AKKOYUNLULAR I- SIYAS� TARIH a) Akkoyunlular'in mensei ve kurulusu Akkoyunlular, 1340-1514 yillari arasinda Dogu Anadolu, Azerbaycan ve Irak'ta h�k�m s�rm�s olan bir T�rkmen hanedanidir. Devletin kurucusu olan Karay�l�k Osman Bey Oguzlarin Bayindir boyuna mensuptur. Bu sepele Akkoyunlu Devleti'ne Bayindiriyye Devleti de denilmektedir. Akkoyunlular'in Anadolu'ya ne zaman ve hangi yoldan geldikleri bilinmemektedir. Ancak Mogol istilasi sonucunda Anadolu'ya gelen pek �ok T�rkmen grubu arasinda Bayindir T�rkmenlerinin de bulundugu tahmin edilmektedir. Akkoyunlu oymaginin Anadolu'ya gelis tarihi hakkinda en g�venilir bilgiyi, Akkoyunlu s�l�lesinin tarihi olan Ebu Bekr-i Tihrani'nin eserinde bulmak m�mk�nd�r. Buna g�re, 52. g�bekte Oguz Han'a ulasan Karay�l�k Osman Bey'in bagli oldugu Bayindir oymagi, ilk �nce XIII. y�zyilin baslarinda Dogu Anadolu'ya gelmisler, burada Mogol istil�sina karsi koyarak Diyarbekir b�lgesine egemen olup, Trabzon-Rum Imparatorlugu ve G�rc�ler'le m�cadele etmislerdir. Akkoyunlular siyas� bir birlik kurmadan �nce g�neyde Urfa ve Mardin, kuzeyde Bayburt olmak �zere Firat ve Dicle y�resinde yaylayip-kislamaktaydilar. Bu sirada, en b�y�k d�smanlari olan Karakoyunlular ile de m�c�dele ediyorlardi. Ilhanlilar'in yikilmasindan sonra, onun hakimiyet sahasi �zerinde birbirleriyle m�c�dele eden Celayir, �oban ve Sotay s�l�lelerinin kavgalarina katilan Akkoyunlular, bu s�l�lelerden Musul ve Diy�rbekir b�lgelerine hakim olan Sotayogullari'nin hizmetine girdiler. Bu ailenin Orta Anadolu'ya �ekilmesinden sonra ise Artuklular'a bagli olarak yasamaya devam ettiler. Bu sirada Diy�rbekir b�lgesinde bazi kent ve kaleleri eline ge�iren Akkoyunlular yavas yavas kuvvetleniyorlar, diger boy ve oymaklari kendisine baglayarak devlet kurma yolunda ilerliyorlardi. 1- Tur Ali Bey Diyarbekir b�lgesini yurt edinen bu Akkoyunlu T�rkmenlerinin basinda 1340 yillarinda Tur Ali Bey isminde birisinin bulundugu g�r�lmektedir. Tur Ali Bey 1340-1341 ve 1343 yillarinda olmak �zere iki kez Trabzon Rum Imparatorlugu topraklarina saldirmis, hatta bu devletin baskentine kadar ilerlemisti. Daha sonra Bayburt ve Erzincan emirleriyle birleserek bir kez daha Trabzon �zerine y�r�m�sse de bir basari elde edememistir(1348). Tur Ali Bey Ilhanlilar'dan Gazan Han'in maiyetinde Suriye seferine istirak etmis ve bu sefer sirasinda b�y�k gayret ve kahramanlik g�stererek Gazan Han'in tevecc�h�n� kazanmistir. Bu basaridan sonra etrafina 30.000 kisilik bir kuvvet toplayan Tur Ali Bey, Anadolu, Suriye ve Irak taraflarina �esitli akinlar yapti. Tur Ali Bey zamaninda Akkoyunlular'a, bu beyin s�hretinden dolayi Tur Alil�ler de denilmekteydi. Tur Ali Bey'in gerek Anadolu'da ve gerekse Trabzon Rum Imparatorlugu karsisinda kazandigi bu basarilar �zerine Imparator III. Aleksios korkuya kapilmis ve onunla dostluk kurmak �zere kizkardesi Maria'yi Tur Ali Bey'in oglu Kutlu Bey ile evlendirmistir (1352). B�ylece imparator hem Tur Ali Bey'in yapacagi yeni akinlardan ve hem de onun himayesi ile digerlerinin h�cumlarindan kurtulacagini hesaplamistir ki bu tesebb�s�nde muvaffak olmus ve 1360 yilina kadar bu taraftan herhangi bir h�cuma maruz kalmamistir. 