|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
| BOZKURT DESTANI | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Destan Hakkinda bilgi | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bilinen en �nemli iki G�kt�rk Destan?ndan birisidir. Bir bak?ma, M.S. alt?nc? y�zy?ldan sekizinci y�zy?l ortalar?na kadar egemen olmu? bu T�rk Devletinin G�kt�rklerin soy k�t�?� ve var olma hik�yesidir. Ayr?ca, T�rk ?rk?n?n yeni bir dal h�linde dirili?i de diyebilece?imiz Bozkurt Destan?, Bilge Ka?an'?n Orhun �bidelerindeki �nl� vasiyetinin ilk c�mlesi olan: "Ben Tanr?ya benzer, Tanr?dan olmu? T�rk Bilge Ka?an, Tanr? irade etti?i i�in, ka?anl?k taht?na oturdum" c�mlesi ile birlikte d�?�n�lecek olursa soyun ve ?rk?n nas?l bir ?ekilde ilahile?tirilmek istenildi?ini de anlatmaktad?rlar. Destan �in kaynaklar?nda kay?tl?d?r. De?i?ik s�yleyi?ler durumunda ise de, �izgileri ayn? fakat isimler �zerinde, anlat??tan do?ma veya �inlilerce yaz?l?rken isimlerin �ince s�ylenmesinden meydana gelme de?i?ikler y�z�nden ayr? g�r�nen belli �� s�ylenti ?eklinde yaz?lm??t?r. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Birinci s�yleyi? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Hun �lkesinin kuzeyinde So ad? verilen bir �lke vard?. Burada, Hunlarla ayn? soydan olan G�kt�rkler otururdu. Bir g�n G�kt�rkler So �lkesinden ayr?ld?lar. Bu s?rada ba?lar?nda Ka?an Pu adl? bir yi?it vard?. Ka?an Pu'nun on alt? karde?i bulunuyordu. On alt? karde?ten birinin annesi bir kurttu | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bununla beraber, So �lkesindeki yurtlar?ndan ayr?lan G�kt�rkler d�?manlar?n?n bask?n?na u?rad?lar. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Annesi G�kt�rklerce en kutsal yarat?klardan biri olarak bilinen ve b�yle kabul edilen bir kurt oldu?u i�in delikanl?, r�zg�rlara ve ya?mura s�z ge�irir, bu iki kuvveti buyru?u alt?nda tutard? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bu bask?nda d�?manlar b�t�n G�kt�rkler'i yok ettikleri gibi on alt? karde?ten sadece birisi kurtulabildi. Kurtulan delikanl? annesi kurt olan idi | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bu delikanl?n?n da, birisi yaz di?eri de k?? il�h?n?n k?z? olan iki kar?s? vard?. Bask?ndan sonra her ikisinden iki?er o?lu oldu. Zamanla kalabal?kla??p �o?alan halk, �ocuklardan en b�y�?�n� kendilerine Hakan se�tiler; o zamanki ad? G�kt�rk dilinde de?ildi. Hakan se�ilir se�ilmez G�kt�rk�e olmayan bu ad?n? b?rakt? ve T�rk ad?n? ald? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ondan sonra T�rk on kad?nla evlendi, bir �ok �ocuklar? oldu. i�lerinden Asena ad?n? ta??yan biri hakanl?k taht?na ge�ince boyun ad? da A?ine oldu. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ?kinci s�yleyi? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Hunlar?n bir boyu olan ve ad?na A?ine denilen T�rk boyu Hazar Denizinin bat? taraflar?nda yerle?mi?ti. T�rklerin ilk atas? olarak biliniyordu. Rahat ve huzur i�inde otururlarken bir g�n ans?z?n d�?manlar?n bask?n?na u?rad?lar. Bask?n?n sonunda kimse sa? kalmad?. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Her nas?lsa k���c�k bir �ocuk bu bask?ndan sa? kalm?? bir k�?eye s???nm??t?. D�?manlar onu da g�rd�ler. Fakat, c?l?z ve k���k bir �ocuk oldu?u i�in kimse ondan korkmad? ve ona ald?rmad?. Hatt� i�lerinden ac?yanlar bile �?kt?. Ama d�?man yine de her ihtimali d�?