Nureddin'in 1174 yilinda �l�m� �zerine Sivas'ta birakilan garnizon Suriye'ye d�n�nce, Sultan anlasma sartlarini hi�e sayarak Sivas, Niksar, Komana, Tokat ve diger Danismendli topraklarini istil� etmek maksadiyla harekete ge�ti. 1175 yazinda s�z konusu sehirlerin zaptedilmesi �zerine Z�nnun ile Sahinsah, Bizans'a siginmak zorunda kaldilar ve Danismendliler'in Sivas kolu da b�ylece ortadan kalkmis oldu. Bizans imparatoru Manuel, Danismendliler'e kaybettikleri topraklari iade etmek istiyordu. Bu maksatla Manuel, Gavras adli bir komutanini otuzbin kisilik bir orduyla Amasya ve Niksar'a sevketti. Fakat bir sonu� alamadi. Rivayete g�re Z�nnun, 570 (1175) yilinda Kili� Arslan'in emriyle Bizans hapishanelerinde zehirlenerek �ld�r�lm�st�r. Aksaray�'ye g�re ise Kili� Arslan'in Sivas'i istil� etmesi �zerine �fkeyle Niksar'a gitmis ve orada �lm�st�r. 5. Danismendliler'in Yikilisi: Melik Muhammed'in 537 (1143) yilinda �l�m� �zerine Danismendliler'in Sivas ve Malatya olmak �zere iki ayri kol h�linde h�kimiyetlerini s�rd�rd�klerini g�r�yoruz. Danismendliler, 1124 yilinda Malatya'yi Sel�uklular'dan alinca yukarida da belirttigimiz gibi Em�r Gazi'nin oglu Ayn�ddevle (Em�r-i Isfehs�l�r Al�eddin ve Im�du em�ri'l-m�'min�n), burada y�netimi ele ge�irip Tugrul Arslan'in kiziyla evlenmisti. Bu evlilikten dogan Z�lkarneyn, babasinin 1152 yilinda �l�m� �zerine annesinin ves�yeti altinda em�r oldu. Fakat Sel�uklu sultani Mesud, Malatya'yi muhasara edince, ona karsi koyamayacagini anlayarak baglilik arzetti. Sultan da sehrin y�netimini ona birakti. Daha sonra annnesinin tahakk�m�ne karsi �ikarak idareye tek basina h�kim oldu. Sultan Mesud'un �l�m�nden sonra da amcasi Yagibasan'in vassali olarak h�k�m s�rd� ve Ekim 1162'de Malatya'da �ld�. Hekim Ibrahim b. Eb� Said el-Al��, Takv�mu'l-Edviye adli eserini ona ithaf etmistir. Z�lkarneyn'den sonra yerine oglu N�sireddin Muhammed ge�ti. I�ki ve eglenceye �ok d�sk�n olan bu h�k�mdarin bir fahiseyle d�s�p kalkmasi, halkin nefretini mucip oldu. Halkin baskilarina dayanamayan N�sireddin Muhammed sehri terketti (1170). Yerine kardesi Fahreddin Kasim (bazi kaynaklarda Ebu'l-Kasim) ge�ti. 1171'de Harput Artuklu beyi Fahreddin Kara Arslan'in kiziyla evlenen Kasim, d�g�n g�n� bir g�steri sirasinda attan d�serek �ld� (Mayis 1171). Bunun �zerine halk k���k kardesi Efridun (Feridun)'u tahta �ikardi ve gelini istemedigi halde onunla evlendirdiler. Bu sirada Kili� Arslan, Malatya �zerine y�r�y�p sehri muhasara etti, fakat ele ge�iremedi ve civardaki halki esir alip Kayseri'ye g�t�rd�. Bu olaylar sebebiyle Atabeg Nureddin, Mardin ve Harput Artuklu beyleri, Ermeniler ve Danismendliler'in Sivas Meliki, Kili� Arslan'a karsi bir ittifak teskil ettiler. Ancak Kili� Arslan esir aldigi Malatyalilar'i iade edecegini bildirince taraflar arasinda savas olmadan anlasma saglandi. N�sireddin Muhammed, d�rt-bes yil Suriye ve Anadolu'da dolastiktan sonra II. Kili� Arslan'a sigindi ve onun tarafindan Eregli valiligine getirildi. 1175 Subatinda Malatya'ya d�nd� ve Barsuma manastirindaki papazlar ve sehirdeki dostlarinin yardimiyla geceleyin kaleye �ikip Efridun'u �ld�rd� ve 15 Subat 1175 tarihinde sehre h�kim oldu. N�sireddin, Kili� Arslan'a t�bi olarak �� yil h�k�m s�rd�. Nihayet 25 Ekim 1178'de Malatya'yi zapteden Kili� Arslan, Danismendliler'in bu subesini de ortadan kaldirdi. N�sireddin Muhammed Hisn-i Ziyad'a �ekildi. Danismendliler'in yikilmasindan sonra Yagibasan'in �� oglu Muzaffereddin Mahmud, Zahireddin Ili ve Bedreddin Yusuf, Sel�uklular'in