anasayfa
�LER�>>>>>>>
<<<<<<<GER�

 
CENG�Z �MPARATORLU�U

K�rg�zlar�n Orhun-Yenisey'deki Uygurlar� 840 y�l�nda ortadan kald�rmas� ve ard�ndan kendilerinin de Mo�ol h�kimiyetine girmeleriyle beraber, en eski T�rk yurdu Mo�ollar�n eline ge�mi�ti. Art�k X. y�zy�ldan itibaren gittik�e g��lenen Mo�ol kabileleri, T�rklerin siyas� bir birlik olu�turamamas�ndan da yararlanarak, faaliyetlerini art�rm��lar, ancak kendileri de g��l� bir siyas� birlik olu�turamad�klar� gibi �stelik birbirleriyle s�rekli m�cadele etmi�lerdir. XII. y�zy�lda en g��l� Mo�ol kabileleri Orhun-Tula boylar�nda ya�ayan Kerayitler, Baykal g�l�n�n g�neyindeki Merkitler, �rti� civar�ndaki Naymanlar idi. Bu s�rada Karah�taylar da Maver��nnehir'de Harezm�ahlarla m�cadele halindeydi.

Cengiz Han'�n mensubu oldu�u K�yat kabilesi ve di�er Mo�ol kabileleri ise Onon-Ker�len boylar�nda da��n�k h�lde ya�amaktayd�lar.1155 y�l�nda d�nyaya gelen Cengiz (as�l ad� Temu�in), hen�z �ocuk iken K�yat kabilesinin han s�lalesi Borcigidlerden gelen babas� Yes�gey Bahad�r'�n, Tatarlar taraf�ndan �ld�r�lmesiyle, kendini zorlu bir m�cadelenin i�inde bulmu�tur. Kahramanl��� ve zekas�yla k�sa zamanda sivrilen Cengiz, 20 ya��ndayken, b�lgede �nemli bir g�ce sahip Kerayitlerin beyi Tu�rul'un himayesini kabul edip, Cacirat beyi Camuka ile de kan karde�lik kurarak n�fuzunu ve g�c�n� art�rm��t�r. kongrat kabilesi beyinin k�z� B�rte ile yapt��� evlilik ise m�cadelesinde ona b�y�k bir �st�nl�k sa�lam��t�r. Nitekim kar�s�n� ka��ran Merkitleri, Kerayit ve Caciratlar�n yard�m�yla yenilgiye u�ratm��, ard�ndan Buirnor Tatarlar�n� ezmi�tir (1198).

Cengiz'in, Tu�rul Han ile birlikte Mo�olistan'da h�kimiyet kurmaya �al��mas�na Camuka kar�� ��km��sa da, 1201'de yap�lan sava�ta Cengiz galip gelmi�tir. Ard�ndan Cengiz, �a�an ve Al�� Tatarlar� �zerine y�r�m��, yenilgiye u�rayan Tatarlar�n �o�u katledilmi�tir (1202). Temu�in'in gittik�e g��lenmesini kendi h�kimiyeti i�in tehlikeli bulan Kerayit han� Tu�rul, ittifak� bozarak Temu�in'e kar�� harekete ge�mi� fakat yenilerek itaat alt�na al�nm��t�r (1203). Ayn� y�l i�inde Camuka'n�n da kat�ld���, Naymanlar�n �nc�l���ndeki, Merkit, Oyrat, Tatar, gibi kabilelerin olu�turdu�u ittifakla m�cadeleye giri�en Temu�in, uzun m�cadelelerden sonra galip gelip, b�t�n Mo�ol kabilelerine h�kimiyetini kabul ettirmi�tir(1206).

