V. Os adxectivos

5.1 O adxectivo cualificativo

Os adxectivos cualificativos son palabras que expresan características ou calidades dos substantivos. Algúns adxectivos teñen a mesma forma para o masculino e o feminino: ruín, fácil, capaz, mellor, peor, menor, maior, capaz, doente, etc.

Outros adxectivos teñen dúas formas distintas, e o feminino fórmase segundo as mesmas regras que os substantivos: serio/seria, morno/a, lugúes/a, falador/a, chorón/a. Coma os substantivos, os adxectivos que acaban en -án, fórmase o feminino:

1) - en á: aldeán/aldeá; compostelán/compostelá; castelán/castelá, san, sa ou

2) en -ana alemán/alemana; catalán/catalana, americano/americana

5.2 A formación do grao comparativo

5.2.1. O comparativo de igualdade- tan.... como/coma

Como emprégase diante de verbos ou nomes: come tanto como canta

Coma emprégase diante de pronomes e nomes... o fillo é tan bo coma min

5.2.2. O comparativo de superioridade e de inferioridade - máis/menos ...do que/ca/que

Do que vai diante de verbos: É máis forte do que pensabamos

Ca vai diante dos pronomes: É máis forte ca min

Ca ou que vai diante de nomes: menos capaz ca Xan, Máis doce ca María

Ca contráese co artigo

ca + o, os ----> có, cós ca + a,as ----> cá, cás

Estas contraccións levan til, mais as contraccións de ‘CON’ co artigo non levan til.

con + o, os -----> co, cos con + a, as -----> ca, cas

5.2.3. O superlativo relativo fórmase con máis/menos......do/a: É o máis grande da clase. É a menos leda das rapazas.

O superlativo absoluto fórmase con moi(antesda palabra) ou - ísimo(sufixo ao adxectivo): eran moi altos; eran altísimos

5.3. Os posesivos

1. O artigo determinado sempre vai diante o posesivo, menos con nomes de parentesco. O xénero e o número do posesivo sempre están de acordo co substantivo que o segue. O xénero do posesivo está de acordo con quen posúe o substantivo.

A nosa casa está feita de pedras. A miña cociña é nova. Teu avó está rufo.

2. Para a terceira persoa, empréganse as formas "del", "dela", 'deles', e "delas" para especificar o posuidor. Fun á súa casa.= Fun á casa del. Quero mellor a súa.= Quero mellor a deles.

5.4 OS DEMOSTRATIVOS

Seguido dos indefinidos outro, outra, outros, outras os demostrativos dan lugar as formas seguintes:

Estoutro, esoutro aqueloutro supoñen unha elección entre os obxectos, conservando idéntica relación espacial ou temporal coas persoas gramaticais que as formas máis sinxelas este, ese, aquel:

Entre este e estoutro non hai escolla. Se non quéres esas, colle esoutras. Aquel e aqueloutro non me valen.

Con frecuencia a elección está implicita, aínda que non apareza expresada máis que unha alternativa: Quero mellor aqueloutra. Estoutra é mellor.

Na escritura debemos representar ambos componentes da palabra fundidos (estoutro, etc) e non separados (* este outro) xa que ambos senten como unha unica palabra, como o demostra o feito de que só toma plural o segundo elemento (estoutros e non *estes outros). Tamén se contraen os demostrativos coas preposiciones de e en: Deste, dese, daquel / destoutro, desoutro, daqueloutro/ neste, nese, naquel/ nestouro, nesoutro, naqueloutro.

NOTAS

1. Aquel adquere con frecuencia valor de substantivo co significado de 'oportunidade', 'motivo', 'atractivo', 'encanto': Ten moito aquel a rapaza. Co aquel da festa veñen todos.

2. Daquela equivale ao adverbio 'entón', 'naquel momento': Daquela empezaba eu a estudiar.

Tamén é frecuente o seu emprego coma conxuncion: Daquela non cho digo.

3. Nisto, nestas, con estas poden significar "ao tempo de ocurrir esto" Nisto sacan de navalla.