REJİM, İran'da belki Türkiye'ninkine eşdeğer laik ve liberal rejim (şah yönetimi) 1978 yılında devrilince, Humeyni'nin İslam rejimi uygulanmaya başlandı. 8 sene süren İran-Irak savaşı sonrası gelen ekonomik zorluklarla beraber Humeyni'nin İslam rejimi en sıkı ve baskıcı yıllarını seksenli yılların sonlarında yaşadı. 90'lı yıllarla beraber tüm dünyada esen liberal rüzgarlar, batının siyasi baskısı ve İran'ın özellikle yeni kuşak genç nüfusunun (Gençler nüfusun büyük bir bölümünü oluşturuyor) artan özgürlük talepleri sonucu, özellikle son başkan Hatemi⁽¹⁾ ile beraber İslam rejimi esneklik sürecine girdi. Hatemi bir yandan Batı ile ilişkileri geliştirip, genç nüfusun özgürlük taleplerine kulak veriyor; öte yandan, İslami rejimin koruyucusu, taviz vermez muhafazakârların oklarını üzerine çevirmiş olmalarından da korkuyor. Ama ne olursa olsun İran'ın genç ve dinamik nüfusu 2000'li yıllarda dini ile beraber daha liberal bir İran düşlemekten de uzak durmuyor.

ASKERLİK, İran'da erkekler 21 ay askerlik yapıyor. Askerlik yapmayanlar pasaport alamıyor, resmi işlemlerde bulunamıyor. Askerlik esnasında çok uzun izinler kullanılıyor. Askerlerin %70'i kendi şehrinde askerlik yapıyor ve akşamları evine gidiyor. Askerler büyük şehirlerde belediye, hastane içinde, veya şehiriçinde çöplerin toplanmasında, belediye otobüslerinde şoför veya öğretmen olarak kullanılıyor. Yani devlet askere harcayacağı parayı silah, sanayi ve yatırıma kaydırıyor.

EKONOMİ, Şah döneminde refah düzeyi çok yüksek olan İran ekonomisi sekiz yıl süren savaş (İran-Irak) sonrası bir hayli bozulmuş. Yine de İran, petrol ve doğalgaz yönünden dünyanın sayılı ülkeleri arasında olduğundan elektrik, su, doğalgaz tüm kentlerde ve köylerde bedava denecek kadar ucuz. Yaşam genel anlamda çok ucuz ama maaşlar da o oranda düşük. İran, başta pirinç olmak üzere her türlü tarım ürünlerini bolca üretirken, aynı zamanda sanayileşmiş bir ülke. Kadın örtülü olmak şartıyla (manto + eşarp) her türlü meslekte çalışabiliyor. "Molla" diye bildiğimiz İran, aile planlaması açısından bizim refah (fazilet) partisinden daha çağdaş olarak halka bakabilecekleri kadar çocuk yapmalarını yani aile planlaması öneriyor.

EYALETLER, 70 milyonluk İran'da 25 eyalet var. Kürdi eyaletlerde (kürdistan, kırmanşah, kahkilüye) yaklaşık on milyon kürt var. Türki eyaletlerinde (Kuzey Azerbaycan, Güney Azerbaycan, Erdebil) yaklaşık 15 milyon Azeri Türkü yaşıyor. Eyaletlerde yerel kültür yaşatılabiliyor. Devlete ait 5 adet TV kanalı var. Özel TV yok. Bu kanallardan 4'ü Farsça yayın yaparken, bir tanesi eyaletlere göre, Kürtçe, Arapça veya Türkçe (Azeri) haber yayını yapıyor. TV kanalları, eğitim, sağlık, bankalar, ağır sanayi (silah, otomotiv, büyük fabrikalar) devlete ait.

