TACEDD�NO�ULLARI BEYL��� Karadeniz kayilarinda, bug�nk� Bafra ile Ordu arasinda, g�neyde Niksar'a kadar uzanan saha �zerinde h�k�m s�rm�s bir T�rkmen beyligidir. Emir Taceddin Bey tarafindan kurulmus ve adini kurucusundan almistir. T�ceddin Bey'den �nce, Niksar b�lgesine Emir Dogancik adli birisinin hakim oldugu bilinmektedir. Dogancik, Anadolu'da Ilhanli Devleti'nin n�fuzu yikilirken olduk�a sayginlik g�ren birisiydi. Muhtemelen T�ceddin Bey'in babasi oldugu sanilan Emir Dogancik (veya Dogansah) 747 (1347) veya 749 (1349)'da Niksar'da �ld�. Onun �l�m�nden sonra idareyi oglu T�ceddin Bey almis ve b�ylece Taceddinogullari Beyligi kurulmustur (1347). 1- Taceddin Bey T�ceddin Bey ve onun kurdugu beylik hakkinda az da olsa bilgi veren eserler, onun Sel�uk soyuna mensup olabilecegini s�ylemislerdir. Bunun yaninda T�ceddinogullari'nin Bafra emirleri ve Kubadogullari gibi �epnilere mensup olduklari da s�ylenmektedir. Bir baska arastirmada ise, Samsun ve Trabzon'u �evreleyen b�lgede T�ceddin ve Bayram-oglu Haci Emir Ibrahim Beylerin maiyyetleri ile birer beylik kurmayi basardiklari ve bu beyligin kurucularinin ise Anadolu Sel�uklulari tarafindan Canik b�lgesindeki Hristiyanlara karsi hudutlarin emniyeti ve b�lgenin fethedilerek T�rklerin yerlesmesine a�ilmasini saglamak i�in isk�n edilen �epniler'den oldugu s�ylenmektedir. Niksar ve civarindaki b�lgelerde h�k�m s�ren T�ceddin Bey, Canikli veya Canik� diye de anilmaktaydi. ��nk� beyligin merkezi Niksar olmasina ragmen, sinirlari zaman zaman Kelkit, Amasya, Samsun, Ordu, Giresun ve Trabzon'a kadar genislemistir. 2- T�ceddin Bey'in Kadi Burhaneddin ile M�c�delesi T�ceddin Bey ilk zamanlar Amasya Emiri Haci Sadgeldi'ye bagli kaldi. Bu sirada Eretna Devleti'nin basinda Al�addin Ali Bey bulunmakla beraber, idarede gittik�e Kadi Burhaneddin Ahmed'in hakim duruma ge�tigi g�r�lmektedir. Eretna Devleti'nin g��l� oldugu bu d�nemde T�ceddin Bey de ona t�bi olmak zorunda kaldi. Bununla beraber T�ceddin Bey, Kadi Burhaneddin Ahmed'e karsi �lkesini basarili bir bi�imde korudu. Ona vermekte oldugu vergiyi kesti. Kadi Burhaneddin Ahmed, Eretna Devleti'ne vergi verme y�k�ml�l�g�n� yerine getirmeyen Niksar Hakimi T�ceddin Bey �zerine y�r�mege karar verdi. Al�addin Ali Bey'i de ikna eden Kadi Burhaneddin Niksar �zerine geldiyse de basarili olamadi (1379). T�ceddin Bey bu tarihten sonra bagimsiz bir sekilde hareket etmeye basladi. T�ceddin Bey, daha sonra topraklarina d�zenlenen ikinci Eretna seferini de komsusu ve Kadi Burhaneddin'in d�smani olan Haci Sadgeldi'nin yardimi sayesinde p�sk�rtt�. Trabzon Rum Imparatoru III. Alexios, sinirlari boyunca kuvvetlenen T�rk beylikleri karsisinda, devletinin devamliligini ve sayginligini koruyabilmek i�in iki y�zl� bir siyaset izliyordu. Bir yandan bu beyliklerle dost ge�iniyor, diger yandan da onlari birbirine d�s�rmeye �alisiyordu. T�ceddin, imparatorun kizi Eudokia ile evlendi (1381). Bu durum o siralarda T�ceddin Bey'in saygin bir emir oldugunu g�stermektedir. T�ceddin Bey hayatinin tamamini Kadi Burhaneddin Ahmed ile m�cadele ederek ge�irdi. Ona karsi Amasya Emiri Sadgeldi