V.B�L�M

D�RTL� TAKR�R SONRASI OLU�AN ORTAM

1945 y�l�n�n �lkbahar ve Yaz aylar�nda meydana gelen siyasal liberalle�me e�ilimi parti i�inde ancak bir �l��de s�rmekte idi. D�rtl� takririn CHP i�inde reddedilmesi ile parti i�inde muhalefet son olmam��t�r.Ara se�imlerin hemen ard�ndan 26 Haziran 1945'te San Francisco'da birle�mi� milletler anla�mas�n� imzalam�� ve konferansa kat�lan T�rkiye de imza koymu�tur.15 A�ustos 1945'te bu anla�ma TBMM'ce onaylanm��t�.(Bu tarihte Japonya tamamen teslim olarak 2.D�nya Sava�� sona ermi�tir.).TBMM'de tasar�n�n g�r���lmesi s�ras�nda �ok partili demokratik rejimin biran �nce uygulamas�n� isteyen CHP i�indeki muhalifler tekrar ortaya ��km��lard�r.Bu g�r��meler s�ras�nda k�rs�ye ��kan d�rtl� takririn alt�nda imzas� bulunanlardan Ayd�n milletvekili Ayd�n Menderes ��yle diyordu "Birle�mi� Milletler Anayasas�ndaki taahh�tler bir yandan milletleraras� anla�mazl�klarda G�venlik Konseyi karalar�n�n ve hakem ve uzla�ma usullerinin kabul�n� ve herhangi bir sald�r�ya kar�� Birle�mi� Milletlerin birlik davran���n�,�te yandan da BM toplulu�undaki her memlekette demokrasi prensiplerine uygun olarak vatanda�lar�n ki�isel h�rriyet ve dokunulmazl��� ile siyasi haklar�n�n sakl� tutulmas�n� gerektirmektedir.....anayasam�z�n ruhu tam olarak milli egemenlik temeline dayanmakta oldu�undan,BM antla�mas� ile tam uygunluk halindeyiz.Ancak olsa olsa fiili durum ile yaz�l� Anayasam�z aras�nda baz� tutars�zl�klar�n ortadan kald�r�lmas� gerekebilir."

Adnan Menderes'in s�z�n� etti�i,"yaz�l� Anayasa ile fiili durum aras�ndaki tutars�zl�klar"ne olabilirdi? Bunun anlam�,Anayasan�n a��k�a �ok-partili siyasi hayata imkan vermi� yada hi� olmazsa �ok partili siyasi hayat� a��k�a yasaklamam�� olmas�na ve ki�i hak ve h�rriyetlerini en geni� bir �ekilde saym�� bulunmas�na ra�men,�ktidar Partisi'nin ve H�k�meti'nin bu hak ve h�rriyetleri kulland�rtmamas� ve �ok-partili siyasi hayata imkan vermemesi olabilirdi.

Bu arada Temmuz ba��nda �stanbul'da Nuri Demira�,Milli Kalk�nma Partisi ad�yla yeni bir parti kurmak i�in vilayete ba�vurmu�tur .CHP'den kopacaklar�n kuracaklar� yeni bir kar��t parti beklenirken becerikli bir i�adam� ve m�teahhit olan Nuri Demira� taraf�ndan b�yle bir ba�vuruda bulunulmu�tur.

�ok -partili demokrasiye ge�i� yolundaki bu ilk ad�mlar� ba� d�nd�r�c� bir h�zla, di�erleri takip etmi� ve bir ka� ay i�erisinde memleketin siyasi �ehresi de�i�mi�ti.Nihayet 5 Eyl�l 1945'te Ba�vekil ��kr� Sara�o�lu,verdi�i siyasi tarihimiz i�in �ok �nemli bir beyanatta ,Milli Kalk�nma Partisi'nin kurulmas�na izin verildi�ini ve tek dereceli se�im,�niversite muhtariyeti,antidemokratik kanunlar gibi konulardaki taleplere h�k�metin kar�� ��kmayaca��n� s�ylemi�tir30.Ba�vekil Sara�o�lu'nun bu beyanat�ndan sonra rejim de�i�ikli�i kamuoyuna art�k iyice mal olmu�tu.

