KARAHANLILAR(840-1212) Karahanl�lar, daha �nceki T�rk devletlerinden farkl� olarak, h�k�mdarlar�n ve halk�n�n �o�unlu�unun M�sl�manl��� se�ti�i ilk T�rk-�sl�m devletidir. Bu sebeple T�rk tarihi i�erisinde Karahanl�lar�n �zel bir yeri ve �nemi vard�r. H�kaniye ve �lig-Hanlar adlar�yla da an�lan Karahanl� Devleti, ba�ta Karluklar olmak �zere �i�il, Ya�ma ve Tuhs� gibi T�rk Boylar�na dayan�yordu. Karluklar, Balasagun merkez olmak �zere Yedi-su b�lgesinde bir devlet kurmu�lard�. Karluk yabgusu, ba�l� bulundu�u Uygur Hakanl���'n�n 840 y�l�nda K�rg�zlar taraf�ndan y�k�lmas� �zerine istikl�lini il�n etti. Kendisini T�rk hakanlar�n�n yasal halefi sayan yabgu Karahan unvan�n� ald�. Karahanl�lar�n ilk h�k�mdar� olarak Bilinen Bilge K�l Kad�r Han, Maver��nnehir'deki S�man� devleti ile m�cadelelerde bulundu. O�ullar�ndan Arslan Han ulu hakan olarak Balasagun'da, O�ulcak Kad�r Han ise Talas'ta oturdular. Kad�r Han 893'te ba�kenti Ka�gar'a nakletti. Bu d�nemde ye�eni Satuk Bu�ra Han M�sl�manlarla temas kurdu ve Karahanl� Devleti'nin ba��na ge�ince de �sl�miyet'i resm� din olarak kabul etti (920). Bu tarihten sonra Abdulkerim Satuk Bu�ra han ad�yla an�ld�. Ancak Karahanl� s�n�rlar� i�ersindeki halk�n tamamiyle �sl�miyet'i se�mesi Satuk Bu�ra Han '�n o�lu Bayta� zaman�nda ger�ekle�mi�tir. Karahanl� H�k�mdar� Ebu Nasr Ahmed zaman�nda, karde�i �lig Nasr taraf�ndan Samaniler devletine son verildi (999). Ebu Nasr Ahmed Abbasi halifesi taraf�ndan bir �sl�m h�k�mdar� olarak tan�nan ilk Karahanl� han� olmu�tur. Karahanl� Devleti'nin s�n�rlar� Balasagun, �zkent ve Tar�m Havzas�'n�n bat� k�sm� ile Karakurum da�lar� dolaylar�na kadar geni�lemi�ti. G�neyde Gazneliler ile kom�u oldular ve m�cadele ettiler. Ancak hanedan aras�nda ��kan anla�mazl�k neticesinde devlet Do�u ve Bat� olmak �zere ikiye ayr�ld� (1042). Do�u Karahanl�lar�n ba��nda Tamga� Bu�ra Han; Bat� Karahanl�lar�n ba��nda ise Ahmet Arslan Han bulunuyordu. Do�u Karahanl� Devleti (1042-1211): Do�u Karahanl� Devleti'nin s�n�rlar� Ka�gar, Fergana, Balka� g�l� civar�na kadar uzanmaktayd�. Devletin merkezi zaman zaman Balasagun, Talas ve Ka�gar �ehirleri olmu�tur. Do�u Karahanl� Devleti'nin ilk h�k�mdar� say�lan Tamga� Bu�ra Han �dil ve dindar bir ki�i olarak tan�nmaktayd�. Yusuf Has Hacib'in yazd��� Kutadgu Bilig bu h�k�mdara sunulmu�tur. Do�u Karahanl� Devleti 1090 y�l�nda Sel�uklulara ba�land�. Devlet 1133 y�l�nda Mo�ol as�ll� Karah�taylar�n h�kimiyetine girdi. Bu durum 1211'e kadar devam etti. B�lgenin tamam� Cengiz Han taraf�ndan istil� edildi. Bat� Karahanl� Devleti (1042-1212): Bat� Karahanl�lar�n s�n�rlar� bat�da Aral g�l�nden do�uda �imkent ve �zkent'e kadar uzanmaktayd�. Devletin ba�kenti �nceleri �zkent idi. Daha sonra Semerkant ve Buhara devletin merkezleri olmu�tur. �lk h�k�mdarlar� Ahmet Arslan Han idi. B�y�k Sel�uklu Sultan� Melik�ah bir Karahanl� prensesi ile evlenerek iki devlet aras�nda akrabal�k kurdu ve b�ylece Karahanl�lar� kendisine ba�lad� (1089). Sel�uklular�n Katavan Sava��'nda yenilmesiyle beraber Bat� Karahanl�lar da Karahitay h�kimiyetine girmi�ti (1141). Harzem�ahlar b�lgedeki Mo�ol h�kimiyetine son vermi�, son Karahanl� h�k�mdar� Osman Han'� da ortadan kald�rarak, bu devleti y�km��lard�r (1212). |