hizmetine girerek sinir boylarinda Rumlar'la savasmislar ve I. Giyaseddinn Keyh�srev'in ikinci defa tahta ge�mesi i�in ugrasmislardir. Kayseri Ulu Camii'nin 602 (1205) tarihli kitabesi Muzaffereddin Mahmud'un adina tanzim edilmistir. Caminin Emir Gazi'nin oglu Muhammed tarafindan yaptirildigi dikkate alinirsa Muzaffereddin Mahmud tarafindan tamir ettirilmis olmasi muhtemeldir. G�lek Camii (Kayseri) �zerindeki kitabede de kizi Atsiz Elti Hatun'un adi yeralmaktadir (Halil Edhem, Kayseriyye Sehri Kitabeleri, s. 18, 33). Niksar'da da Yagibasan'a ait bir kitabenin mevcut oldugu bilinmektedir (Uzun�arsili Kitabeler, s. 58). Anadolu'da kurulan beyliklerin en b�y�klerinden biri olan Danismendliler, Anadolu'nun T�rklesmesi ve Isl�mlasmasi a�isindan b�y�k hizmet ifa etmisler ve zaman zaman Anadolu'nun en kuvvetli devleti olan Sel�uklular'i tahakk�m altina almislardir. Ha�lilar ve Rumlar'la yigit�e savasan Danismend Gazi, Em�r Gazi ve Melik Muhammed Gazi, T�rk milleti tarafindan asirlarca saygiyla anilmislardir. Ancak Yagibasan'dan sonra isbasina gelen ve birbirleriyle m�cadele eden Danismendli beyleri, Bizans'in ve Atabeg N�reddin'in oyuncagi olmus ve T�rkiye Sel�uklulari'na karsi bir koz olarak kullanilmistir. Danismendliler'in yikilisindan sonra bu hanedana bagli muhtelif boylar, Anadolu'ya dagilmislar, bazilari da Rumeli'de yerlestirilmislerdir. Tokat m�zesinde bulunan ve Karesi hanedanindan Kutlu Melek Hatun'a ait olan bir mezar tasinin sahidesinde yer alan ibarede Kutlu Melek'in nesebi Melik Danismend Gazi'ye baglanmaktadir. (Uzun�arsili, Kitabeler, s. 43-44) Ayrica Balikesir ve civarinda Danismend adina ve Danismendli ululariina bagli oymaklarin izlerine rastlanmaktadir. Mesela Balikesir'in Balya il�esine bagli Danismend adli bir Bucak bulunmaktadir. Rivayete g�re Danismendli Beyligi'nin dagilmasi �zerine Balikesir civarina gelip yerlesen Kara Danismend'in adina izafeten bir k�ye Danismend adi verilmistir. Yine G�nen ve Lapseki yakinlarinda Danismend adini tasiyan iki yerlesim merkezi daha vardir. Osmanli Devleti'nin de 18 Nisan 1691 tarihli bir ferman ile Halep-Adana arasinda yasayan Danismendli ulusuna tabi bir kisim halki Balikesir sancaginda iskan etmesi de ilgi �ekicidir (G�nal, Karesi Beyligi (basilmamis doktora tezi), s. 22-23). Bug�n bile Anadolu'da Danismend, Danisman, Tanisman ve Yagibasan gibi k�y adlari vardir. XVII. y�zyilin baslarinda Karaman eyaletinde Danismendli adli bir kaza vardi. Bunlarin bir kismi XVII. y�zyildaki Cel�l� isyanlarina katilmis, bu isyan sebebiyle Balikesir ve Ayaslug'a s�r�lm�slerdir. Burada da rahat durmayan Danismendliler; Afyonkarahisar, Sandikli ve Ke�iborlu'da mecbur� isk�na t�bi tutulmuslar bunu kabul etmeyenler ise Rakka'ya s�r�lm�slerdir. 1296-1360 yillari arasinda Balikesir ve �anakkale y�resinde h�k�m s�rm�s olan Karasiogullari da muhtemelen Danismend G�zi'nin ahf�di tarafindan kurulmustur. Danismendliler'den kendi adina para bastiran ilk h�k�mdar Danismend (G�m�stekin) Gazi'dir. G�m�stekin Gazi'nin ve daha sonraki bazi h�k�mdarlarin paralarinda Grek�e yazilar vardir ve basildiklari yerler belirtilmemistir. Danismendli paralarinda en dikkati �eken husus bir takim sikkelerin tamamen hristiyan simgeleri ihtiva etmeleridir. 6. Mimar� Eserler: Danismendliler d�neminde yapilan mimar� eserlerden bazilari sunlardir: Kayseri Ulucamii, Niksar Ulucamii; Kayseri K�l�k camii ve medreseleri, Amasya Halifet Gazi t�rbesi, Niksar Melik Gazi t�rbesi, Tokat Yagibasan Medresesi, Niksar Yagibasan medresesi. |