SOSYAL YAŞAM, Özellikle eğlence, disco, bar gibi kültürün olmayışından erkekler yoğun olarak sporla ilgileniyorlar. Özellikle güreş, bady, dövüş sporları çok revaçta. Özellikle sahil kentlerinde çarşaflı kadınlar, örtünmüş kızlar ve kot pantolon, tişört giymiş gençler beraber yürüyüşler yapıyorlar, gençler arasında seks yok ama flört, arkadaşlık çok yaygın. ⁽²⁾

Bekar gençler zina yaparlarsa birbirleriyle evlenmek zorunda kalıyorlar. Evlilerin zinası ise yakın geçmişe kadar taşlanarak ölüm cezasıyla sonuçlanırken, son dönemde evlilerin zinasında idam kalkmış. Para, hapis, kırbaç cezaları var. ⁽³⁾

İran'da laiklik propagandası olmasın diye Türk TV kanallarının izlenmesi yasak. Mesela, binaların çatılarına çanak anten koymak yasak. Fakat pek çok aile anteni gizlemek suretiyle Türk tv kanallarını seyrediyor ve beğeniyorlar. Gizliden gizliye evlerde porno kaset seyredilebiliyor, içki de içebiliyorlar. Ciddi bir şikayet, ihbar olmadığı takdirde evlerde arama yapılmıyor. Bu tip suçların cezaları, kırbaç, para veya hapis olabiliyor ama içki, porno kaset, uyuşturucu satışı ise çok daha ağır cezalar getiriyor.

İran'da HOMOSEKSÜALİTE; İran'da cinselliğin baskı altında ve sadece evlilik dahilinde yaşanabilmesi özellikle gençler arasında büyük bir cinsel açlık yaratıyor. Yasaklara karşı bir tepki olarak içki ve sekse büyük bir düşkünlük var. Bu nedenle pek çok İranlı genç birkaç haftalığına da olsa Türkiye'ye (özellikle İstanbul'a) gelip aşka içkiye sekse doyup ülkelerine dönüyorlar. Konuştuğum İranlı gençlerden bazıları evleninceye kadar eline kadın eli değmediğinden, bazıları ise basit kız erkek arkadaşlığı kurmuş olduğundan sözediyor. İran'da erkek erkeğe yapılan homoseksüel ilişkilerin yaygınlığından söz ediliyor. Ancak İran toplumu homoseksüelliği "oğlancılık kültürü" dahilinde algılıyor. Özellikle fakir semtlerde taze genç erkek çocukların kandırılıp, yetişkinlerce homoseksüel ilişki için zorlandıkları söyleniyor. İran erkekleri eşcinselleri "verici, ibne" olarak tanımlarken onlarla cinsel açlıklarını gidermeye bayılıyorlar.

İran, esmerlerden hoşlananlar için bir cennet. Gençlerin çoğu sporla ilgilendiğinden yatakta enerjileri bitmiyor. Siyah uzun kirpikleri, güzel badem gözleri ise tanrının onlara bir lütfu. İranlı erkeklerin yataktaki tek dezavantajları ise, iklimden mi, yoksa beslenme kültürlerinde baharatın önemli bir yer tutmasının etkisiyle mi bilinmez, taşıdıkları ağır bir ten kokusu. E, o kadar kusur kadı kızında da olur. Kaldı ki bu koku, bazı insanlar için uyarıcı bir unsur da olabilir.

İran'ın oğlancılık kültürü de Türkiye'ye benziyor. Türkiye'de "Urfa'lılar yorgansız yatar, oğlansız yatmaz" derler. İran'da ise benzer bir söyleyiş "Gazvin" şehri için geçerli. Öyle ki, Gazvin'li erkeklerin eşcinsellere olan düşkünlüğü fıkralara konu olmuş. Örneğin; hiçbir erkeğin Gazvin sokaklarında yere düşürdüğü parayı eğilip almaya cesaret edemediği çünkü, eğildiği anda "poposunu kaybedeceği" söylenir. Hatta Gazvin'de kuşların bile tek kanatla uçtukları, çünkü diğer kanatlarıyla popolarını tuttukları söylenir.

TAHRAN: "Veliesr Dörtyol Kavşağı"

Not "İran'da ileri derecede efemine yada bitür travesti olan kişilere devlet tarafından fişlenerek "sarıkart" verildiği, bu kart sayesinde bu kişilerin askere alınmadığı, karakola düşmeleri halinde ağır ceza almadıkları, sadece doktor muayenesine tabi tutuldukları söylendi". Ancak bu bilginin doğruluğu ve ayrıntıları güvenilir kaynaklarca teyit edilmedi...