1206 ilkbahar�nda, T�rk ve Mo�ol kabilelerinin kat�ld��� bir kurultayda Temu�in, Cengiz (�ingiz) ad�n� alarak b�y�k ka�an il�n edildi. Bu tarihten itibaren Cengiz, s�radan bir Mo�ol kabile lideri olmaktan ��karak, cihan��mul bir devletin kurucusu ve han� olmu�tur. �zellikle devletin yeniden te�kil�tlanmas�nda, kendisine g�n�ll� kat�lan �dikut Uygurlar�n�n ve �ng�tlerin b�y�k tesiri vard�r. Asker� sahada, devlet te�kil�t�nda ve daha sonraki d�nemlerde tebar�z edecek olan k�lt�r hayat�nda T�rk tesiri a��kt�r. Nitekim Cengiz'in o�ullar� taraf�ndan kurulacak �o�u devlet k�sa zamanda T�rkle�mi�tir. B�y�k bir imparatorluk kurmay� hedefleyen Cengiz, ilkin, Kansu ve Ordos b�lgesine hakim olan Tibet k�kenli Tangut devleti'ni itaat alt�na alm�� (1209) ard�ndan, Kuzey �in'deki Kin hanedanl���n�n merkezi durumundaki Pekin'i uzun s�ren sava�lar neticesinde yerle bir etmi�tir (1215). Tibet ve �in' h�kimiyetinden sonra Cengiz bat�ya y�nelmi� ve �n�nden ka�arak s���nd��� Kara H�tay Devleti'ni sonradan eline ge�iren Nayman prensi K��l�k'�n �zerine komutan� Cebe Noyan'� takiple g�revlendirmi�tir. Nihayet Cebe Noyan 1218'de K��l�k'� �ld�rm�� ve b�ylece Karah�taylar� devletine katan Cengiz, Harzem�ahlar ile kom�u olmu�tur. B�y�k Sel�uklular�n v�risi durumundaki Harezm�ahlar ile Cengiz ba�lang��ta bir dostluk anla�mas� imzalam��lar ise de Sultan Muhammed'in, Cengiz aleyhine Merkitleri desteklemesi ve Otrar �ehrinde Mo�ol el�ilik heyetinin esir al�n�p, �ld�r�lmesi �zerine anla�ma bozulur.

1220 y�l�nda Cengiz'e ba�l� kuvvetler Otrar'dan ba�layarak S��nak, Urkent, Bar��nl�gkent'i ele ge�irerek el�ilik heyetinin intikam�n� kanl� bir �ekilde ald�lar. Buhara ve Semerkant gibi �nemli �ehirlerin ard�ndan devletin merkezi olan Harezm b�lgesindeki G�rgen�'te tahrip edildi. B�ylece Harzem�ah topraklar� tamamen Cengiz'in eline ge�mi� oldu (1221). Harzem�ahlar�n ortadan kalkmas�yla b�t�n Mavera�nnehir, Afganistan ve Horasan imparatorlu�a dahil olurken bu b�lgelerdeki yerle�ik ve konar g��er T�rk n�fusunun bir k�sm� Mo�ol istil�s�ndan ka�arak, Anadolu'ya Malazgirt'ten sonraki ikinci b�y�k T�rk g���n� ba�latm��t�r.

Cebe Noyan ve Sebutey gibi komutanlar� vas�tas�yla Kafkasya ve G�ney Rusya'ya seferler d�zenleyen Cengiz Han, 1227 y�l�nda yeni bir �in seferine bizzat ��kt��� s�rada Kansu yak�nlar�nda �lm��t�r. Cengiz Han, Onon ve Ker�len �rmaklar�n�n kayna��nda, Burhan Haldun Da�lar�'nda gizli bir yere g�m�l�rken, geride Karadeniz'den B�y�k Okyanusa uzanan b�y�k bir devlet b�rakm��t�r. Cengiz Han daha sa�l���nda,T�rk-Mo�ol devlet anlay���na uygun olarak, �lke topraklar�n� o�ullar� aras�nda taksim etmi�tir. Bu payla�maya g�re b�y�k o�lu Cuci De�t-i K�p�ak'�n, �a�atay T�rkistan'�n, �geday do�u b�lgelerinin ve k���k o�lu Toluy Mo�olistan'�n h�kimi olacakt�r. Ancak Cengiz'in �l�m� ve merkezi ka�anl���n zay�flamas� ile beraber bu b�lgelerde m�stakil devletler kurulmu�tur: Kubilay Hanl���, �lhanl�lar, �a�atay Hanl��� ve Alt�n Orda

