verhaal3

De vissers van de Logone vlakte

Dit wordt een gemakkelijk verhaal omdat er vele verhalen als deze in Kameroen en de rest van Afrika voorkomen. Het verhaal gaat over vissers. Vissers die vissen in vloedvlakte van de Logone rivier. Deze vlakte overstroomt enkele maanden per jaar om een woestijnachtige vlakte om te toveren tot een groene zee vol planten. Vanaf het moment dat het water zich buiten de oevers van de rivieren werpt, trekken de vissen, die vanuit het Tsjaadmeer stroomopwaarts zijn getrokken, de vlakte in om tussen de overal weelderig opkomende groene grassen hun eitjes te leggen.

In deze vloedvlakte van de Logone rivier woont al enkele eeuwen een volk, genaamd de Kotoko. De Kotoko families wonen in dorpen die in de natte tijd eilandjes vormen omringd door water. In de droge tijd vormen de bomen er de enige bescherming tegen de brandende zon in de verder desolate, boomloze, door kilometers lange vuren geteisterde vlakte. De Kotoko zijn vissers, hun ouders hebben gevist, net als hun grootouders en vele generaties voor hen. Van oudsher vissen ze met technieken aangepast aan de omgeving, die voldoende opleveren om te voorzien in de dagelijkse voedselbehoefte van de gemeenschap. Voor een romantisch ingesteld wetenschapper zou dit een schitterend voorbeeld kunnen zijn van een volk in harmonie met de natuur. Echter, zoals altijd is het leven in verandering. Soms kabbelt het nauwelijks zichtbaar als een trage brede rivier, maar soms neemt de kolkende stroom je mee en weet je niet meer waar je uiteindelijk terecht bent gekomen.

Neem nu bijvoorbeeld de Kotoko. In enkele decennia tijd is het leven volledig omgegooid. In de wijde omgeving, tot in Tsjaad en Nigeria toe, zijn zich de laatste 50 jaar steden gaan ontwikkelen waar de vraag naar vis is toegenomen. Met de komst van vrachtwagens en verbeterende wegen zijn handelaren uit deze steden steeds verder op zoek gegaan naar de vis. Zo zijn ze op een gegeven moment tot in de afgelegen vloedvlakte van de Logone gekomen. Daar troffen ze een overvloedige hoeveelheid vis aan die relatief makkelijk te vangen is in de ondiepe wateren. Dezelfde handelaren brachten nieuwe vistechnieken mee die veel effectiever waren dan de traditionele. De Kotoko begrepen al snel dat hier geld mee te verdienen was. Ze visten er lustig op los en gingen zelf ook de handel in. Ze ontwikkelden nieuwe technieken en verbeterde bestaande zoals de viskanalen waarmee ze in een paar dagen enorme hoeveelheden vis kunnen vangen. Gestimuleerd door de economische mogelijkheden begonnen andere volken in de omgeving ook te vissen en ontstond er een seizoensmigratie vanuit omliggende gebieden. De handel gaf de mensen van de vloedvlakte toegang tot allerlei nieuwe of voorheen bijna onbereikbare producten; mensen kregen meer en gevarieerder te eten, huizen konden golfplaten daken krijgen, plotseling was er zeep, sieraden,�

Inmiddels is de hoeveelheid vis aanzienlijk verminderd. De 3000 viskanalen vangen niet alleen enorme hoeveelheden vis maar zijn er ook verantwoordelijk voor dat het water sneller dan ooit tevoren via deze door mensenhanden gemaakte trechter de vlakte uit wordt gejaagd. Daarnaast heeft de overheid met steun van de Wereld Bank sinds de jaren 80 verschillende irrigatie rijstprojecten opgezet waarvan de verschillende dammen de overstroming en daarmee de vis hebben verminderd. Om het compleet te maken is het klimaat gemiddeld droger geworden wat minder regen betekent en nog meer druk op de visstand.