Milli Kalk�nma Partisi'nin kurulmas� T�rkiye'de tek- parti d�neminin art�k resmen son erdi�ini g�steriyordu.Bununla birlikte bu parti ne iktidar,nede muhalefet taraf�ndan ciddiye al�nd�.Milli Kalk�nma Partisi daha �ok Nuri Demira�'�n gazetecilere devaml� verdi�i kuzu partileriyle ismini duyurdu.Bu y�zden bu partiye "Kuzu Partisi'de denmekteydi 31

Bu d�nemde CHP i�indeki muhalefet ak�m� daha �ok ciddiye al�n�yordu ve gelecekte de bir muhalefet partisinin CHP i�inden koparak kurulaca�� kan�s� yayg�nd�.�zellikle �n�n�,yeni kurulacak muhalefet partisinin mutlaka o s�rada CHP ve Meclis i�inde muhalefette bulunan eski siyasal kadrolar aras�ndan ��kmas�n� istiyor;bu konuda �srarl� bir politika izliyor ,muhalefetin partiden ayr�larak yeni bir parti kurmas�n� te�vik ediyordu.

Kamuoyu CHP'ye kar�� yap�lan b�t�n tenkitleri iyi kar��layarak D�rtl� takrir sahiplerini tasvip etti�ini belli ediyordu.Kamuoyunun bu tepkisinden cesaret alan Fuat K�pr�l� ve Adnan Menderes h�k�mete kar�� cephe alarak Vatan Gazetesinde ,h�k�meti,Ba�vekil ve baz� antidemokratik kanunlar� tenkit yollu yaz�lar yay�nlayarak rejime ve CHP'ye kar�� muhalefetlerini a��ktan a���a ortaya koyan yaz�lar yazd�lar.Bunun �zerine CHP Genel Ba�kanl�k Divan� K�pr�l� ve Menderes'in bu hareket ve faaliyetlerini parti t�z���ne ayk�r� g�rd���nden 21 Eyl�l 1945'te CHP'den ihra�lar�na karar verdi. D�rtl� Takrire imza koyanlardan Refik Koraltan ise Vatan Gazetesi'ne verdi�i bir beyanatta bu ihra�lar�n Parti T�z���'ne ayk�r� oldu�unu s�yleyince 27Kas�m 1945'te o da partiden ihra� edildi.32

D�rtl� Takrirde imzas� bulunanlardan Celal Bayar'a gelince ;O,takririn reddedilmesinden sonra Bas�n Kanunu'nun baz� maddelerinde de�i�iklik yap�lmas� i�in TBMM'ye bir teklif vermi� ama bu teklif daha Millet Meclisi'ne intikal etmeden CHP Meclis Grubunda reddedilmi�ti.Bunun �zerine Bayar ,daha �nce CHP'den ihra� edilen arkada�lar�yla birlikte oldu�unu s�yleyerek,26 Eyl�l 1945 g�n� milletvekilli�inden ve 3Aral�k 1945 g�n� de CHP'den istifa etti.33

B�ylece D�rtl� Takrir sahipleri 1945 k���nda ve takririn verilmesinden be� ay sonra CHP ile m�nasebetlerini kesmi�lerdi ve Adnan Menderes bu durumu ��yle �zetliyordu: "Memleketimizin dahili �artlar� ile tarih olaylar�n�n ak���,tek parti yolunun art�k kesin olarak b�rak�lmas� gere�ine hepimizi inand�racak geli�meler g�sterdi."34

��te b�ylece D�rtl� Takrir sahiplerinin yeni bir parti kuracaklar� art�k iyice belli olmu�tu ve halk da kurulacak bu partiyi heyecanla bekliyordu.Tek-parti y�netimine kar�� ayaklanm�� bulunan toplum b�t�n �midini Atat�rk'�n eski arkada�lar�ndan ve �l�m�nden �nce iktidar� bizzat kendisine teslim etti�i, eski Ba�vekil ve �n�n�'n�n ezeli rakibi Celal Bayar'�n kurulaca�� partiye ba�lanm��t�.�n�n�'n�n de bizzat Celal Bayar'la g�r���p yeni bir parti kurmaya te�vik etti�i g�r�lmektedir.

