм.)
Кийин Вавилонду персиялыктар жењип алып, перс
падышасы Кир еврейлерге µз жерине кайтууга уруксаат берет. Ошентип 70 жылдык
туткундан кийин алар µз жерине кайтып келишет. Кµптµгµн яхудейлер Кудайга
кайрадан моюн сунушат. Эл кайрадан ибадаткананы курат. Мыйзам китебин,
пайгамбарлар жазмаларын окуп-‰йрµн‰‰ башталат. Ар кандай диний медреселер
ачылып, ишембилерде Кудайга намаз окула баштайт.
Кµп µтпµй батыштан Искендер Зулкарнайн чыгып, адегенде
Грецияны андан соњ дээрлик б‰т д‰йнµн‰ µз‰нµ багындырат. Бирок анын бийлиги
кµпкµ созулбайт, анткени тарыхта калгандай б‰т д‰йнµн‰, ошонун ичинде Израилди
Рим империясы µз‰нµ каратып алат.