KADI BURHANEDDIN AHMED DEVLETI (1381-1398) 1- SIYASI TARIH Beyligin kurucusu Kadi Burhaneddin Ahmed'in ailesi aslen Oguzlarin Salur boyuna mensup olup, H�rizm'den Kastamonu'ya g�� etmisdir. Daha sonra Sel�uklu devleti hizmetine giren dedeleri ve babasi Kayseri kadiligi g�revinde bulundular. Burhaneddin Ahmed, 1344'de Kayseri'de dogdu. Memleketinde basladigi tahsiline Sam ve Misir'da devam ettikten sonra yurda d�nerek yirmibir yasinda iken Eretna Devleti'nin merkezi olan Kayseri'de kadilik g�revine basladi (1365). Bu sirada Eretna Devleti'nin giderek zayiflamasi karsisinda Kadi Burhaneddin siyas� n�fusunu kullanmak istedi. Kayinpederi olan Eretna Beyi Ali Bey'in idareyi ele ge�irmesi �zerinde onun veziri oldu (1378). Kadi Burhaneddin Ahmed vezir olarak islerin idaresine kisa zamanda y�n vermeye basladi. I� siyasetle ilgili olarak adalet ve idare mekanizmasinda d�zeni sagladigi gibi ekonomik durumun da d�zeltilmesine �alisti. Asker� ve siyas� degisiklikler sirasinda bozulan d�zeni yeniden kurdu. Bu sirada Ali Bey, Amasya emiri Haci Sadgeldi'nin isyank�r hareketlere basladigini �grenince yaninda Kadi Burhaneddin oldugu halde Amasya �zerine y�r�d�. Kale kusatildiysa da bir �arpisma olmadan anlasma saglandi. Bu durum g�sterdi ki, Eretna Beyi Ali Bey veziri Kadi Burhaneddin ile isbirligi yaparak tahtina g�z diken emiri Haci Sadgeldi'ye karsi �ikabilecek g��e ulasmisti. Ali Bey, Kadi Burhaneddin'in itibarinin artmasindan da hoslanmiyordu. Ancak bunu engellemeye g�c� yetmedigi gibi ona ayrica "Melik�'l-�mer�" �nvanini vererek idar� yetkilerine bir de asker� yetkiler ilave etti. Vezirligi sirasinda Nigde, Aksaray, Erzincan'in alinmasina tesebb�s edildi. Kadi Burhaneddin, Ali Bey'in �l�m� �zerine (1380) h�k�mdar olan oglu Mehmed'in saltanat naibi oldu (1381). Bundan sonra �lkenin her tarafina el�iler ve mektuplar g�ndererek iktidari ele aldigini bildirdi. Ayrica pasalari, beyleri ve kumandanlari merkeze davet edip kendisine biat ettirdi. Ancak, Amasya emiri Haci Sadgeldi Pasa, bu davranisindan dolayi Kadi Burhaneddin'e d�sman oldu. Burhaneddin Ahmed, k���k h�k�mdarin yerine ge�mek istiyor fakat Haci Sadgeldi'den �ekindigi i�in buna cesaret edemiyordu. Bir ara Sadgeldi'nin hastalandigini haber alan Kadi Burhaneddin musahibi ve mutemedi Ali Isa'yi Amasya'ya g�ndererek anlasmak istedi. Haci Sadgeldi bunu kabul etmedigi gibi iyilestikten sonra Sivas �zerine gidecegini bildirdi. �ok ge�meden kuvvetleriyle Sivas'a hareket eden Haci Sadgeldi'nin karsisina �ikan Kadi Burhaneddin, bir takim vaadlerle d�smanlarini dagitmak istedi. Haci Sadgeldi m�ttefiklerinin kendisini terketmesi �zerine Kadi ile anlasmak istedi. Sivas'a g�nderdigi el�i vasitasiyla Tokat'ta bir g�r�sme yapmayi teklif etti. Hatta bundan b�yle Amasya ile yetinecegini, Sivas topraklarina taarruzda bulunmayacagini taahh�t etti. Fakat Amasya seferine hazirlanan Kadi Burhaneddin bunlari kabul etmeyerek savas hazirliklarini tamamladi. Iki ordu arasinda Tokat yakinlarinda Dervismendiye k�y�nde meydana gelen savas'ta Haci Sadgeldi �ld�r�ld� ve Kadi Burhaneddin b�y�k bir zafer kazandi(1381). B�ylece Kadi Burhaneddin fiilen ve hukuken h�k�mmdarligini ilan etti. Adina para bastirarak hutbe okuttu ve diger m�sl�man h�k�mdarlara el�iler g�ndererek c�lusunu bildirdi. Sadgeldi'nin oglu Emir Ahmed Amasya'da hakimiyetini s�rd�rmeye devam etti. Eretna emirlerinden Seyavi H�sam, Seyh Necip ve Eretna'nin kardesinin oglu Feridun Kadi Burhaneddin'e muhalif kaldilar. Kadi Burhaneddin, onsekiz sene s�ren saltanati sirasinda Eretna'nin akrabalari ve Tokat emiri seyh Necip, Amasya emiri Ahmed, Karamanoglu Alaaddin, Erzincan hakimi Mutahharten ile