เครื่องหมายกระทรวงสาธารณสุข

เมื่อจัดตั้งกระทรวงสาธารณสุข ทางราชการได้กำหนด รูปคบเพลิงมีปีกและมีงูพันคบเพลิง เป็นเครื่องหมายกระทรวง

ความหมายของเครื่องหมายสืบเนื่องมาจากกระทรวงสาธารณสุขเป็นงานที่เกี่ยวข้องกับวงการแพทย์ ซึ่งปรากฏว่ามีเครื่องหมายแสดงอาชีพอยู่ 2 ชนิด คือคธากับงู ของเอสกู ลาปิอุส (Esculapius) ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งแพทย์สมัยกรีก และไม้ศักดิ์สิทธิ์ หรือ Caduccus ของเทพเจ้าอะปอลโล

เครื่องหมายคธาปีกและงูพัน 2 ตัวนี้ เซอร์ วิลเลียม บัตต์ส (Sir william Butts) นายแพทย์ประจำพระองค์พระเจ้าเฮนรี่ที่ 8 เป็นผู้นำมาใช้เป็นเครื่องหมายวิชาชีพแพทย์เป็นคนแรก ต่อมาในราวศตวรรษที่ 16 โยฮันน์ โฟรเบน (Johann Froben) ผู้มีอาชีพสำคัญในทางพิมพ์หนังสือเกี่ยวกับการแพทย์ได้ใช้เครื่องหมายนี้ พิมพ์ที่ปกหนังสือเป็นเครื่องหมายการค้าของเขา

และเมื่อประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 19 ตระกูลเชอร์ชิลล์ (Churchills) นักพิมพ์หนังสือเกี่ยวกับการแพทย์ชาวอังกฤษก็ได้ใช้เครื่องหมายคธาปีกและงูพันนี้พิมพ์เป็นตรากำกับไว้ที่หัวเรื่องต่างๆ ด้วย

พ.ศ. 2399 เครื่องแบบเจ้าหน้าที่แพทย์แห่งกองทัพบกสหรัฐอเมริกา ก็ได้ใช้เครื่องหมายคธาปีกงูพันนี้เป็นประจำ ส่วนกองเสนารักษ์แห่งกองทัพอังกฤษใข้เครื่องหมายนี้ติดที่คอเสื้อเครื่องแบบด้วยเหมือนกัน กระทรวงสาธารณสุขได้รับความเอื้อเฟื้อจากพระยาอนุมานราชธน ที่ได้ให้พนักงานในหอสมุดแห่งชาติแปลเรื่องเกี่ยวกับเครื่องหมายนี้จากฝรั่งเศสดังนี้

"Caducee" คธาชนิดหนึ่ง มีรูปงูพันอยู่ 2 ตัว ปลายคธามีรูปปีกสองปีก นักปราชญ์โบราณ ชาวตะวันตกกล่าวว่า ไม้คธานี้เป็นคธาที่มีอำนาจประหลาด คือเป็นเครื่องหมายแห่งความประพฤติดี เป็นเครื่องหมายแห่งความรุ่งเรืองเฟื่องฟู และเป็นเครื่องหมายแห่งการค้าขาย

ความหมายของคธามีดังนี้

1. ตัวคธา เปรียบด้วยอำนาจ

2. งู เปรียบด้วยความรอบรู้

3. ปีกสองปีก เปรียบด้วยความขยันขันแข็ง คล่องแคล่วทะมัดทะแมง

 

ลารูสกล่าวว่า คธาชนิดนี้เป็นสมบัติของวีรบุรุษ อีกประการหนึ่งกล่าวว่าในสมัยกลางเมื่อพระเจ้าแผ่นดินทรงเครื่องสงครามเต็มยศ หรือวีรบุรุษผู้ชาญสงครามแต่งเครื่องสงครามเต็มยสที่ใช้แต่งในงานราชพิธีใหญ่ๆ จะถือคธาหรือไม้ชนิดนี้ด้วยเพื่อประดับเกียรติ ไม้คธานี้ยังเป็นเครื่องหมายบอกคุณลักษณะสุขภาพดีของร่างกาย กระทรวงสาธารณสุขในฐานะผู้รับผิดชอบงานด้านสุขภาพของประชาชนจึงได้นำเครื่องหมายดังกล่าวมาใช้เป็นเครื่องหมายของกระทรวง

ที่มา: ผกา เศรษฐจันทร และคณะ. ประวัติการพยาบาลในประเทศไทย (2529). กรุงเทพฯ: จัดทำโดย คุณเกรียงไกร เกตุแก้ว
Hosted by www.Geocities.ws

1