�lkede bu h�zl� ve ba� d�nd�r�c� geli�meler ya�an�rken Cumhurba�kan� �n�n� de nihayet 1 Kas�m 1945 tarihli TBMM a��� konu�mas�nda,19 May�s nutkundaki �st� �rt�l� ve ihtiyatl� dili bir kenara b�rakarak, �ok daha a��k konu�mu�, T�rkiye Cumhuriyeti'nin kurulu�una, �nk�laplar d�nemine ana hatlar�yla temas ettikten ve "ge�irdi�imiz devrin ge�ilmesi zaruri idi.35" H�km� ile bu devirleri tart��ma d��� b�rakarak s�z� �ok-partili siyasi hayata getirerek �u s�zleri s�ylemi�ti:

"Bizim tek eksi�imiz ,h�k�met partisinin kar��s�nda bir parti bulunmamas�d�r...Fakat memleketin ihtiya�lar� sevkiyle, h�rriyet ve demokrasi havas�n�n tabii i�lemesi sayesinde, ba�ka siyasi partinin de kurulmas� m�mk�n olacakt�r...Tek dereceli olmas�n� diledi�imiz 1947 se�iminde, milletin �oklukla verece�i oylar gelecek iktidar� tayin edecektir. O zamana kadar bir partinin kendili�inden kurulabilip kurulamayaca��n� ve kurulursa, bunun Meclis i�inde mi, Meclis d���nda m�, ilk �eklini g�sterece�ini bilemeyiz. �unu biliriz ki, bir siyasi kurul olmayanlar�n hizip �eklinde �al��malar�ndan fazla bunlar�n, kanaatleri ve programlar� ile a��ktan durum almalar� siyasi hayat�m�z�n geli�mesi i�in daha do�ru yol; milletin menfaati ve siyasi olgunlu�u i�in daha yap�c� bir tutumdur... Memleketimizin siyasi hayat�nda geli�meyi bu �ekillerde d���n�yoruz."36

�n�n�, bu konu�mas� ile o s�ralarda kurulmu� bulunan Milli Kalk�nma Partisi'ni g�rmezlikten geliyor ve as�l �nem verdi�i CHP'den kopacak bir muhalefet partisinin kurulmas�n� a��k�a te�vik ediyordu.

�n�n� kafas�nda �ekillenen plana g�re en uygunu, CHP'nin kendi kadrolar� i�erisinden ��kacak bir grubun yeni partiyi kurmas�yd�.B�ylece,Cumhuriyetin ba��ndan beri y�r�t�len modernle�me program� aksat�lmayacak ve daha da �nemlisi tek-parti d�neminin ve bu d�nemdeki antidemokratik uygulamalar�n me�rulu�unun ve hukuka uygunlu�unun sorgulanmas� g�ndeme gelmeyecekti. CHP'nin i�inden ��kan ve iktidara gelme �ans� olmayan g�stermelik bir parti kurulacakt�.

Ge�mi�te oldu�u gibi toplum yine i�e kar��t�r�lmayacak b�rokrat se�kinler �lkeyi y�netece�i, �n�n�'n�n adeta Milli Kalk�nma Partisi'ni yapt��� konu�malarla yok say�yor kontrol�n kolay olaca��n� d���nerek , CHP'den kopan grubun yeni bir parti kurmas�n� daha uygun buluyordu.Asl�na bak�l�rsa �n�n�, Serbest F�rka tecr�besinde Mustafa Kemal'in yapt��� gibi g�r�n��te varolan istedi�i gibi y�nlendirip denetleyebilece�i ve sadece "muhalefet " fonksiyonunu ifade edecek olan yeni bir parti olu�umunun �artlar�n� kolluyordu.37 Di�er taraftan �n�n�'n�n ge�mek istedi�i �ok partili hayat s�recini kolayla�t�racak yasal ve siyasal alt yap�n�n haz�rlanmad��� g�r�lmektedir.

YAZARLARIN D�RTL� TAKR�RE BAKI� A�ILARI

Kimi yazarlarca ve baz� hat�ralarda "D�rtl� Takririn" �nceden tasarlanm�� bir parti i�in zemin kurmaya y�nelik �abalar�n �r�n� oldu�u s�ylenmektedir.F.Ahmet Barut�u takrirle ilgili kanaatini ��yle anlatmaktad�r;"Bu �nergenin bendeki izlenimi �udur:Parti i�inde b�l�nme sanc�lar� ba�lam��t�r tek partinin zararl� oldu�unu �nergede s�yl�yorlar ve sonra da s�zl� olarak partiden ��kmayacaklar�n� bildiriyorlar.Oysa �nergede istedikleri yeni bir partinin program�d�r(...) partiden ayr�lmak i�in ,partiyi ikiye b�lmek i�in bir neden olabilir" Benzer bir kanaat de Giritlio�lu taraf�ndan,takririn reddini bahane yap�p CHP'den ayr�lmak i�in mahsus verildi�i �ekliyle belirtilmektedir.Metin Toker ise birazda hissi olsa gerek daha da ileri giderek D�rtl� Takrire �n�n�'n�n farkl� bir te�his koydu�undan bahsetmekte ve takrir verenlerin muhalefet yapmak arzular� i�inde olduklar�n� belirterek,�n�n�'n�n "Bunu parti i�inde yapmas�nlar..............................."dedi�ini belirtmektedir.