A-Kubilay Hanl��� (1280-1368)

Cengiz'in vasiyetine uyularak �l�m�nden sonra yerine, ���nc� o�lu �geday ka�an se�ildi (1228). Onun zaman�nda Kore, Kuzey �in tamam�yla imparatorlu�a ba�land�. 1237-1241 y�llar�nda Bat� seferi ile K�p�ak �lkesi, Rusya ve b�t�n Do�u Avrupa ele ge�irildi. Ancak �geday'�n �l�m�nden(1241) sonra, bir m�ddet e�i taraf�ndan idare edilen devlete kurultay karar�yla, Cuci'nin o�lu Batu Han'�n itiraz�na ra�men, o�lu Kiyuk ka�an se�ilmi�tir.

Onun da 1248'de �lmesi �zerine bu kez Kiyuk'un e�i yine ka�an se�ilene kadar �� y�l devleti idare etmi�tir. 1251'de toplanan kurultayda Toluy'un o�lu Meng�'n�n ka�an se�ilmesiyle h�kimiyet �geday neslinden Toluy nesline ge�er. Fakat 1259 y�l�nda �len Meng�, yerine k���k karde�i Ar�k Buka'y� vasiyet etmi�se Kubilay, bunu tan�mayarak komutanlar�n da muvafakat�yla Pekin'de ka�anl���n� il�n eder ve b�ylece taht m�cadelesi tekrar k�z���r. Ar�k Buka'y� yenen Kubilay devletin merkezi olan Karakurum'a d�nmeyerek �in'de kal�r. �in geleneklerini benimseyen devlete, Cengiz �mparatorlu�u'nun di�er kesimlerindeki ba�l� devletler ve �o�u Mo�ol kabileleri s�cak bakmazlar. Nitekim �lhanl�lardan ba�ka ger�ek bir ba�l�l�k g�steren devlet olmam��t�r.

Neticede Kubilay Hanl��� �in'de Y�an Hanedan� ad�yla bilinen �inlile�mi� bir hanedan d�nemini ba�latm��t�r.

B-�lhanl�lar (1256-1336)

Toluy'un o�lu H�lag� karde�i Toluy'un o�lu Meng� "b�y�k ka�an" s�fat�yla, karde�i H�lag�'y� bat�da yeni fethedilecek b�lgelerin, K�seda� sava��yla t�bi durumuna d��m�� Anadolu'nun ve �ran'�n idaresiyle g�revlendirmi�ti(1253). B�ylece �lhanl� Devleti'nin temeli at�lm�� oluyordu. 1256'da Amu Derya'y� ge�erek �ran'a giren H�lag�, hi� bir direni�le kar��la�mam�� sadece kendisine kar�� koyan �smail� (Bat�n�) lideri R�kneddin'i �nl� Alamut kalesinde ele ge�irerek b�t�n taraftarlar�n� ortadan kald�r�p, �ran'�n zapt�n� tamamlam��t�r. Sonra, Ba�dat'� ele ge�iren H�lagu, Halife M�stas�m ve aile fertlerini �ld�rm�� (1258). Halife ailesinden ka�abilenlere sahip ��kan Meml�k Sultan� Baybars bunlardan birini halife il�n ederek halifeli�i M�s�r'a ta��m��t�r. �lhanl�lar'a kar�� Meml�k, Alt�norda ve Anadolu Sel�uklular� aras�nda bir ittifak olu�turulmaya �al���lm��sa da �lhanl�lar�n Suriye, �ran ve Anadolu'ya h�kimiyeti �nlenememi�tir.
Hosted by www.Geocities.ws

1