E�REFO�ULLARI BEYL��� Anadolu Sel�uklu Devleti'nin son d�nemlerinde, yani XIII. y�zyilin ikinci yarisinda eski Psidia topraklari �zerindeki Beysehir ve Seydisehir taraflarinda kurulmus bir T�rkmen beyligidir. Beyligin kurucusu Sel�uklular'in u� beylerinden olan Seyfeddin S�leyman Bey'dir. Beyligin merkezi ilk �nce Gorgorum olup, daha sonra bu beyligin daim� merkezi, Seyfeddin S�leyman Bey tarafindan tesis edilen ve bu beyin adina izafeten S�leyman sehri de denilen Beysehri olmustur. Seyfeddin S�leyman Esrefoglu S�leyman Bey, T�rkiye Sel�uklu Sultani III. Giyaseddin Keyh�srev devrinde (1264-1283) Sel�uklu hizmetinde u� beyi olarak bulunuyordu. Bu d�nemde Sel�uklu Devleti i�indeki taht kavgalari devletin hayatiyetini tehlikeye d�s�recek bir hal almisti. Nitekim Giyaseddin Keyh�srev Mogollar tarafindan �ld�r�l�p yerine II. Giyaseddin Mesud ge�irilmisti (1284). Giyaseddin Mesud Konya'da Esrefoglu ve Karamanoglu kuvvetlerinden �ekindigi i�in devlet merkezini Kayseri'ye tasimak zorunda kaldi. Bu sirada, �ld�r�len h�k�mdarin annesi Giyaseddin Mesud'un h�k�mdarligina itiraz ederek devletin iki torunu ile Mesud arasinda paylasilmasini istedi. Bu maksatla da Karamanogullari ile Esrefogullari'ndan yardim isteyerek onlari Konya'ya �agirdi. Yapilan antlasmaya g�re ordu baskanligi Karamanoglu'na, saltanat naipligi ise Esrefoglu Halil Bey'e verildi. Esrefogullari'nin destegi ile 15 Mayis 1285 tarihinde sehz�deler tahta �ikarildi ise de kisa bir s�re sonra Sultan Mesud Has Balaban komutasinda kuvvetli bir orduyu isyanci g��ler �zerine g�nderdi. Has Balaban'a karsi koyamayacaklarini anlayan Esrefogullari merkezleri Gorgorum'a �ekildiler. Burada Sultan Mesud'a karsi cephe alan S�leyman Bey Ilgin �zerine basarili bir akin yaparak bu b�lgeyi yagmaladi (1288). Balaban oglunu bozguna ugratip �ld�rd�g� askerlerin baslarini Konya'ya g�nderdi. Bununla beraber Sultan Mesud'un mukabil taaruzundan �ekinen S�leyman Bey, II. Giyaseddin Mesud ile anlasmak �zere bizzat Konya'ya gelerek itaatini arzetti. S�leyman Bey bu tarihten sonra kendi ismine izafe olunan Beysehri kalesini yaptirdi. Esref-oglu S�leyman Bey'in Sel�uklu Sultani Mesud'a tabi olarak hakimiyet s�rd�rd�g� bu sirada Sultan Mesud'un kardesi R�kneddin Kili� Arslan saltanat iddiasiyla Kirim'dan Anadolu'ya ge�erek saltanat iddiasinda bulununca Sultan Mesud, Esref-oglu S�leyman Bey'den yardim istedi. Sel�uklu kuvvetleriyle birlikte hareket eden Esrefogullari Kili� Arslan'i yakalayarak Viransehir kalesine hapsettiler. Ancak Karamanogullari'ndan gelen baski �zerine onu serbest biraktilar. Bu sebeple Sultan II. Mesud'la Esrefogullari'nin arasi tekrar a�ildi. Sultan Esrefogullari �zerine y�r�yerek onlari itaat altina aldi (1290). Esrefogullari da buna karsilik olarak Sel�uklu ordusunun kuzeydeki T�rkmenlerle ugrastigi bir sirada Gevele kalesine kadar ilerleyerek bu b�lgeyi yagmaladilar (1291). S�leyman Bey 27 Aralik 1302'de vefat etmis olup Beysehir'de yaptirmis oldugu t�rbesine defnedildi. Esrefogullari onun zamaninda Beysehir'den baska Seydisehir ve Ilgin havalisine de hakim olmustu. M�bariz�ddin Mehmed (1302-1320) S�leyman Beyin Mehmed ve Esref adlarinda iki oglu vardi. �l�m�nden sonra yerine b�y�k oglu M�bariz�ddin Mehmed Bey ge�ti. Mehmed Bey, babasinin kenidisine biraktigi �lkeyi genisletmeye �alisti ve bunda da basarili oldu. Kuzeye dogru ilerleyerek Aksehir ve Bolvadin'i ele ge�irdi. T�rkmen beyliklerinin Mogollar'a karsi isyanlarini �nlemek ve Anadolu'da tam anlamiyla d�zeni saglamak i�in g�nderilen Ilhanli Beylerbeyi Emir �oban'a boyun egenler arasinda Mehmed Bey de bulunuyordu (1314). M�bariz�ddin Mehmed Bey'in 1320 yilindan sonra vefat ettigi anlasilmaktadir. II. S�leyman (1320-1326) Mehmed Bey'in �l�m�nden sonra yerine oglu S�leyman Bey ge�ti. Bu sirada Ilhanli valisi Timurtas'in Anadolu beylikleri �zerindeki siddet ve te'dip hareketi devam ediyordu. Timurtas, Beysehir'i ele ge�irdikten sonra S�leyman Bey'i yakaladi, iskence ettirdi ve Beysehir g�l�ne attirmak suretiyle �ld�rtt� (1326). S�leyman Bey'in �ld�r�lmesi ile Esrefogullari Beyligi sona ermis ve daha sonra bu beyligin topraklari Hamid ve Karamanogullari tarafindan taksim olunmustur. Esrefogullari Beyligi'nin �mr�n�n �ok kisa olmasina ragmen bu d�nemde �zellikle mimar� alanda �ok g�zel eserler yapilmistir. Bunlarin ilki, beyligin kurucusu Esrefoglu Seyfeddin S�leyman Bey'in yaptirmis oldugu Beysehir Kalesi'dir. Seyfeddin S�leyman Bey, Beysehir'de 1297 yilinda bir camii yaptirmis olup, bu camii T�rk mimari eserleri arasinda �nemli bir yer tutmaktadir. Bilhassa mihrabi �ok g�zel olan bu cami Sel�uklu mimarisinin bir devami seklindedir. Tarih�i Sehabeddin el-�mer�'nin kaydina g�re Esrefogullari altmisbes sehir ve y�zellibes k�ye sahipti. Yine Esrefogullari'nin yetmisbin s�vari kuvveti oldugu anlasilmaktadir. Esrefogullari'ndan M�bariz�ddin Mehmed Bey ile II. S�leyman Bey'in g�m�s sikkelerine rastlanmistir. Ayrica M�bariz�ddin Mehmed Bey adina, d�nemin �nl� bilginlerinden Semseddin Mehmed T�ster� tarafindan el-Fus�l-i Esrefiyye adli felsef� bir eser de yazilmistir. Kaynak: Osmanli tarihi |