Hilmi Uran ise D�rtl� Takririn verilme amac�n�n,verenlerin partiden ayr�lma kararlar�na bir bahane oldu�unu ileri s�rmektedir;ve ��yle g�r���n� aktarmaktad�r."Benim kanaatim odur ki,�kinci D�nya Harbinin bitmi� oldu�u g�nleri hemen takiben bu takriri verenler,mensup bulunduklar� partide ileriye s�rd�kleri b�yle bir �slahat� istemekten ziyade,asl�nda o partiden ayr�lmay� kararla�t�rm�� bulunuyorlard� ve takrirdeki istekleri de bir bahane olarak kullan�yorlard�"demektedir. Konuyla ilgili olarak gerek D�rtl� Takrir sahiplerinin ve gerekse baz� yazar ve ara�t�r�c�lar�n eserlerinde ise farkl� bir yakla��m belirtilmektedir.Nitekim Bur�ak,D�rtl� Takriri verenler o g�nlerde CHP'den ayr�larak yeni bir parti kurmak hususunda hen�z bir karara varm�� de�illerdi,demekte ve kitab�nda Milliyet Gazetesi Ba�yazar� Abdi �pek�inin,Celal Bayar'la yapt��� bir m�lakata yer vermektedir.Buna g�re �pek�i,D�rtl� Takririn verildi�i g�nlerde yeni bir parti kurma d���ncesinin olup olmad���n� Bayar'a sormu� ve Bayar'da bu soruya ��yle cevap vermi�tir:"O vakit yoktu, ben kendi hesab�ma s�yl�yorum.Di�er arkada�lar hesab�na s�yleyemem.Halk Partisinin normal bir parti haline getirmek i�in m�cadele edecektik,parti i�inde ..."G�r�ld��� gibi muhalefet hareketinin �nderi durumunda olan Bayar ama�lar�n�n yeni bir parti kurmak de�il CHP i�inde m�cadele etmek oldu�unu a��klam��t�r.

Yazarlar�n iki g�r�� �er�evesinde a��klamalarda bulundu�una yukar�da de�indik .D�rtl� Takriri verenlerin ,ilk etap da Takriri veri�lerindeki ama�lar� yukar�da belirtti�imiz iki g�r��ten hangisinden olursa olsun �u bir ger�ektir ki D�rtl� Takrir T�rkiye'nin siyasal ya�am�nda, �ok partili hayata ge�i�te,Tek partili d�nemin bask�c� unsurlar�n�n kald�r�lmas� s�recinin ba�lamas�nda �nemli bir yere sahiptir.

VI.B�L�M

D�RTL� TAKR�R�N SONRASINDA �OK PART�L� D�NEME GE��� S�REC�

��te bu s�re�ten sonra 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti resmen kuruldu39.O g�nlerde kamuoyu taraf�ndan hem teredd�tle (Serbest F�rka deneyiminden �t�r�)hem de i�tiyakla kar��lanan bu partinin as�l maddi deste�ini kent burjuvazisi ile b�y�k toprak sahiplerinden derleyece�i de daha ilk bas�n konu�malar�ndan ortaya ��kt�.Zaten partinin kurucular� aras�nda kent burjuvazisinin sonsuz g�venine sahip olan Celal Bayar ile b�y�k toprak sahiplerinin temsilcisi Adnan Menderes bulunmaktayd�.

Celal Bayar,Adnan Menderes,Fuat K�pr�l�,Refik Koraltan taraf�ndan kurulan Demokrat Partinin genel ba�kanl���na Celal Bayar getirildi. Ayn� g�n partinin program ve t�z���nde a��kland�. Asl�nda d��ar�dan bak�ld���nda DP ile CHP program� aras�nda �nemli ve ciddi bir fark bulmak zordu.

DP program� iki ana g�r�� etraf�nda kaleme al�nm��t�: Partinin siyasal amac� �lkede demokrasinin geni� ve ileri �l��de ger�ekle�mesini sa�lamakt�. Temel hak ve �zg�rl�klere geni� yer verilmi�ti. Bu arada dernek kurma �zg�rl��� vurgulanm�� tek dereceli se�im sistemi talep edilmi� ve se�im g�venli�i �zerinde �nemle durulmu�tu. Ekonomik faaliyetlerde ise �zel giri�imin ve sermayenin esas oldu�u belirtiliyordu. Parti,laikli�i dinsizlik bi�iminde anlam�yordu ve din �zg�rl���n�n di�er �zg�rl�kler kadar �nemli oldu�unu savunuyordu.