Echter, er wordt nog steeds veel vis gevangen. De grote vissoorten zijn wel zo�n beetje verdwenen, maar de kleine visjes komen nog in grote getallen voor. Vanwege de slechte bereikbaarheid van de vloedvlakte, zeker in de overstromingsperiode, verlaat de vis de vlakte niet in verse toestand. Om haar te conserveren wordt ze gedroogd of gerookt. Omdat het aanbieden van gedroogde of gerookte vis buiten het visseizoen een zeer winstgevende gebeurtenis kan zijn, is men steeds meer mogelijkheden gaan zoeken om de vis langer te bewaren. Een van de meest effici�nte methoden is het gebruik van pesticiden. Deze pesticiden zijn dankzij de katoenteelt overal te verkrijgen.

Een paar buitengewoon inspirerende mensen van de Kameroenese organisatie ACEEN zijn achter dit gebruik gekomen. Uit onderzoek blijkt dat de gebruikte pesticiden een groot gevaar voor de gezondheid vormen, zowel op lange termijn als op korte termijn met soms de dood als direct gevolg. ACEEN is dan ook onmiddellijk een bewustwordingscampagne begonnen in de vloedvlakte. Omdat niemand van de gevaren op de hoogte was heeft deze campagne een schokgolf onder de vissers en handelaren teweeggebracht. Velen (niet allen) zijn inmiddels gestopt met deze schadelijke praktijk. Als gevolg hiervan hebben zij hun inkomsten danig zien teruglopen. Ten eerste, omdat er elk jaar gewoon minder vis te vinden is. Ten tweede, omdat ze door het afschaffen van het gebruik van pesticiden jaren terug in de tijd zijn geworpen wat betreft de duur van het conserveren van de vis.

Dit verhaal laat zien dat met de opkomst van de markt, het binnen bereikbaar zijn van nieuwe goederen, verbeterde infrastructuur, oftewel ontwikkeling, veel kan veranderen. Geen Kotoko die de dag vandaag terug wil naar de oude situatie waar je de vis die je ving met het dorp op at. In die tijd was er vaak honger in het droge seizoen. Bovendien waren er geen medische en onderwijsvoorzieningen. Veel van de veranderingen zijn verwelkomd, maar soms gaan de veranderingen best snel en blijkt men zonder dat men het door heeft opeens op een doodlopend spoor te zitten met nieuwe voorheen onbekende gevaren.

Gelukkig is ACEEN erg begaan met de vissers. Zo probeert ze samen met hen naar nieuwe of oude al bijna vergeten conserveringsmethoden te zoeken. In de zoektocht hiernaar bevonden zich afgelopen mei afgevaardigden van verschillende organisaties en ministeries, vissers en handelaren in de vloedvlakte om er voor een paar dagen te gaan brainstormen. Vanuit dit seminar zijn nieuwe strategie�n ontwikkeld om dit probleem aan te pakken.

Om een beetje aan te geven wat mijn werk hier is: SNV adviseert ACEEN al enkele jaren op het gebied van visieontwikkeling, interne organisatie en enkele concrete activiteiten. Met betrekking tot dit seminar hebben we ACEEN ondersteund in de voorbereiding en uitvoering. Dit houdt in dat we geholpen hebben met het opzetten van een logisch programma dat qua planning en methoden aansloot bij de door ACEEN bepaalde inhoudelijke doelstellingen. Daarnaast hebben we tijdens het seminar af en toe ingegrepen om de rode draad niet te verliezen. Of dit nuttig is? Ik denk het wel, want het vorige seminar van ACEEN was zo goed als wat volledig door de SNV vormgegeven, geleid en ge�valueerd. Nu waren we slechts op de achtergrond aanwezig en de volgende keer zijn we hopelijk helemaal niet meer nodig.

Leve de mensen met een oprechte sociale betrokkenheid, doorzettingsvermogen en de motivatie om te leren! Leve ACEEN!