TÜPRAŞ’IN SATILDIĞI YABANCILARI TANIYALIM

L. Tufan ERDOĞAN

Ocak 2004

 Efremov Synthetic Rubber Enterprise (Efremov, Rusya Federasyonu), bir polimer üreticisi. Metallgesellschaft (Almanya) şirketinin 1992 yılında iflası ile ortada kalan yan kuruluşu Kautschuk Ltd (Frankfurt), Efremov Synthetic Rubber Enterprise’ın katkısı ile Efremov Kautschuk Ltd (Neu Asbach, Almanya) adı altında, aynı yıl yeniden yapılandı.

 Tatneft (Tataristan), 2000 yılında Efremov Synthetic Rubber Enterprise’ı satın aldı.

 Tatneft’in bir kuruluşu haline gelen Efremov Synthetic Rubber Enterprise, 2001 yılında Efremov Kautschuk Ltd’in %51 hissesini eline geçirdi. Böylece Efremov Kautschuk Ltd, Tatneft’e ait Efremov Synthetic Rubber Enterprise’ın ürettiği polimerlerin dünya dağıtımı şirketi haline geldi.

 Rus ve Ukrayna gazetelerine göre, “Tatneft Offshore” olarak da adlandırılan ve vergi cenneti Virgin İslands’da kurulmuş, adresi bir posta kutusu olan Renix Finance Corp şirketi, Efremov Kautschuk Ltd’in geri kalan %49 hissesinin sahibi.

 105.000 Euro toplam sermayesi olan Efremov Kautschuk Ltd’in kuruluş bildirgesinde petrol/petrokimya ürünlerinin dağıtımı varken, üretimi yok. Şirketin Almanya’daki adresi tek katlı bir köy evi. Mahallede ticari kuruluşa izin verilmediğinden, kapısında tabela da olmayan evde bir Alman vatandaşı oturuyor; bahçesinde de inekler otluyor.

   (Hüseyin Korukoğlu, Ocak 2004, Almanya)

 Mısır doğumlu, Lübnan asıllı Amerikan vatandaşı Roger Tamraz (Tamarazyan), Lübnan’da bir bankayı 200 milyon dolar dolandırmaktan İnterpol tarafından aranıyor. İtalyan ve Fransız bankalarını da dolandırdığı bilinen Tamraz, Amerikan Demokrat Partisi’ne Clinton’un başkanlığı sırasında verdiği usulsüz paralarla, CIA’nin Ortadoğu’da yıllarca en önemli istihbarat kaynağı olmasıyla, Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı işini alabilmek için Çiller ailesi ile kurduğu karanlık ilişkileriyle ve Ömer Lütfü Topal’la ortaklıkları ile de ülkemizde tanınıyor. Tamraz, Efremov Kautschuk Ltd şirketinin Tatneft’e ait Efremov Synthetic Rubber Enterprise’ın çoğunluk hisselerinin dışında kalan bir kısım hisselerine sahip. Yani, Tatneft’in dolaylı ortağı.

Roger Tamraz, Türkmenistan’da petrol/doğal gaz sahası bulunan Amerikan Oil Capital Ltd şirketinin ortağı ve yöneticisi. Oil Capital Ltd, Tatneft’in hissedarlarından. R. Tamraz, aynı zamanda Renix Financa Corp şirketinin hissedarı olarak da Efremov Kautschuk Ltd şirketinde söz sahibi. Oil Capital Ltd şirketi ülkemizde, Türk Lapis şirketi ile Türkmenistan’daki saha için kurduğu Lapis Oil Capital Ltd şirketi ve Lapis de dahil tüm diğer Türk ortakların bu işte batırdığı 30 milyon dolar ile hatırlanabilir.

 Tamraz’ın bir petrol şirketi daha var: Tamoil, Inc. Oil Capital Ltd, 1983’te Amoco-İtalya ve Texaco-İtalya’yı 375 milyon dolara satın alarak, Tamoil, Inc’i kurdu.Tamraz bu iş için Banque Pariba ve Credit Lyonnaise’den krediler aldı ve bunları geri ödemedi. 1985 yılında ise, Tamoil’i aynı paraya, yani 375 milyon dolara Libya hükümetine sattı. Ancak, Tamoil-İtalya’yı kendi kontrolunda tutmayı sürdürüyor. Tamoil İtalya, Tatneft’in hissedarlarından. Yani Roger Tamraz, bir yandan Renix Finance Corp yoluyla Efremov Kautschuk Ltd, diğer yandan da Tamoil-İtalya aracılığı ile Tatneft’in ortağı oluyor. Tüpraş ihalesinde Tatneft Tamoil ile birlikte çalışıyor.

