เหตุการณ์เพลิงไหม้กับผลกระทบ : ชีวิตและสิทธิของคนในชุมชนเมือง
กรณีศึกษา : ชุมชนบนที่ดินของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ 

    ปัญหาเรื่องความไม่มั่นคงในเรื่องที่อยู่อาศัย เป็นสาเหตุและปัญหาที่แท้จริงของการเป็นชุมชนแออัด หากที่ดินที่ใดไม่มีความมั่นคงในการครอบครองแล้ว บ้านเรือน ที่อยู่อาศัยซึ่งตั้งอยู่ในที่ดินดังกล่าวก็จะมีสภาพทรุดโทรม  สภาพแวดล้อมสกปรก ขาดการพัฒนา และหากที่ดินใดมีการครอบครองที่ดินที่มีความมั่นคงแล้ว ที่ดินนั้นจะกลายเป็นชุมชนที่น่าอยู่อาศัย นอกจากนั้น ความไม่มั่นคงในเรื่องที่อยู่อาศัยยังได้ก่อให้เกิดปัญหาในด้านสิทธิต่าง ๆ เช่น สิทธิในการมีทะเบียนบ้าน สิทธิในการเข้าโรงเรียนของบุตรเป็นต้น
    สำนักงานฯ เป็นหน่วยงานที่ดูแลรักษาจัดประโยชน์ในทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ให้อยู่ในสภาพที่ดีอยู่เสมอ ซึ่งทรัพย์สินต่าง ๆ นั้น ยังรวมถึงที่ดินซึ่งมีอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งสำนักงานฯ ได้ใช้ที่ดินเพื่อเป็นประโยชน์โดยการให้เช่าที่ดินและอาคารแก่หน่วยงานต่าง ๆ รวมทั้งผู้มีรายได้น้อยอยู่อาศัยในราคาถูกมาเป็นระยะเวลานาน
    อย่างไรก็ตาม เมื่อเกิดเพลิงไหม้ขึ้น สำนักงานฯ ต้องยกเลิกสัญญาเช่ากับผู้เช่า (ตามสัญญาเช่า ข้อ 12 วรรค 2) ซึ่งเป็นการยกเลิกเช่าเพื่อปรับปรุงการเช่าและทำเขตเช่าใหม่ ก่อนที่จะมีการต่อสัญญาเช่าใหม่ และจากการสำรวจเบื้องต้นของสถาบันวิจัย ฯ พบว่า มีผู้เช่าในบางชุมชนที่ยังไม่ได้รับการต่อสัญญา จากสำนักงานฯ ซึ่งถูกระงับสัญญาเช่าภายหลังจากเกิดเหตุการณ์เพลิงไหม้ 
    จากสภาพปัญหาเรื่องการที่ผู้เช่ายังไม่ได้รับการต่อสัญญาเช่าจากสำนักงานฯ ดังกล่าว ทำให้ชาวชุมชนเกิดความไม่มั่นคงในที่อยู่อาศัย ทางสถาบันวิจัยฯ จึง เล็งเห็นว่าผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อวิถีชีวิตและสิทธิในด้านต่าง ๆ ของชาวชุมชน หลังจากเกิดเพลิงไหม้ และสัญญาเช่าที่ดินต้องถูกยกเลิกไป จะมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งต่อการเข้าใจปัญหาของชุมชนเมือง
     
วัตถุประสงค์
1. เพื่อศึกษาเหตุการณ์เพลิงไหม้ในชุมชน
2. เพื่อศึกษาผลกระทบของไฟไหม้ การสูญเสียสิทธิการครอบครอง ผลกระทบต่อวิถีชีวิต
3. เพื่อศึกษาการแสวงหาทางออกและปัญหาของชุมชน การสร้างที่อยู่อาศัยใหม่ ความพยายามในการครอบครองที่ดินและแบบแผนที่เปลี่ยนแปลงไป
4. เพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบและอธิบายผลกระทบร่วมและแตกต่าง เรื่องสิทธิของคนในแต่ละชุมชน
5. เพื่อให้สำนักงานฯ เข้าใจปัญหาและผลกระทบที่เกิดจากเพลิงไหม้เพื่อป้องกันปัญหาในอนาคต

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
1. ทำให้ได้รับความรู้ ความเข้าใจ เกี่ยวกับผลกระทบต่อวิถีชีวิตและสิทธิในด้านต่าง ๆ ของชาวชุมชนซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินของสำนักงานฯ และถูกยกเลิกสัญญาเช่าเนื่องจากถูกเพลิงไหม้

ผลการดำเนินงาน
    อยู่ระหว่างดำเนินการศึกษา  ระยะเวลาการดำเนินโครงการตั้งแต่ พ.ค. 2544 - ธ.ค. 2544

                                                    PREVIOUS