CHP, DP'nin kurulu�unu son derece olumlu kar��lad�. CHP, yeni partiyi h�k�met ve y�netimi denetleyecek yeni bir denetim organ� olarak g�rmek e�ilimindeydi. DP'nin ilk zamanlarda kar��la�t��� en b�y�k g��l�k kendisinin " muvazaa" partisi (dan���kl� parti) olmad���n� ve CHP'den farkl� bir parti oldu�unu anlatmak ve toplumu buna inand�rmak oldu. Ancak muhalefet partisinin h�zla �rg�tlenmeye ba�lad��� g�r�ld�. Parti �rg�t�n� haz�rlayan t�z��e g�re merkez �� organdan olu�acakt�: Genel Ba�kan, Genel �dare Kurulu ve Merkez Haysiyet Divan�. Bu kurullar iki y�lda bir toplanacak olan genel kurulca se�ilecekti. �te yandan yurt �ap�nda �rg�t ise d�rt a�amal�yd�: �l,�l�e, Bucak ve Ocak �rg�tleri. Bunlar�n �� ile yedi ki�i aras�nda y�netim kurullar� vard�. Haysiyet Divan� ise sadece il �rg�t�nde bulunmakta idi.

Bu arada t�z���n dikkat �eken en �nemli maddesi, milletvekili adaylar�n�n b�t�n�n�n genel idare kurulu taraf�ndan se�ilece�ine dair h�k�md�. Bu partide s�k� bir disiplinin kurulmak istendi�ini g�stermektedir. Demokrasi yakla��m� ise bilinen soyut bir �zg�rl�k kavram� �evresinde olu�turulmu�tu. Birle�mi� Milletler �nsan Haklar� Beyannamesi ve Ana S�zle�mesi'nce kabul edilen bir �ok temel hak ve �zg�rl�k say�l�yordu. Ne var ki bunlar�n uygulanmas�, tan�m� konusunda yeterince bir a��kl�k yoktu. Ama o g�nlerin potansiyel toplumsal muhalefetinin bu noktadaki eksiklikleri g�recek hali de yoktu. Nitekim partinin kurulu�unu izleyen ku�kulu g�nler ge�tikten sonra b�y�k y���nlar�n Demokrat Parti'yi destekledi�i ortaya ��kt�. ��te bu s�ralarda, parti �rg�t� daha tamamlanmadan, CHP'nin egemen oldu�u Meclis, tek dereceli se�im yasas�n� ve se�imlerin 21 Temmuz 1946'da yap�lmas�n� kabul ederek kendini feshetti. Ba�lang��ta bu Demokrat Parti i�in sars�c� bir etki yaratt�. ��nk� �rg�tlenme gereken d�zeye eri�meden se�imlerin yap�lmas�, onun aleyhine olacakt�. Parti i�erisinde ve bas�nda bu se�imlere girilip girilmemesi uzun uzun tart���ld�. Sonu�ta, bir yerde partinin yasal anlamda kamuoyuna mal edilebilmesi i�in,se�imlere girilmesine karar verildi.

7 Ocak 1946'da kurulan Demokrat Parti tek partili d�neme kar�� ve CHP'nin i�erisinde devlet�ili�in s�k� bask�lar�na ve totaliter rejime kar�� parti i�erisinde demokrasiyi savunan CHPlilere g�re Hizip�iler olarak nitelendirilen bir grup taraf�ndan d�rtl� �nerge sonras�nda geli�en d�� ve i� siyasal geli�melerin sonucunda kurulmu�tur. 1950 ve 1960 y�l� aras�na gerek ekonomik gerekse siyasi anlay�� olarak damgas�n� vuran bir parti olmu�tur.

T�rkiye Cumhuriyeti'nin Atat�rk'l� y�llar�nda iki kez �ok partili hayata ge�i� denemesi yap�ld�ysa da bunda ba�ar�l� olunamam��t�r.Atat�rk'�n zaman�nda Tek partili bir d�zene bu denemeler sonucunda tek partili d�zende devam edilmeye karar al�nm��t�r. Atat�rk'�n �l�m�nden sonra �n�n� Cumhurba�kan� olmu�,ve T�rkiye siyasetinde Milli �ef d�nemi olarak bilinen d�nem ba�lam��t�r.ve bu d�nemde kat� bir devlet�ilik uyguland��� gibi tek partili d�zenin getirdi�i(demokrasi ortam�n�n olmad���) bir bask� d�nemi oldu�u bir ger�ektir. Ancak b�yle bir ele�tiri yaparken tek partili d�nemin ya�and��� y�llarda �n�n�'n�n deyi�iyle o g�n�n �artlar�n�n getirdi�i farkl� etmenleri de unutmamak gerekir.