ve onun �l�m�nden sonra da oglu Ahmed ile ittifak yapti. T�ceddin Bey ile Amasya emiri Ahmed, Kadi Burhaneddin'e karsi m�cadele ettiler. Ancak her seferinde yenilgiye ugradilar. Yapilan son karsilasmadan sonra Emir Ahmed Turhal kalesine ka�ti. T�ceddin ise Kadi Burhaneddin'e el�i g�ndererek barismak istedi. Neticede Kadi Burhaneddin, T�ceddin'e, bir daha Emir Ahmed'le isbirligi yapmamasi sartiyla anlasma yapabilecegini bildirdi. T�ceddin Bey bu haber �zerine bizzat Kadi Burhaneddin'in huzuruna gelerek itaatini bildirdi. T�ceddin Bey b�yle olmakla birlikte tekrar Emir Ahmed'le bulusarak yeni hazirliklar i�ine girdi. Kadi Burhaneddin, T�ceddin'in bu hareketini �grenince kuvvetleri ile T�ceddin Bey'in topraklarina girerek T�ceddin-oglu Alp Arslan'in korudugu Niksar'i kusatti. Yapilan �arpismalarda Alp Arslan'in kuvvetleri mukavemet edemeyerek dagildi. Kadi Burhaneddin'in bu basarisi �zerine T�ceddin Bey ve Emir Ahmed yolladiklari bir el�i ile baris teklifinde bulundular. Onlarin bu teklifini kabul eden Kadi Burhaneddin kisi ge�irmek �zere Tokat'a d�nd� (1386). T�ceddin Bey, Kadi Burhaneddin aleyhine topraklarini genisletemeyecegini anlayinca bu kez Ordu ilindeki T�rkmen Emiri Haci Emir-z�de S�leyman Bey'in topraklarina girdi. Ancak buraya yaptigi bir akin sirasinda yenildi ve �ld�r�ld� (1387). Yerine oglu Mahmud Bey ge�ti. 3- Mahmud Bey T�ceddin Bey'in �l�m haberini duyan Kadi Burhaneddin Ahmed, onun �l�m�n� firsat bilerek Niksar ve Iskefser'i isgal etti. Ancak Mahmud Bey idareyi eline alir almaz bu b�lgeleri geri aldi. Mahmud Bey, Sivas h�k�mdari Kadi Burhaneddin Ahmed'e itaat etmekle beraber, kardesi Alp Arslan'la beraber Osmanli h�k�mdari Yildirim Bayezit'i Burhaneddin aleyhine kiskirtiyorlardi. Mahmud Bey'in bu faaliyetine �ok kizan Kadi Burhaneddin, onun elinde bulunan Fenariyye b�lgesini ele ge�irdi ve Amasya'yi da kusatti. Bunun �zerine T�ceddin-oglu Mahmud Bey, beyligi s�recinde bazan Kadi Burhaneddin Ahmed'e ve bazen de Osmanlilar'a tabi olarak bir denge politikasi izledi. Osmanli padisahi Yildirim B�yezid'in Candar-oglu beyi II. S�leyman'i maglup ederek bu beyligin topraklarinin b�y�k bir kisimini ele ge�irmesinden sonra (1392) Mahmud Bey Osmanlilar'a daha da yaklasmak zorunda kaldi. 4- Mahmud Bey'in Osmanlilar'a t�bi olmasi B�yezid'in bu zaferinden sonra Amasya Emiri Ahmed de Osmanlilar'a itaat arzetmisti. Bu sirada T�ceddin-oglu Mahmud Bey de Osmanlilar'a bagliligini bildirmek i�in kardesi Kili� Arslan'i Yildirim B�yezid'e g�nderdi. Bu olaydan sonra Kadi Burhaneddin Ahmed ile T�ceddinogullari arasindaki m�cadeleler daha da artti. Candar-oglu'nun bir ittifak d�s�ncesi ile Kadi Burhaneddin'e g�nderdigi 500 atli asker, sebebi anlasilamayan bir meseleden dolayi Kadi Burhaneddin'i terk ederek T�ceddin-oglu Mahmud Bey'in yanina gidince, Burhaneddin iyice kizdi ve 1393 yili baharinda kuvvetlerini toplayarak Mahmud Bey idaresindeki Fenariyye b�lgesini zaptetti ve burayi korumak �zere bir de kale insasina basladi. Bunun �zerine T�ceddin'in ogullari Mahmud, Alp Arslan ve Kili� Arslan kardesler Yildirim B�yezid'den yardim istediler. |