Plac Piastów Śląskich
Zachodnia pierzeja placu Kościelnego (obecnie plac Piastów Śląskich). Od prawej: dom Hornów, dom sklepowy i Dom Braci, widokówka z 1916 r.
Od 1744 do 1945 r. był to plac Kościelny, nazwany tak z racji istniejącego tu kościoła Braci Morawskich. Po II wojnie światowej przez ponad rok plac i przyległe ulice zajmowały wojska radzieckie. Wówczas tą część Piławy nazywano "ruską dzielnicą". W latach 60. po usunięciu resztek spalonego kościoła, założenia skwerów z ławkami i nadaniu mu nazwy gen. Karola Świerczewskiego, plac stał się jak niegdyś miejscem odoczynku, spotkań i dziecięcych zabaw. Od kilku lat ponownie jest świadkiem uroczystości religijnych a także miejscem w którym Piławianie wspólnie witają Nowy Rok.
Pierwszy z domów (pierwszy z prawej, graniczy z placem Piastów Śląskich i ul. Piastowską), obecnie ul. Piastowska 63, zbudwano pod koniec XVIII wieku z przeznaczeniem na mieszkania dla członków wspólnoty Braci Morawskich. Wśród wielu zacnych ludzi od 1897 aż do swojej śmierci w roku 1899 mieszkał w nim generał dywizji, Maxymilian von Leindeiner- Wildau, który wraz z żoną należał do zboru w Gnadenfrei. Potem swój sklep miała tu firma Francke, której siedziba mieściła się przy ul. Krótkiej. Następnie dom zakupili bracia Horn, właściciele fabryki włókienniczej z ul. St. Staszica, przez co nazywano go domem Hornów. Kolejnym jego właścicielem był August Mirbt, który sprzedał go firmie Abraham Dürninger i Spółka z Herrnhut. W 1932 r. od firmy Dürninger nieruchomość nabył siodlarz i tapicer Martin Schubert, który podobnie jak jego poprzednicy, od strony placu otworzył warsztat i sklep z wyrobami firmowymi. Niestety w 1938 r. zmarł na skutek nieszczęśliwego wypadku, wtedy budynek przeszedł w posiadanie jego żony,
Marii. Ciekawostką tego domu jest jego "mansardowy", dwuspadowy dach. Warto wiedzieć, że konstrukcja ta powstała we Francji na początku XVIII w., a wymyślono ją z potrzeby zagospodarowania poddasza na pokoje mieszkalne. Podobne rozwiązania zastosowano w budynkach nr 5 przy ul. Szolnej i pl. Piastów Śląskich. Kolejny dom (drugi od prawej) obecnie pl. Piastów Śląskich nr 2, zbudowano w 1780 roku. Jego pierwszym właścicielem był W. G. Thraen, który na parterze otworzył sklep kolonialny zboru Braci Morawskich. Oprócz całej gamy towarów spożywczych można w nim było kupić tkaniny, szkło i porcelanę a także wina i firmowe cygara. W roku 1895 kierownictwo nad firmą Thraen objął doświadczony przedsiębiorca, brat Ludwig Maasberg. Oprócz Maasberga ostatnimi szefami firmy Thraen byli bracia Tietzen, Johannes Renkewitz i Martin Clemens. Na początku XX wieku firmę przejęła Niemiecka Unia Braci, która wkrótce sprzedała ją spółce Dürninger z Herrnhut. W 1932 r. od firmy Dürninger parcelę wraz z domem kupił brat, Friedrich
Jung, który pozostał jej właścicielem do lat 40. Po II wojnie światowej pomieszczenia sklepu pozostawały puste, dopiero w 1958 r., po remoncie, otwarto tu dom towarowy z artykułami metalowymi, chemicznymi, gospodarstwa domowego i tkaninami. W latach 70. sklep przeniesiono, otwierając w tym miejscu istniejącą do dziś aptekę. Następny dom (trzeci od prawej), obecnie pl. Piastów Śląskich nr 4, zbudowano w 1746 r. dla nieżonatych mężczyzn tj. Braci Zboru, wraz z zespołem oficyn rzemieślniczych. W 1764 r. dom poddano znacznej rozbudowie, w wyniku której powstał czteroskrzydłowy budynek z nadwieszonym gankiem, łączącym skrzydła południowe i wschodnie. W 1792 r., 4 sierpnia na jego dziedzińcu wybuchł największy w historii Piławy pożar, który w kilka godzin strawił niemal całe Gnadenfrei. Niespełna dwa lata po pożarze dom w całości odbudowano. W kompleksie znajdowało się wówczas 170 miejsc dla stałych mieszkańców i 300 (!) dla przyjezdnych członków wspólnoty. W oficynach i budynkach gospodarczych ponownie
rozpoczęły pracę zakłady produkcyjne, warsztaty rzemieślnicze i sklepy, wśród nich tkalnia ręczna Erxlebena, stolarnia, slusarnia, piekarnia, rzeźnia a także piwiarnia i garbarnia. Od 1766 r. w domu funkcjonowała powszechna szkoła dla chłopców, a od 1816 do 1896 r. gimnazjum z internatem, przenesione potem do nowego gmachu przy ulicy Szkolnej. W domu znajdował się również salon z bogato wyposażoną biblioteką.
Z budynku, który swoim czteroskrzydłowym układem przypomina Dom Braci, do dziś zachowało się jedynie wschodnie skrzydło. Zachodnie zaś, po przeprowadzonym w latach 70. kapitalnym remoncie, poza grubością murów w niczym nie przypomina już tego historycznego domu.
Sklep zboru Braci Morawskich ( obecnie plac Piastów Śląskich nr 2 ), podobizna W. G. Thraena i reklama towarów firmowych
( cygar i wina mozelskiego ), fragment widokówki z 1900 r.
Prasowa reklama sklepu W. G. Thraena.
Dziedziniec Domu Braci ( obecnie plac Piastów Śląskich nr 4 ), skrzydło wschodnie i południowe, w tle kościół i mały Dom Braci,
akwarela Redemanna z 1934 r.
Dom Braci, piwiarnia, 1904 r.