2- Kutlu Bey Tur Ali Bey'in ne zaman �ld�g� kesin olarak bilinmemekle beraber oglu Kutlu Bey'in 1363 yilinda Akkoyunlular'in basinda bulundugu g�r�lmektedir. B�y�k bir ihtimalle 1362 yilinda babasinin yerine ge�en Fahreddin Kutlu Bey, bir yil sonra karisi Despina ile Aleksios'u ziyaret i�in Trabzon'a gitmis, imparator da ertesi sene iade-i ziy�rette bulunmustur. Kutlu Bey zamaninda (1362-1388) Anadolu'nun siyasi tablosunda �nemli degisikler olmustur. Bu d�nemde Bayram Hoca idaresindeki Karakoyunlular Musul'dan Erzurum'a kadar olan b�lgelerde hakimiyet kurarak g��l� bir devlet haline gelmislerdi. Erzincan'da ise emir Pir H�seyin'in �l�m� �zerine burasi Mutahharten'in eline ge�misti (1378). Erzincan'daki bu degisikligi kabul etmeyen Eretna devleti h�k�mdari Alaaddin Ali Bey Mutahharten �zerine y�r�y�nce, Mutahharten zor durumda kalmis ve Akkoyunlular ile Dulkadirogullari'ndan yardim istemisti. Bu istegi kabul eden Kutlu Bey, ogullarindan Ahmed Bey emrinde m�him bir kuvveti Mutahharten'e yardima g�nderdi. Erzincanlilar'in yardimina kosan bu Akkoyunlu kuvvetleri ile Eretna-oglu Al�addin Bey kuvvetlerinin yaptiklari �arpismayi Kutlu Bey-oglu Ahmed Bey kazandi. Eretnalilar b�y�k bir bozguna ugradilar. Akkoyunlular, Kadi Burhaneddin'in Sivas'ta h�k�mdarligini il�n etmesinden sonra (1381), onun h�k�mdarligini tanimayarak buraya bir miktar kuvvet g�nderdiler. Kutlu Bey-oglu Ahmed Bey idaresindeki Akkoyunlu kuvvetleri Mutahharten ile birlikte Sivas �zerine y�r�yerek kenti savunmakta olan Emir Yusuf �elebi'yi yendiler, ancak sehri ele ge�iremediler. Akkoyunlular'la Sivas h�k�mdari Kadi Burhaneddin arasindaki bu d�smanlik, Burhaneddin'in Malatya yakinlarina geldigi bir sirada, Kutlu Bey ogullarinin onun yanina giderek itaat etmeleri ile son buldu. Bu sirada Kadi Burhaneddin'in huzuruna gelen Ahmed Bey, ondan daha �nceki davranisi i�in �z�r dilemis ve affini istemistir. Hatta ona olan bagliligini g�stermek i�in yaninda bulunan kardesi Karay�l�k Osman Bey'i rehin olarak vermistir. Baska bir rivayete g�re ise, cesaret ve �n�n� kiskanan kardeslerinin kendisine bir k�t�l�k yapmalarindan �ekinen Karay�l�k Osman onlardan ayrilarak Kadi Burhaneddin'in hizmetine girmistir. Kutlu Bey, 1389 yilinda vefat etmis olup, Bayburt'un Sinor k�y�nde defnedilmistir. 3- Ahmed Bey Kutlu Bey'in �l�m�nden sonra H�seyin, Ahmed, Pir Ali ve Karay�l�k adindaki ogullari arasindan Ahmet Bey Akkoyunlular'in basina ge�ti. Ahmet Bey zamaninda Erzincan em�ri Mutahharten ile Akkoyunlular'in arasi a�ildi. Kutlu Bey'in dostu olan Mutahharten onun �l�m�nden sonra Akkoyunlular'in hakimiyetindeki bir kisim topraklara saldirararak yagma ve tahrip hareketlerine basladi. Mutahharten'in bu tecav�z hareketleri �zerine Ahmet Bey b�y�k bir kuvvetle onun �zerine y�r�d�. Yapilan savasta agir bir yenilgi alan Erzincan kuvvetleri geri �ekilirken Mutahharten yarali olarak savas meydanindan g��l�kle ka�abildi. |