 Tatneft, Rusya Federasyonu’nda yer alan Tataristan Özerk Cumhuriyeti petrol şirketi. Bu şirketin hisselerinin %42,96’sı Rus yatırımcıların, %31,31’i Tataristan Mal-Mülk İlişkileri Bakanlığı’nın, %17,99’u yabancı yatırımcıların ve % 7,74’ü şirket çalışanlarının. Yaklaşık 6 milyar varillik rezervi, 57 sahasından günlük 500 bin varillik petrol üretimi, yaygın petrol dağıtım istasyonları ile Rusya’nın 6ncı büyük ve New York borsasında yer alan tek petrol şirketi. Tüpraş’ın işlediği petrolün de %19’unu Tatneft sağlıyor.

 Ukrayna petrol taşımacılığı (Ukrtransnafta) ve rafineri şirketlerinde Tatneft’in büyük hisseleri var ve Tatneft, özellikle Ukrtransnafta’nın tümünü kontrol altına almaya çabalıyor. Bu nedenle, Efremov Kautschuk Ltd şirketinin %49 ortağı olan Virgin Islands’da posta kutusundan ibaret olan Renix Finance Corp adlı kuruluşuna, Ukrtransnafta’nın iki hissedarı olan ve yine adresleri, ortakları belli olmayan Rus firmaları Am Ruz Trading (İsviçre) ve Seagroup International Inc (ABD) elinde bulunan hisseleri devrettiriyor. Bu işte de arabulucuğu R. Tamraz yapıyor.

 Son zamanlarda, denetici firmaların verdiği kötü raporlar nedeniyle Tatneft, New York borsasından atılmamak için mücadele veriyor. Ayrıca, Bank Zenit ve Commercial Bank Devon-Credit adlı iki de bankası bulunan Tatneft’in piyasa değeri 2,3 milyar dolar civarında (Tüpraş’ın 7 milyar dolar). Aynı zamanda dış bankalara 1,3 milyar dolar kredi borcu var. Yıllardır inşaatını bitirmeyi beceremediği Nizhnekamsky (Rusya Federasyonu) rafinerisi için aldığı bu krediler, bu rafinerinin tamamlanmasına bir türlü yetmiyor. Bu bankalarla yaptığı kredi anlaşmalarına göre, kendi şirketlerine ve üçüncü şahıslara borç ve garanti adı altında para transfer edemiyor. Dolayısı ile, kendi adına Tüpraş ihalesine sokup, ihaleyi kazandırdığı Efremov Kautschuk Ltd’e de kredi ya da nakit transferi yapabilmesi olanaksız. İşte, her partiden Amerikalı politikacılarla menfaat ilişkisi içinde olan, İnterpol’ün yakalamayı başaramadığı müthiş becerikli Roger Tamraz bu tür şirketlerle birlikte çalışmaya bayılıyor. Gerek Tatneft’in perişan durumu, gerekse ülkemizdeki özelleştirme çılgınlığı, tam aradığı ortamı oluşturuyor.

 Tatneft’in bu durumunu, yani Tüpraş’a verecek parasının olmadığını ve Tüpraş’ın rafineri kapasitesinin bile Tatneft’in ihracat hacminin çok üzerinde olduğunu bilen finans değerlendirme kuruluşu Fitch, ihaleden hemen sonra Tatneft’in kredi notunu düşürdü. Bununla da kalmadı; Tatneft’den daha yüksek kredi notu bulunan Tüpraş’ınkini de, güçsüz Tatneft’in karanlık yan kuruluşuna satılması nedeni ile düşürüverdi.

Aynı şekilde ve aynı nedenlerden, Standart and Poors da Tatneft’in B olan kredi notunu B-‘ye indirdi. Bu kuruluşun Tüpraş’a verdiği ihale öncesi kredi notu BB+.

 Kısacası, Türkiye Cumhuriyeti’nin yıllık vergi gelirinin %20’sini tek başına karşılayan, sadece 2003 yılında 13 milyar dolarlık satış gerçekleştirmiş olan Tüpraş’ın, İnterpol kaçağı dolandırıcı Tamraz ile ortak Tatneft’in, kara-para aklayıcısı paravan şirket görünümündeki yan kuruluşlarına gülünç bir paraya satılmasının adına özelleştirme değil, devleti bir yılda 4,5 milyar dolar vergiden mahrum bırakacak bir peşkeş demek gerekiyor. Hizmetle yükümlü olduğu vatandaşını bir müşteri olarak gören devlet anlayışı ile yönetilen, zorla küreselleştirilen ülkelerde bu tür işler ve ilişkiler doğal karşılanıyor artık.

 Farelerin filleri yuttuğu bu tür özelleştirmelerin sonucunda tabii ki kaybeden, kendi vergileriyle kurulmuş öz varlıkları elinden alınmış, fabrikaları birer birer kapanmış, işsiz ordusu büyümüş halklar oluyor. Kendi menfaatini bile koruyamayan, tepkisiz halkların yaşadığı ülkeler, Tamraz gibi dolandırıcılar için en ideal ortamları oluşturuyor.

TÜPRAŞ “ÖZEL”LEŞTİRMESİNDE İLİŞKİLER AĞI