| ANADOLU SEL�UKLU DEVLETI'NIN KURULU�U Anadolu (T�rkiye) Sel�uklulari 1075-1308 tarihleri arasinda Anadolu'da h�k�m s�ren m�sl�man bir T�rk devletidir. Devletin kurucusu olarak kabul edilen S�leyman Sah Sel�uk'un b�y�k oglu Arslan Yabgu'nunn torunudur. Bu m�nasebetle biraz gerilere giderek Arslan Yabgu'dan bahsetmek istiyoruz. Bazi eserlerde kendisinden Isr�il olarak bahsedilmekle beraber daha �ok T�rk�e adi Arslan Yabgu ile meshur olan bu Sel�uklu beyi ilk defa Karahanlilarla S�m�n�ler arasindaki m�cadelede dikkatleri �zerine �ekti. Karahanli Harun b. Ilig Han Saman� topraklarinin bir kismini isgal edince Saman� h�k�mdari Sel�uk'tan yardim istedi. O da oglu Arslan kumandasindaki bir orduyu Saman�lere yardima g�nderdi. Arslan'in yardimi ile Karahanlilari magl�p eden S�m�n�ler isttila edilen topraklarini geri aldilar. Bu m�nasebetle Buhara-Semerkant arasindaki Nur kasabasi Sel�uklulara yurt olarak verildi. Karahanlilar ile S�m�n�ler gibi birbirleri ile m�cadele halinde olan iki devlet arasinda kalan Sel�uklular mahirane siyasetleri ile bu b�lgede varliklarini s�rd�rmeyi basardilar. Karahanli Nasr ILig Han'in Buhara'yi zapt ederek (Ekim 999) Saman� h�k�mdari Abd�lmelik ve hanedan azalarini �zkent'e s�rmesi ile S�m�n�ler devleti fiilen sona ermis oluyordu. Bu hadise Arslan Yabgu ve ona bagli T�rkmenlerin n�fuz ve itibarini daha da arttirdi. Karahanlilarin elinden ka�maya muvaffak olan S�m�n� sehzadesi Eb� Ibrahim el-Muntasir Karahanlilar'a karsi yine Arslan Yabgu'nun yardimini istemek zorunda kaldi ve bu sayede Karahanlilar'i �� defa bozguna ugratti. Babasi Sel�uk'un 1009'a dogru Cend'de �lmesi �zerine Arslan "Yabgu" �nvani ile ailenin basina ge�ti. Karahanli h�k�mdari Ilig Han Nasr'in 1012 yilinda �l�m� �zerine ayni aileye mensub olan Ali Tegin Arslan Yabgu'nun destegi ile Buhara'ya hakim oldu. Bu sayede dikkatleri �zerine �eken Arslan Yabgu giderek kuvvet kazaninca Karahanli h�k�mdari Yusuf Kadir Han ile Gazneli Sultan Mahmud 1025 yilinda "b�t�n Iran ve Turan meselelerini" g�r�st�kleri meshur Maver��nnehir m�lakatinda Arslan Yabgu idaresindeki Sel�uklulara karsi gerekli tedbirleri almaya ve onlari T�rkistan ve Maver��nnehir'den uzaklastirip Horasan'a s�rmeyi kararlastirdilar. Arslan Yabgu bu sirada ��llere �ekilmisti. Gazneli Mahmud mertligi, savas�iligi ve yildirim hizi ile avinin �zerine d�smesi gibi meziyetleri sebebi ile herkesin �ekindigi Arslan Yabgu'yu yakalamak i�in hileye basvurdu. Bir ziyafet m�nasebeti ile Semerkant'a �agirdigi Arslan Yabgu'yu oglu Kutalmis ve bazi arkadaslari ile birlikte tevkif ederek K�lincar kalesinde hapsetti. Arslan Yabgu'ya bagli �ok sayida T�rkmeni de �ld�rd� (1025). Arslan Yabgu'nun hapsedilmesi ile �n pl�na ge�en Tugrul ve �agri Beyler Gazneli Mahmud'un �l�m� (1030) �zerine yerine ge�en oglu Mesud'a haber g�nderip kendisine itaat arzettiklerini bildirdiler ve Arslan Yabgu'nun serbest birakilmasini istediler. Sultan Mesud bu teklifi kabul edip Arslan Yabgu'yu Belh'e getirdi ve ona yegenlerine bozgunculuktan vazge�melerini s�ylemesini emretti. Arslan Yabgu da Tugrul ve �agri beylere haber g�nderip Gazneli h�k�mdari Sultan Mesud'un buyrugunu iletti. Ayrica el�i ile bir "biz" g�nderip onu yegenlerine vermesini istedi. El�i mesaji teblig edip sifre mahiyetindeki "biz"i teslim edince onlar yeniden karisiklik �ikarmaya basladilar. Bunun �zerine Sultan Mesud da Arslan Yabgu'yu tekrar hapse atti. T�rkmenlerin onu kurtarma tesebb�sleri sonu�suz kaldi ve Arslan Yabgu 7 yildan beri kaldigi hapishanede 1032 yilinda �ld�. Ancak oglu Kutalmis bir firsatini bulup hapishaneden ka�ti ve Buhara'ya d�nd�. Arslan Yabgu'ya bagli Oguzlar (Yabgulular-Yavgiyy�n) Yagmur, Kizil, Boga, G�ktas ve Anasi-oglu adli beylerin idaresinde faaliyetlerini s�rd�rmekle beraber Gazneli kuvvetleri karsisinda dagildilar ve b�y�k sikintilara maruz kaldilar. Fakat b�t�n bunlara ragmen �mitlerini kaybetmeyip Arslan Yabgu'nun torunu Kutalmisoglu S�leyman Sah'in tarafindan toplanarak Anadolu Sel�uklu Devleti'nin kurulusuna b�y�k hizmet ettiler. Tugrul Bey K�lincar kalesinden ka�arak Buhara'ya d�nen Kutalmis'in Sel�uklu Devleti'nin kurulusundan sonra da yaninda toplanan T�rkmenlerle �evreyi yagmaladigini g�r�nce sinir b�lgelerini ona ikta ederek k�firlere karsi cihada memur etti. Kutalmis da b�y�k bir ordu ile Azerbaycan'a dogru ilerlemeye basladi. Iste bu sirada Sel�uklularla Bizanslilar arasinda ilk ciddi �atisma vuku buldu. Gence �nlerinde cereyan eden bu savasta G�rc�, Ermeni ve Rumlar'dan m�tesekkil Bizans ordusu agir bir maglubiyete ugradi (1046). Bu zaferi m�teakip Aras nehri boyunca ilerleyen Kutalmis d�n�s�nde Tugrul Bey'e b�lgenin �ok zengin ve Rum'larin da kadinlar gibi korkak insanlar oldugunu bu sebeple �lkelerini kolaylikla fethedebilecegini s�yledi. Tugrul Bey Kutalmis'i daha sonra Arslan Bes�sir� �zerine g�nderdi. Ancak maglub olan Kutalmis Bagdat'a Tugrul Bey'in yanina d�nm�s ve Abbasi halifesinin Sultan Tugrul Bey'i kabul ettigi merasime katilmistir (1059). Kaynaklarda bu tarihten 1061 yilina kadar onun nerede olduguna dair bir bilgi yoktur. Kutalmis s�z konusu tarihte kardesi Resul Tegin ile beraber amcazadeleri Mik�il ogullarina karsi saltanat davasinda bulunarak isyan etti. Tugrul Bey isyani bastirmak �zere harekete ge�ti. Ancak daha sonra bu g�revi veziri Amid�'l-m�lk K�nd�ri'ye verdi. Vezir tarafindan Girdk�h kalesinde muhasara edilen Kutalmis bazi sartlar ileri s�rerek baris talebinde bulundu. Buna g�re Kutalmis: 1. Sultan Tugrul Bey'in canini bagislayacagina dair yemin etmesini, 2. �agri Bey'in oglu S�leyman'in kizi ile evlenmesine m�saade edilmesini, 3. Kendisine iyi bir vilayetin ikta edilmesini istiyordu. Vilayetin verilmesi ile ilgili sart kabul edilmekle beraber digerleri reddedildi ve m�zekereler neticesiz kaldi. Vezir de bir m�ddet sonra Sultanin �l�m haberini alip Rey'e d�nd�. Bu firsattan istifade eden Kutalmis T�rkmen obalarina giderek asker topladi ve Rey sehrini kusatti. Kutalmis'in b�y�k bir tehlike teskil edecegini anlayan vezir Amid�'l-m�lk S�leyman'in yerine Alp Arslan'i sultan il�n etti ve �st �ste ulaklar g�nderip s�ratle Rey'e gelmesini istedi. Alp Arslan'in �nc� kuvvetleri yaklasinca Kutalmis kusatmayi kaldirip Rey'den ayrildi (24-25 Kasim 1063). Yolda Alp Arslan'in Hacib Erdem kumandasindaki kuvvetleri ile karsilasan Kutalmis onlari maglub etti. Bu sebeple Alp Arslan derhal Kutalmis'in �zerine y�r�d�. Kutalmis sayica �st�n olmasina ragmen yenildi. B�y�k ogluyla kardesi Resul Tekin de esir d�st�. Kutalmis ise daglardan ve sarp yollardan ge�ip ka�arken atindan d�serek �ld�. Cenazesi Rey'e g�t�r�ld� ve orada topraga verildi (7 Aralik 1063). |