ugrasmakla ge�ti. Amasya emiri Sadgeldi ile m�cadele ederken Meml�k Devleti Divrigi kasabasini zaptetti. a) Kadi Burhaneddin'in Meml�kl�lerle M�nasebetleri Kadi Burhaneddin ile Misir Meml�klu sultanligi arasindaki iliskiler sultan Berkuk'un tahta ge�mesiyle baslamistir. Bu sirada Meml�k Sultanligi'nin sinirlari Malatya ve Divrigi'ye kadar uzaniyordu. Malatya'daki Meml�k naib�ssaltanati Mintas'in (Abdullah et-T�rk�) Sultan Berkuk'a isyan edip, Kadi Burhaneddin'den yardim istemesi ve Sultan'in Malatya'yi almaya tesebb�s� �zerine iki devlet arasindaki iliskiler bozuldu. Malatya naibi Mintas'in ikinci defa el�i g�ndererek Malatya'yi teslim etmek istedigini bildirmesi Kadi Burhaneddin'i Erzincan'a yapmayi d�s�nd�g� seferden vazge�irdi. Uzun g�r�smelerden sonra Malatya'yi teslim almaya giden Kadi Burhaneddin, Mintas'in bir kumandaninin karsi �ikarak muhalefet etmesi �zerine Mintas'i yanina alarak Sivas'a d�nd�. Kadi Burhaneddin'in Malatya'yi alma tesebb�sleri kendi topraklarina tecav�z olarak niteleyen Berkuk, Halep naibi Yolboga'yi emrindeki kuvvetlerle Sivas �zerine g�nderdi. Kadi'nin rakipleri olan Amasya emiri Ahmed Bey, Erzincan emiri Mutahharten, Kayseri emiri C�neyt'in tesvik ve tahrikleriyle harekete ge�en Yolboga 1388 yilinda Sivas �nlerine geldi. Meml�k kuvvetlerinin kirk g�n s�ren kusatmasi sirasinda Burhaneddin Ahmed b�y�k bir gayretle mukavemet ederek sehri m�dafaa etti. Nihayet Meml�k kumandani Yolboga kusatmayi kaldirarak �ekilmeye mecbur oldu. b) Kadi Burhaneddin'in Osmanlilar'la M�nasebetleri Kadi Burhaneddin'in Osmanli Devleti ile m�nasebetleri I. Murat devrinde baslamis, Yildirim Bayezid devrinde de devam etmistir. Kadi Burhaneddin, h�k�mdarligini ilan ettigi 1381'den itibaren Osmanlilar'la kurdugu iliskilerde kendi i� ihtilaflari oldugu i�in dostane hareket etti. Bu durum I. Murad'in Sirplara karsi Balkanlarda giristigi savas sirasinda da devam etti. Osmanli padisahinin Kosova savasinda sehid olmasi �zerine tahta ge�en Yildirim Bayezid'e karsi Anadolu'da Karamanogullari'nin etrafinda olusan ittifaka Kadi Burhaneddin de katildi. Yildirim Bayezid'in Bati Anadolu'da hakimiyeti tekrar sagladiktan sonra Karamanogullari �lkesine y�r�mesi �zerine Candaroglu II. S�leyman Pasa ile anlasan Kadi Burhaneddin karsi harekete giristi ise de basarili olamadi. Yildirim Bayezid, Karamanoglu Alaaddin Beyle bir anlasma yapti. Bunun �zerine Kadi Burhaneddin Kayseri'ye, II. S�leyman Kastamonu'ya �ekilmek zorunda kaldilar. Daha sonra Sivas'a d�nen Kadi, Amasya emiri Ahmed Bey'in sehri Osmanlilar'a teslim etmek istedigini �grendi. Yesilirmak b�lgesine Osmanlilar'in girmesine karsi �ikan Kadi Burhaneddin, harekete ge�erek bazi tedbirler aldi. Candarogullari �zerine sefere �ikan Yildirim Bayezid'e de el�i g�ndererek bundan vazge�mesini aksi takdirde kendisinin de harp a�maga mecbur kalacagini bildirdi ve askerini toplayarak Amasya'ya hareket etti. Bu durum karsisinda ve ayni zamanda Rumeli'de olaylarin �ikmasiyla Osmanli ordulari b�lgeden uzaklasti. 1392 yilinda Yildirim Bayezid'in yeniden Kastamonu'ya y�r�mesi ve Candaroglu S�leyman Pasa'yi yenerek �ld�rmesi karsisinda Kadi Burhaneddin ile Osmanli Ordusu karsi karsiya geldi. Iki ordu arasinda �orumlu sahrasinda yapilan savasta Osmanli askeri bozguna ugrayarak geri �ekildi. Iskilip, Ankara, Kalecik ve Sivrihisar b�lgeleri kirk g�n s�reyle yagma edildi. Bu basari Kadi Burhaneddin'in Anadolu'daki itibarini daha da artirdi. Daha sonraki d�nemde Kadi Burhaneddin ile Karamanoglu Alaaddin Bey'in arasi a�ildi. Buna karsilik Yildirim Bayezid rakipleri arasindaki bu ayriliktan istifade ederek Anadolu'daki hakimiyet sahasini genisletmeye �alisti |