�n�p, �ocu?u �ld�rmektense kolunu baca??n? kesip orada �ylece b?rakmay? uygun g�rd�; d�?�nd�kleri gibi yapt?lar | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kolunu baca??n? kesip, yan �l� h�le getirdikleri �ocu?u al?p batakl?kta bir sazl??a att?lar; b?rak?p gittiler | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| O s?rada, nereden �?kt??? bilinmeyen bir di?i Bozkurt g�r�nd�, geldi, �ocu?u emzirdi. Yaralar?n? yalay?p iyi etti. O g�nden sonra da, avlan?p getirdi?i yiyeceklerle �ocu?u besleyip b�y�tt�, g�c�n� kuvvetini artt?rd? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| G�nlerden sonra bir g�n, bask?n yap?p Asine soyunu yok eden d�?man ba?bu?u, kolunu baca??n? keserek sazl??a att?klar? �ocu?un ya?ad???n? �?rendi. Adamlar g�nderip durumu �?renmek, sa? kald? ise �ld�rtmek istedi | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Zamanla Bozkurd'un besledi?i �ocuk g�rb�zle?ti | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| D�?man ba?bu?unun g�nderdi?i asker geldi?inde, kolu baca?? kesik gencin yan?nda bir di?i Bozkurt g�rd�. Di?i Bozkurt tehlikeyi sezmi?ti, di?leriyle gerici yakalad??? gibi denizin �te yan?na ge�irdi; orada da durmay?p Altay Da?lar?na do?ru g�t�rd�. Orada, her taraf? y�ksek da?larla �evrili bir yaylada bir ma?araya yerle?tirdi, onunla evlendi; on o?lan do?urdu | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ma?aran?n bulundu?u yayla ye?illikti; serin g�r sular?, meyve a?a�lan, av hayvanlar? vard?. O?lanlar orada b�y�d�ler, orada evlendiler. Her birinden bir boy t�redi. Bunlardan birinin ad? da Asine boyu idi | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Asine, karde?lerinin i�inde en ak?ll?, en g�z� pek, en yi?it olan? idi. Bu y�zden T�rk Hakan? o oldu. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Soyunu unutmad?. �ad?r?n?n �n�ne her zaman, tepesinde bir kurt ba?? bulunan bir tu? dikti | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Aradan �ok y?llar ge�ti. A?ine boyuna Asen�e adl? bir ba?ka yi?it hakan oldu. Bunun zaman?nda ise A?ine boyu, bulunduklar? yerden �?k?p daha g�zel yurtlara yerle?tiler | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ���nc� s�yleyi? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| "Hun �lkesinde bulundu?um zaman duydum ki Usun Han?, Gunmo unvan?n? ta??yor. Gunmo'nun babas?, Hunlann bat?s?ndaki bir �lkeye sahipti. Gunmo'nun babas? bir sava?ta Hunlar taraf?ndan �ld�r�ld�. Yeni do?mu? olan Gun-mo'yu k?rlara att?lar. Ku?lar �ocu?u sineklerden koruyor; bir di?i kurt s�t�yle besliyordu. Hun Hakan? buna ?a?t?. Bu �ocu?u sayd?. Onu kendi terbiyesine ald?, b�y�tt�. Babas?n?n �lkesini ona geri verdi." | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bir not halindedir. �in devlet adamlar?ndan Cjan-Ken'in, Milattan �nce 119 y?l?nda, �ine g�re bat? �lkelerinde yapt??? gezi sonunda g�rd�klerini ve duyduklar?n yaz?p o zamanki �in �mparatoruna sundu?u notlan aras?nda kay?tl?d?r. Notu, Abd�lkadir �nan'?n, T�rk Dili Ara?t?rmalan Y?ll??? (1954) ndaki T�rk Destanlanna Genel bir bak?? adl? yaz?s?ndan oldu?u gibi al?yoruz | ||||||||||||||||||||||||||||||||||