Tek parti devrinde uygulanan politikalara bak�ld���nda devlet bor�lar� artm��, a��r� bir emisyona gidilmi� artan hayat pahal�l��� yani enflasyonun etkisiyle geni� halk y���nlar�n�n, dar gelirlileri ve �zellikle memurlar� ho�nutsuzlu�a itmi�; �retim dengesizli�i sonucu vurgunculuk ve karaborsayla sava� zenginleri t�remi�tir. Verimsiz ve adaletsiz bir vergi sistemi ile bask�c� ve kontrolc� tedbirleri bir arada y�r�tme �abas� zab�ta y�ntemlerinin kullan�lmas�na ve sonucunda 1940'ta ��kar�lan Milli Korunma Kanunu'na dayand�r�lan politikalar�n isabetsizli�inin g�r�lmesine ortam haz�rlam��t�r.

��te bu durum 21 May�s'ta ba�layan b�t�e g�r��melerinde a���a ��km��, mecliste �iddetli bir muhalefet ile konu�mac�lar, ba�ta Adnan Menderes, h�k�mete �atm��lar; Demokrat Partinin do�umuna yol a�an rejim i�i muhalefet, yeni demokrasi ak�m�na uygun olarak geli�mi�tir.

Art�k tek parti d�nemi, uygulamalar�n�n sorgulanmas� g�ndeme gelmekte; Menderes taraf�ndan, 1945 y�l�na kadar duyulmayan milli egemenlik, meclis �st�nl��� ve demokratik rejim konular� b�t�e g�r��melerinde dile getirilmektedir. �ok partili siyasete girilmi�tir. d�n��� olmayan bir yola girilmi�tir.

��te �ok partili hayata ge�i� yolunda �nemli bir yere sahip olan bir etmende D�rtl� Takrirdir. D�rtl� Takrir d�nemin �artlar� g�z �n�ne al�narak de�erlendirildi�inde b�t�n siyasi g�c� elinde bulunduran tek partili bir yap� da o partinin uygulad��� demokrasi d��� uygulamalara kar��: ve II. D�nya Sava��'n�n demokrasinin hakim oldu�u blo�un kazanmas�,ve anayasam�zda �ah�slara verilen ki�isel hak ve h�rriyetlerin oldu�unu ancak bunun fiiliyatta uygulanmad���n� belirten ,CHP'nin i�indeki demokrasiyi savunan bir grup taraf�ndan verilen bir belgedir.

Gerek CHP'ye kar�� gerekse TBMM'nde ba�layan muhalefet hareketinin belirginle�mesine yol a�an �nemli bir geli�me olan D�rtl� Takrir ,bir bak�ma da o d�nemdeki tek partili y�netimin uygulad��� siyasi bask�ya kar�� bir tepki metnidir.

Takrir sonras�nda ise g�r�len ortam ise ;tek partili d�nemin zihniyeti parti i�i demokrasinin bulunmad��� bir yap�ya sahip oldu�unu bir bak�ma D�rtl� Takriri verenlerin partiden ihra� edilmeleriyle anla��lmaktad�r.

CHP 'den D�rtl� Takrir sonundaki s�re�te ihra� Muhalefet , grubu T�rkiye siyasetinde �nemli bir yeri olan Demokrat Partiyi kurmu�tur.B�ylelikle T�rkiye siyasal yap�s�nda Tek Partili(bask�c� d�nem)bitmi�.�ok Partili D�neme girilmi�tir.

Bu g�n T�rkiye siyasal yap�s�nda bir �ok parti varsa bu;7 haziran 1945'de CHP' grubuna verilen D�rtl� Takrir sayesin de ve Takriri verenler sayesinde olmu�tur.Ve takriri verenler Demokrat partiyi de kurarak bu �ok partili d�nemin ba�lamas�na imzalar� atm��lar,bu d�nemde o att�klar� imzan�n sayesin de bir �ok parti T�rk siyasi ya�am�nda bulunabilmektedir.

KAYNAKLAR

SEM�NER SAYFASINA GER� D�N